Սուրեն Ավչյան
| Սուրեն Ավչյան | |
|---|---|
 (բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, դրամատուրգ) |
|
| ԱԱՀ՝ | Սուրեն Ավչյան |
| Ծննդյան օր՝ | օգոստոսի 5, 1904 |
| Ծննդավայր՝ | Թիֆլիս, (Վրաստան) |
| Վախճանի օր՝ | հունիսի 2, 1985 |
| Վախճանի վայր՝ | Թբիլիսի, (Վրաստան) |
Սուրեն Ավչյան (1904, օգոստոսի 5, հին տոմարով հուլիսի 24-ին - 1985, հունիսի 2), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, դրամատուրգ, գրական-մշակութային գործիչ, Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936-ից։
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Փոքր տարիքից զրկվել է մորից։ Նրան խնամել ու դաստիարակել է բանասաց տատը (հոր մայրը)` Աննա Մովսեսի Մարտիրոսյան-Ավչյանը։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի ծխական դպրոցներում, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Հակոբ Աղաբաբը, Աթաբեկ Խնկոյանը, Դանիել Ղազարյանը, Նինա Խանոյանը։ Հետո սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, որը չի ավարտել։
Նրա առաջին բանաստեղծություը տպագրվել է 1923-ին, «Կարմիր ծիլեր» մանկական ամսագրում։ 1923-37-ին աշխատել է Վրաստանի կաշեգործների միության ակումբում որպես գրադարանի աշխատակից, գրադարանապետ, ապա ակումբի վարիչ և նկարիչ։ 1924-ին նույն ակումբում հայ բանվորներից կազմակերպել է դրամատիկական խմբակ, որը գործել է երկար տարիներ։ 1941-46-ին Ռուբեն Աղաբաբի հետ, ղեկավարել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղը, իսկ 1950-61-ին եղել է այդ մասնաճյուղի նախագահի տեղակալը։ 1961-64-ին աշխատել է Վրացական ԽՍՀ ԳԱ Շոթա Ռուսթավելու անվան վրաց գրականության պատմության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ Ապա կրկին եղել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի փոխնախագահը։[1]
Մահացել է Թբիլիսիում, թաղված է Խոջիվանքում։
Բովանդակություն |
Ս. Ավչյանի երկերի մատենագրություն [խմբագրել]
- Մի թռուցիկ մանուկներին (Հակոբ Աղաբաբի մասին), Թիֆլիս, պոլիգրաֆտրեստի 4-րդ տպարան, 1927, 4 էջ։
- Արհեստ և արվեստ։ Նկարիչ-ցինկոգրաֆ Ս. Սողոմոնյանի կյանքն ու գործունեությունը, Թիֆլիս, պոլիգրաֆդպրոցի տպարան, 1930, 36 էջ։
- Լիանա (մանկական պատմվածք), Երևան, Հայպետհրատ, 1940, 16 էջ։
- Բանաստեղծություններ, Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1959, 116 էջ։
- Արտեմ Լուսինյան (հեղինակակից Գրիգոր Զարեյան), Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, Հայպետհրատ, Հայպետհրատ, 1963, 136 էջ։
- Ողջույն քեզ, Հայաստան։ Աշխարհի բանաստեղծները Սովետական Հայաստանի մասին (գրքում տեղ են գտել նաև Ս. Ավչյանի գործերից), Երևան, ՀԿԿ Կենտկոմի հրատարակչություն, 1970, 104 էջ։
- Գրական ակնարկներ, Թբիլիսի, «Մերանի», 1978, 319 էջ։
Ս. Ավչյանի դրամաների բեմականացումները [խմբագրել]
- Սոս և Վարդիթեր (ըստ Պերճ Պռոշյանի համանուն վեպի , Թբիլիսիի Ստ. Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոն, 1946)։
- Քյոռ-օղլի (Թբիլիսիի Ստ. Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոն, 1948)։
- Սայաթ-Նովա (Ալավերդու ժողովրդական թատրոն, 1963)։
- Պըլը-Պուղի (Թբիլիսիի Ստ. Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոն, 1962)։
- Տնփեսան (Թբիլիսիի Ստ. Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոն, 1972)։
Ս. Ավչյանի հայերենից վրացերեն կատարած թարգմանությունները [խմբագրել]
Ս. Ավչյանի վրացերենից հայերեն կատարած թարգմանությունները [խմբագրել]
- Իլյա Ճավճավաձե, Ոտանավորներ և պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Ուրվական» պոեմը և մի շարք բանաստեղծություններ թարգմանել է Ս. Ավչյանը), Թբիլիսի, Սախելգամի, 1937, 118 էջ։
- Ակակի Ծերեթելի, Հատընտիր (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Ս. Ավչյանը), Երևան, Պետհրատ, 1940, 96 էջ։
- Կոստանտինե Գամսախուրդիա, Առաջնորդը, տրիլոգիա, գիրք 1, Երևան, Հայպետհրատ, 1943, 234 էջ։
- Նիկոլոզ Բարաթաշվիլի, Հատընտիր (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Թբիլիսի, 1946, 64 էջ։
- Կոստանտինե Գամսախուրդիա, Վարպետաց վարպետի աջը (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 437 էջ։
- Սրտի ձայն։ Վրաց բանաստեղծները Հայաստանին և հայերին (ժողովածուի գործերի մի մասը թարգմանել է Ս. Ավչյանը), Երևան-Թբիլիսի, «Հայաստան»-«Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1970, 182 էջ։
- Թենգիզ Պիրվելի, Կրակոց կեսգիշերին (թարգմանության հեղինակակից Հ. Դավթյան), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 142 էջ։
- Իլյա Ճավճավաձե, Բանաստեղծություններ (գրքի մեջ մտնող գործերի մասը թարգմանել է Ս. Ավչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 95 էջ։
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
Աղբյուրներ [խմբագրել]
- ↑ (1986) Գրական տեղեկատու։ Երևան: «Սովետական գրող», էջ 64։
