Սուն Յաթ-Սեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սուն Յաթ-Սեն
Sūn Yìxiān
Սուն Յաթ-Սեն
Սուն Յաթ-Սենը
Դրոշ
(1-ին) Չինաստանի
(ժամանակավոր) նախագահ
Դրոշ
հունվարի 1 1912 - ապրիլի 1 1912
Նախորդող Չկա
Հաջորդող Յուան Շիկայ
 
Կուսակցություն՝ Գոմինդան
Կրթություն՝ Հոնկոնգի բժկական համալսարան
Մասնագիտություն՝ Բժիշկ
Քաղաքական գործիչ
Հեղափոխական
Գրող
Ազգություն Չինացի
Դավանանք բողոքական
Ծննդյան օր 1866 թ., նոյեմբերի 12 (1866-11-12)
Ծննդավայր Ցույխեն, Սյանշան, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Վախճանի օր մարտի 12, 1925 (58 տարեկան)
Վախճանի վայր Պեկին, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Թաղված Նանկին
 
Ինքնագիր Ինքնագիր

Սուն Յաթ-Սեն (հայտնի է նաև Սուն Չժուն-շան, Սուն Վէն անուններով, չին. ավանդ. 孫逸仙, հեշտ. 孙逸仙 , պինին: Sūn Yìxiān, պալլ.: Сунь Исянь; նոյեմբերի 12 1866 - մարտի 12 1925), չինացի հեղափոխական, Գոմինդան կուսակցության հիմնադիրը. ամենահայտի չինացի քաղաքական գործիչներից մեկը։ 1940 թ-ին Սուն Յաթ-Սենը հետմահու ստացավ «ազգի հայր» տիտղոսը։

Սուն Յաթ-Սեն ավարտել է Հոնկոնգի բժշկական ինստիտուտը (1892): 1894 թվականին ստեղծել է Սինչժունհոյ հեղափոխական կազմակերպությունը՝ ընդդեմ Չինաստանում իշխող Ցին դինաստիայի: Այդ կազմակերպության 1895 թվականի հոկտեմբերի 25-ի զինված ելույթի պարտությունից հետո տարագրվել է հայրենիքից: 1905 թվականին Տոկիոյում նրա գլխավորությամբ ստեղծվել է Տունմենհոյ հեղափոխական կազմակերպությունը, որը գործունեության ծրագիր է ընդունել Սուն 6-ի մշակած երեք ժողովների սկզբունքները՝ նացիոնալիզմ (մանջուրական Ցին դինաստիայի տապալում, Չինաստանի ազգային անկախության վերականգնում), ժողովրդի իշխանություն (հանրապետության հռչակում) և ժողովրդի բարեկեցություն (հողի նկատմամբ իրավունքների հավասարեցում): Սինհայի հեղափոխությունն (1911-1913) սկզբնավորած Ուչանի ապստամբության հաղթանակից (1911) հետո Սուն 6․ ընտրվել է Չինաստանի հանրապետության ժամանաավոր նախագահ (պարտականությունների կատարմանը ձեռնամուխ է եղել 1912 թվականի հունվարի 1-ից): Նրա գլխավորությամբ կազմվել է Չինաստանի հանրապետության ժամանակավոր սահմանադրություն: Նկատի ունենալով Սուն 6-ի այդ ժամանակաշրջանի գործունեությունը, Վ․ Ի․ Լենինը նրան բնորոշել է որպես նարոդնիկական բնույթի հեղափոխական (Սուն 6․ հնարավոր էր համարում Չինաստանում խուսափել կապիտալիզմի հարաբերությունների զարգացումից են): Ներքին ֆեոդալական ուժերի և իմպերիզացման տերությունների ճնշմամբ Սուն 6․ 1912 թվականի ապրիլի 1-ին թողել է նախագահական պարտականությունները, սակայն շարունակել պայքարը դեմոկրատական կարգերի համար, հենվելով Գոմինդան Սուն Յաթ-Սենի կուսակցության վրա։ Ռուսաստանում Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության հաղթանակը շրջադարձային ազդեցություն է ունեցել Սուն 6-ի հեղափոխական աշխարհայացքի վրա:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png