Ստաբատ մատեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ստաբատ մատեր (լատ.՝ Stabat Mater < Stabat Mater dolorosa, միջին լատիներեն, կանգնած է մայրը վշտագին), կաթոլիկական պոեմ, որտեղ խաչված Որդու տառապանքը սգացող Տիրամայրը արտահայտում է ընդհանրապես որդեկորույս մոր վիշտն ու հուսահատությունը։ Ունի aab-ccb կառուցվածք, 20×3 տող ոտանավոր տեքստ։ Վերագրվում է Ֆրանցիսկյան միաբանության ներկայացուցիչ բանաստեղծ Յակոպո դա Տոդիին։

Երաժշտության մեջ[խմբագրել]

14-րդ դարում եղանակ և այնուհետև «Ստաբատ մատերը» գոյատևել է որպես սեքվենցիա։ Արարողության մեջ կատարվել է «Տիրամոր յոթ վշտերը» կոչվող տոնին (սեպտեմբերի 15), հետագայում Ավագ Ուրբաթին և այլ տոների։ Գրական տեքստը, որոշ դեպքերում նաև մեղեդին, սկսած 15-րդ դարից նշանավոր շատ կոմպոզիտորների ստեղծագործության համար նյութ են ծառայել։ Համանուն գործեր են գրել Ժոսքեն Դեպրեն, Պալեստրինան, Պերգոլեզին, Ռոսինին, Վերդին, Սկարլատտին, Հայդնը, Շուբերտը, Դվորժակը, Շիմանովսկին, Պուլենկը, Պենդերեցկին և ուրիշները։

Գրիգոր Նարեկացուն վերգրվող հայկական միջնադարյան նշանավոր տաղ «Տիրամայրն» յուրահատուկ հայկական «Ստաբատ մատեր» է։

Ստաբատ մատեր կազմել է երաժշտական ժանր, սակայն չի մնացել հոգևոր երաժշտության սահմաններում, այլ աշխարհականացել է բովանդակությամբ։

Լատիներեն տեքստը[խմբագրել]

Stabat mater dolorosa
juxta Crucem lacrimosa,
dum pendebat Filius.

Cuius animam gementem,
contristatam et dolentem
pertransivit gladius.

O quam tristis et afflicta
fuit illa benedicta,
mater Unigeniti!

Quae maerebat et dolebat,
pia Mater, dum videbat
nati poenas inclyti.

Quis est homo qui non fleret,
Christi matrem si videret
in tanto supplicio?

Quis non posset contristari
Christi Matrem contemplari
dolentem cum Filio?

Pro peccatis suae gentis
vidit Iesum in tormentis,
et flagellis subditum.

Vidit suum dulcem Natum
moriendo desolatum,
dum emisit spiritum.

Eia, Mater, fons amoris
me sentire vim doloris
fac, ut tecum lugeam.

Fac, ut ardeat cor meum
in amando Christum Deum
ut sibi complaceam.

Sancta Mater, istud agas,
crucifixi fige plagas
cordi meo valide.

Tui Nati vulnerati,
tam dignati pro me pati,
poenas mecum divide.

Fac me tecum pie flere,
crucifixo condolere,
donec ego vixero.

Iuxta Crucem tecum stare,
et me tibi sociare
in planctu desidero.

Virgo virginum praeclara,
mihi iam non sis amara,
fac me tecum plangere.

Fac, ut portem Christi mortem,
passionis fac consortem,
et plagas recolere.

Fac me plagis vulnerari,
fac me Cruce inebriari,
et cruore Filii.

Flammis ne urar succensus,
per te, Virgo, sim defensus
in die iudicii.

Christe, cum sit hinc exire,
da per Matrem me venire
ad palmam victoriae.

Quando corpus morietur,
fac, ut animae donetur
paradisi gloria. Amen.

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png