Սողոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Solon2.jpg

Սոլոն (հունարեն՝ Σόλων) մոտ 638 մ.թ.ա. –558 մ.թ.ա., Աթենքի հայտնի պետական գործիչ, օրեսնգիր և բանաստեղծ։ Հին Հունաստանի յոթ իմաստուններից մեկը։

Կյանքը[խմբագրել]

Սոլոնը իր ծագումով պատկանում էր հին էվպատրիդական դասին, սակայն այդ դասակարգը աստիճանաբար աղքատանում էր և արդեն երիտասարդության տարիներում Սոլոնը զբաղվում էր առևտրով։ Արիստոտելը և Պլուտարքոսը պնդում են, որ Սոլոնն ըստ իր բարեկեցության պատկանում էր բնակչության միջին դասին։
Մ.թ.ա.594 թ. Սողոնն ընտրվեց Աթենքի արքոնտ և հրաժարվեց արքոնտների ավանդական երդումից, որով պետք է պահպանվեին տիրող օրենքները։

Բարեփոխումները[խմբագրել]

Առաջին օրենքը, որով սկսվեց Սոլոնի գործունեությունը, սիսախֆիան էր (թոթափում), որով արգելվեց պարտքային ստրկությունը և հանվեցին հարկերը։ Սակայն սկզբնական շրջանում ոչ ոք չէր կարողանում առանց փոխհատուցման դադարեցնել աթենական հողատերերի ստրկացումը։ Հողերը, որոնց վրա կանգնեցված էին պարտային սյուներ, հայտարարվեցին պարտքերից ազատ և վերադարձվեցին իրենց տերերին։ Ստրկությունից աթենական հողատերերի ազատագրումը առաջին քայլն էր հետագա բարեփոխումների ճանապարհին։
Հողային բարեփոխումներից հետո Սողոնն անցկացրեց տնտեսական համալիր քաղաքականություն, որով նա աջակցություն էր ցուցաբերում արհեստավորների արտադրությանը։ Այլ քաղաքներից Աթենք եկած արհեստավորներին իրավունք էր տրվում այնտեղ բնակվել։ Մի այլ օրենքով, իրենց որդուն արհեստ չսովորեցրած ծնողներն իրավունք չունեին ծերության օրոք նրանից օգնություն պահանջելու։
Սոլոնն արգելեց ցորենը Աթենքից դուրս տանելը և խրախուսեց ձիթապտղի մշակումը, որը դարձավ գյուղատնտեսության բարգավաճող ճյուղ։

Հողային հարցի հետ կապված ռեֆորմների իրականացնելուց հետո Սոլոնը սկսեց ամրապնդել քաղաքական կարգը։ Հին ավագանու խորհրդի կողքին, որը այդ ժամանակ ստացել էր արեոպագոս անունը Սոլոնը հիմնադրեց Չորս հարյուրի խորհուրդը, որի անդամներն ընտրվում էին ըստ ունեցվածքային ցենզի՝ յուրաքանչյուր փիւլեից հարյուր մարդ։

Սոցիալական բարեփոխումներ իրականացնելով, Սողոնը պոլիսի ամբողջ բնակչությունը բաժանեց չորս ունեցվածքային խմբերի ըստ իրենց տարեկան եկամտի, որը չափվում էր գյուղատնտեսական մթերքով։
Այդ խմբերն էին՝

  • Պենտակոսիոմեդիմնոսները, որոնց տարեկան եկամուտը կազմում է 500 մեդիմնոս (1 մեդիմնոս = 52.5 լ ) ցորեն։

Կարող էին ընտրվել արքոնտներ և գանձապահներ։

  • Հիպեիսները, որոնց եկամուտը կազմում էր ավելի քան 300 մեդիմնոս ցորեն։

Կարող էին պահել մարտական նժույգ։

  • Զևգիտները, որոնց տարեկան եկամուտը կազմում էր ավելի քան 200 մեդիմնոս ցորեն։

Ծառայում էին որպես հոպլիտեսներ։

  • Թետեսները, որոնց տարեկան եկամուտը 200 մեդիմնոսից պակաս էր։

Բարձրագույն զինվորական և արքոնտների պաշտոնները կարող էին ստանալ միայն առաջին խմբի ներկայացուցիչները, երկրորդ խումբը ներկայացված էր հեծելազորում, երրորդ խումբը ծանրազեն հետևակում և չորրորդ խումբը թեթևազեն հետևակում։
Չորս հարյուրի խորհրդի մեջ կարող էին մտնել միայն առաջին երեք խմբերի ներկայացուցիչները։

Բոլոր չորս խմբերի ներկայացուցիչները իրավունք ունեին մասնակցել Ժողովրդական ժողովում, Ժողովրդական դատարանում, որը կրկին վերականգնվել էր։ Սոլոնը առաջին անգամ մտցրեց նաև ազատ կտակի սկզբունքը։ Եթե քաղաքացին չուներ օրինական որդիներ, ապա նա իրավունք ուներ կտակելու իր ունեցվածքը ում որ ցանկանում էր, այլ ոչ թե թողնել իր տոհմի որևիցե անդամի, ինչպես դա լինում էր նախկինում։ Այս օրենքով հաստատվում էր յուրաքանչյուրի իրավունքը ղեկավարել իր ունեցվածքը իր հայեցողությամբ, այլ ոչ թե տոհմի շահերին համապատասխան։

Ճանապարհորդությունը[խմբագրել]


Գ. վան Հոնտհորստ. «Սողոնը եւ Կրոզոսը»« (1624)

Պաշտոնավարությունն ավարտելուց հետո Սոլոնն սկսեց ճանապարհորդություն դեպի արեւելք։ Ճանապարհորդությունը տևեց տասը տարի (մ.թ.ա. 593-583թթ.)։ Այդ ընթացքում նա եղավ Եգիպտոսում, Կիպրոսում, Լյուդիայում։ Եգիպտոսում նա հանդիպեց Ամասիս II փարավոնին, զրույցներ ունեցավ քրմերի հետ։ Կիպրոսում նրան որպես բարեկամ ընդունեց Սողոս Փիլոկիպրոս թագավորը։ Այնտեղ նա իր խորհուրդներն առաջարկեց նոր մայրաքաղաքի շինարարության վերաբերյալ, ինչի համար թագավորը քաղաքին տվեց Սոլի անունը։
Այնուհետև եղավ Լյուդիայի Սարդիս մայրաքաղաքում, հանդիպեց Կրոզոս արքային։ Կրոզոսի հետ կայացած զրույցը հիշատակվում է անտիկ շատ աղբյուրներում։ Մասնավորապես, դրա մասին գրել է Պլուտարքոսը։
Մ.թ.ա. 583թ. Սողոնը վերադարձավ Աթենք։ Նրա մտցրած օրենքները շարունակում էին գործել և նրա բացակայության ժամանակ փորձեր չէին եղել դրանք փոխելու կամ չեղարկելու փորձեր չէին եղել։
Պլուտարքոսը գրում է, որ իր ճանապարհորդությունից հետո Սողոնն այլևս քաղաքականությանն ակտիվ մասնակցություն չի ունեցել։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Колобова К.М (1958)։ Очерки истории Древней Греции։