Ստեփան Ալաջաջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ստեփան Ալաջաջյան
Ստեփան Եղիայի Ալաջաջյան
Stepan Alajajyan.jpg
(արձակագիր, թարգմանիչ)
Անունը Ստեփան Ալաջաջյան
Բնօրինակ
անունը
Ստեփան Եղիայի Ալաջաջյան
Ծնվել է հունվարի 3, 1924
Ծննդավայր Հալեպ, (Սիրիա)
Մահացել է դեկտեմբերի 23, 2010
Մահվան վայր Լոս Անջելես (ԱՄՆ)

Ստեփան Եղիայի Ալաջաջյան (1924, հունվարի 3 - 2010, դեկտեմբերի 23), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1946-ից։

Ծնվել է Հալեպում, Սիրիա։ 1946-ին տեղախովել է Հայաստան։ 1951-ին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հոգեբանության և տրամաբանության ֆակուլտետը, 1957-ին ԽՍՀՄ գրողների միությանն առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա1957-1963-ին աշխատել է «Սովետական գրականություն» ամսագրում որպես արձակի բաժնի վարիչ։ 1966-1967-ին եղել է «Հայաստան» հրատարակչության գեղարվեստական գրականության խմբագրության վարիչ, 1967-1975-ին՝ Հայաստանի սովետական գրողների վարչության քարտուղար։ 1980-ից աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինստրության Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրեն։

Նրա գրական առաջին գործը՝ «Ծովուն երգը», լույս է տեսել 1939-ին, Բեյրութի «Պատանեկան արձագանք» պարբերականում։ Նրա «Անապատում», «Պարտություն» վիպակները և «Եռաթև ծիածան» ու «Մադլենն ապրում է Փարիզում» պատմվածքների ժողովածունները թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն։ Պարսկերեն թարգմանվել և 1973-ին Թեհրանում լույս է տեսել նրա «Եղեգները չխոնարհվեցին» վեպը։ Գրական մամուլում ռուսերեն տպագրվել են նաև նրա «Մադլենն ապրում է Փարիզում» և «Անառագաստ նավակներ» վիպակները։ Բացի այդ, Ալաջաջյանի շատ ստեղծագործություններ թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, չեխերեն, բուլղարերեն, էստոներեն, ուզբեկերեն և այլ լեզուներով։

Ս. Ալաջաջյանի սցենարով (հեղինակակից Հենրիկ Մալյան) «Հայֆիլմ» կինոստուդիան 1980-ին նկարահանել է «Կտոր մը երկինք» («Ապտակ») գեղարվեստական կինոնկարը։ 1984-ին «Հայֆիլմ» կինոստուդիան նրա սցենարով նկարահանել է «Ճերմակ անուրջներ» գեղարվեստական կինոնկարը։ [1]

2001-ից բնակություն է հաստատել է Լոս Անջելեսում։ 2008-ի սեպտեմբերի 19-ին ՀՀ մշակույթի նախարարության կողմից պարգևատրվել է Ոսկե մեդալով։ [2] Վախճանվել է Լոս Անջելեսում, 2010-ի դեկտեմբերի 23-ին։ [3]

Ս. Ալաջաջյանի երկերի մատենագրությունը[խմբագրել]

  • Վշտի ծաղիկներ (քերթվածներ), Հալեպ, տպարան «Տիգրիս», 1942, 47 էջ։
  • Անապատում, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 303 էջ։
  • Պարտություն (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 308 էջ։
  • Այգիների աշխարհում (ակնարկ Արտաշատի շրջանի Աբովյան գյուղի այգեգործ-բրիգադավար Վահագն Ալավերդյանի մասին), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 36 էջ։
  • Փյունիկ (վիպակ), Երևան, հայպետհրատ, 1962, 232 էջ։
  • Առանց հայրենիքի (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 220 էջ։
  • Արծիվն ու հովիվը, Երևան, «Հայաստան», 1964, 16 էջ։
  • Եղեգները չխոնարհվեցին (վեպ), գիրք Ա, Երևան, «Հայաստան», 1966, 264 էջ։
  • Եղեգները չխոնարհվեցին (վեպ), գիրք Բ, Երևան, «Հայաստան», 1967, 263 էջ։
  • Եղեգները չխոնարհվեցին (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 476 էջ։
  • Մադլենն ապրում է Փարիզում (պատմվածքներ, Զարմանալի Հայաստան. գեղարվեստական հրապարակախոսություն, «Մադլենն ապրում է Փարիզում» վիպակը), Երևան, «Սովետական գրող», 1975, 303 էջ։
  • Երկեր երեք գրքով, գիրք առաջին (գրքում զետեղված են «Անապատում» և «Պարտություն» վիպակները), Երևան, «Սովետական գրող», 1976, 612 էջ։
  • Երկեր երեք գրքով, գիրք երկրորդ (գրքում զետեղված են «Առանց հայրենիքի» և «Փյունիկ» վիպակները), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 452 էջ։
  • Վերածնունդ (ժողովածուում տեղ է գտել Ստեփան Ալաջաջյանի «Զարմանալի Հայաստան» գործը), «Սովետական գրող», 1977, 552 էջ։
  • Անառագաստ նավակներ (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 128 էջ։
  • Երկեր երեք գրքով, գիրք երրորդ (գրքում զետեղված է «Եղեգները չխոնարվեցին» վեպը), Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 492 էջ։
  • Ապառաժները արտասվել գիտեն (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 128 էջ։
  • Ոսկեգույն ծիրկաթին (վիպակներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 471 էջ։
  • Եղեգները չխոնարհվեցին։ Անառագաստ նավակներ (վեպ, վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1984, 504 էջ։
  • Չսպիացած վերք, Ա գիրք (վեպ), «Խորհրդային գրող», 1989, 512 էջ։
  • Չսպիացած վերք, Բ գիրք (վեպ), «Նաիրի», 1990, 592 էջ։
  • Լուսաւորեալ խորաններ (Յուշագրութիւն), Լոս Անջելըս, Թէքէեան Մշակութային Միութիւն, 1993, 157 էջ։
  • Չսպիացած վերք, Գ գիրք (վեպ), «Նաիրի», 1995։
  • ...և Ատրուշաններ (Յուշագրութիւն), Լոս Անջելըս, Թէքէեան Մշակութային Միութիւն, 1995, 199 էջ։
  • Ճամփեզրի վրա, Լոս Անջելըս, 1998, 260 էջ։
  • Վաթսունականք, Լոս Անջելըս, 2002, 208 էջ։
  • Ձայն բազմաց..., Երևան, Կալիֆորնյայի հայ գրողների միութիւն, 2008, 394 էջ (գրքում տեղ են գտել նաև Ս. Ալաջաջյանի ստեղծագորությունները)։
  • Հայ մամուլի էջերում (1957-2005), Քալիֆորնիա, 2008, 326 էջ (ժողովածուն վաստակաշատ գրողի ու խմբագրի հոդվածների, ակնարկների, քննական ուսումնասիրությունների, գրախոսությունների, դիմանկարների և հարցազրույցների ընտրանին է)։
  • Յորձանուտը, Քալիֆորնիա, 2009 (յուշեր)։ Լոյս է տեսել որպէս «Նոր Կեանք» մատենաշարի թիւ 41 հրատարակութիւնը։
  • Պատմուածքներ, IX+170 էջ, թվականը նշված չէ։

Ս. Ալաջաջյանի կատարած թարգմանությունները (անգլերենից)[խմբագրել]

  • Վիլյան Շեքսպիր, Ընտիր երկեր երեք հատորով, հատոր 3 (հատորի մեջ մտնող «Ձմեռային հեքիաթ» գործը թարգմանել է Ստ. Ալաջաջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 472 էջ։
  • Հերբերթ Ուելս, Անտեսանելի մարդը։ Պատերազմ օդում (վիպակներ, որոնցից երկրորդը՝ «Պատերազմ օդում», թարգմանել է Ստ. Ալաջաջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 446 էջ։
  • Վիլյամ Սարոյան, Իմ սիրտը լեռներում է (պիեսների ժողովածուի մեջ մտնող «Ձեր կյանքի ժամանակը» պիեսը թարգմանել էՍտ. Ալաջաջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 356 էջ։
  • Վիլյամ Սարոյան, Ընտիր երկեր, հատոր Ա (հատորի մեջ մտնող «Ձմեռային հեքիաթ» դրաման թարգմանել է Ստ. Ալաջաջյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 910 էջ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Հայկ Խաչատրյան (1986)։ Գրական տեղեկատու։ Երևան: «Սովետական գրող», էջ 29։ 
  2. Այդ մասին ՀՀ մշակույթի նախարարության պաշտոնական կայքէջում
  3. Այս մասին «Ազգ» օրաթերթում

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]