Վարպետը և Մարգարիտան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Վարպետն ու Մարգարիտանից)
«Վարպետը և Մարգարիտան» գրքի գործող անձերից մեկի՝ Բեգեմոտի արձանը Կիևում

«Վարպետը և Մարգարիտան», ռուս գրող Միխայիլ Բուլգակովի հայտնի վեպը, որ նա գրել է 1929 - 1940թթ.։ Հիմք է հանդիսացել տարբեր ներկայացումների և ֆիլմերի (Հարավսլավիա, Շվեդիա, Ռուսաստան, Լեհաստան) համար։

Վեպը գրողի օրոք չի հրատարակվել։ Բուլգակովը հույս չի ունեցել, որ «Վարպետը և Մարգարիտան» կհրատարակվի ԽՍՀՄ-ի օրոք, բայց նրա այրու՝ Ելենա Բուլգակովայի ջանքերով վեպի ձեռագիրը պահպանվել է մինչև 1966 թվականը, երբ այն հրատարակվեց գրողի մահվանից 25 տարի անց և (ԽՍՀՄ-ի փլուզումից 25 տարի առաջ)։ Մտավորականության մեջ ձեռք է բերել մեծ տարածում՝ ընդհուպ մինչև տարածվելը ձեռքով տպագրված օրինակներով։

Ունի 2 սյուժետային գիծ՝ մեկը պատմում է 1930-ների Մոսկվայի, մյուսը՝ ՔՀ.30թ. Երշալայեմում ( ռուս.՝ Ершалаим, Երուսաղեմի՝ եբրայերենին մոտեցրած անունը) տեղի ունեցած իրադարձություններ։ Վեպի վերջում այս գծերը միավորվում են, և Պոնտիոս Պիղատոսը հանգստություն է գտնում՝ վերջապես շարունակելով իր ընդհատված խոսակցությունը Յեշուա Հա-Նոցրիի (ռուս.՝ Иешуа Га-Ноцри, Հիսուս Քրիստոսի՝ հին եբրայերեն Թալմուդական տեքստերից վերցրած եբրայերեն անունը) հետ։

Վեպը թարգմանվել է հայերեն Արմեն Հովհաննիսյանի կողմից՝ հրատարակվելով 1985թ.[1]։

Սյուժեն[խմբագրել]

Վեպն սկսվում է Մոսկվայի Պատրիարշի փողոցի մի տեսարանով, երբ Սատանան, որի անուն վեպում Վոլանդ է, կանխագուշակում է ՄՈՍՍՈԼԻՏ-ի խոսնակի՝ Մ. Բեռլիոզի մահը։ Գարնանային լիալուսնի ժամանակ Վոլադը ժամանել է Մոսկվա։ Վոլանդին ուղեկցում է նրա շքախումբը՝ Կորովյեվ-Ֆագոտը, Ազազելլոն, կատու Բեգեմոտը և Հելլան։ Նրանց ճանապարհին հանդիպող բոլոր մարդիկ պատժվում են մանր մեղքերի համար, սակայն այդ պատիժները հանդիսանում են նրան կատարած մեղքերի տրամաբանական շարունակությունը։

Մոսկվայում այդ ժամանակ ոչ ոք չի հավատում ո՛չ Հիսուսի, ո՛չ Սատանայի (այսինքն՝ հենց Վոլանդի) գոյությանը։ Բայց կա մի մարդ, որը գրել է վեպ Հիսուսի՝ Յեշուա Հա-Նոցրիի մասին։ Այդ մարդը Վարպետն է, որն իր «ընկերոջ» «շնորհիվ» հայտնվել է հոգեբուժարանում. նա գրել էր վեպ Յեշուայի կյանքի վերջին օրերի ու նրա մահապատժի մասին։ Վեպը խիստ քննադատության էր արժանացել, և Վարպետն այրել էր այն։

Մարգարիտան, որ հայտնի ինժեների կին է և Վարպետի սիրուհին, Վարպետի՝ հոգեբուժարանում հայտնվելուց հետո ոչինչ չգիտի նրա մասին, սակայն երազում է գտնել նրան։ Ազազելոն խոստանում է օգնել գտնել Վարպետին, եթե Մարգարիտան համաձայնի մի ծառայություն մատուցել Վոլանդին։ Մարգարիտան ի վերջո համաձայնում է, ծանոթանում է Վոլանդի ու նրա խմբի հետ։ Վոլանդը Մարգարիտային խնդրում է լինել իր պարահանդեսի թագուհին։ Ուրբաթ լույս շաբաթ օրվա գիշերը տեղի է ունենում Սատանայի պարահանդեսը, որին մասնակցում են միայն հանուն որոշակի գաղափարի մեղք գործած մարդկանց հոգիները։

Սյուժետային երկրորդ գիծը, որ զարգանում է առաջինին զուգահեռ, Վարպետի գրած վեպն է Պիղատոսի մասին։ Վերջինս ստիպված հաստատում է Յեշուայի մահապատժի որոշումը։

Վեպի վերջում սյուժետային երկու գծերը հատվում են. Պիղատոսը, որ մահվանից հետո երկար ժամանակ տանջվում էր՝ ձգտելով ավարտին հասցնել Յեշուայի հետ իր զրույցը, վերջինիս հետ զրուցելով մեկնում է հավերժական ճանապարհորդության։ Վարպետն ու Մարգարիտան այն կյանքում վայելում են Վոլանդի պարգևած հանգստությունը։

Հետաքրքիր հետևառաջության միջոցով Բուլգակովը զուգահեռներ է անցկացնում Քրիստոսի ժամանակների և 20-րդ դարի 30-ական թվականների մարդկանց միջև՝ վեր հանելով մարդկային բոլոր թուլություններն ու արատները՝ ընչաքաղցությունը, դավաճանությունը, ստախոսությունը, ... Հիշենք Վոլանդի խոսքերը.« Մարդիկ նույնն են, երբեմն գթասրտությունն է բախում նրանց սրտի դռները... Բնակարանային հարցը միայն փչացրել է նրանց...»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Վարպետը և Մարգարիտան : Թատերական վեպ: Վեպեր / Մ. Բուլգակով; Թարգմ.՝ Ա. Հովհաննիսյան; Վերջաբ.՝ Կ. Սիմոնով; Խմբ.՝ Գ.Գ. Խաչատրյան; Նկ.՝ Ա.Ի. Յարալյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1985. - 616 էջ: