Սերգեյ Էյզենշտեյն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox cinema.png
Սերգեյ Էյզենշտեյն
Сергей Эйзенштейн
Sergei Eisenstein 03.jpg
Ընդհանուր տեղեկություններ

Բնօրինակ անուն ազգանուն

Сергей Эйзенштейн
Ծնվել է 1898 թ., հունվարի 22 (1898-01-22)
Ռիգա, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է փետրվարի 11, 1948 (50 տարեկան)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Գործունեության տարիներ 1923-1946
Ոճ(եր) սոցիալիստական ռեալիզմ
Ամուսին Պերա Ֆոգելման
IMDb ID 0001178

Սերգեյ Միխայիլի Էյզենշտեյն (ռուս.՝ Серге́й Миха́йлович Эйзенште́йн, հունվարի 22, 1898, Ռիգա, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 11 1948, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), թատրոնի և կինոյի խորհրդային ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող, նաև դերասան։

Կինեմատոգրաֆիայի զարգացման մասին բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ, նշանակալի ներդրում ունի խորհրդային և համաշխարհային կինոյի զարգացման գործում։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Սերգեյ Էյզենշտեյնը ծնվել է 1898 թ. հունվարի 22-ին (հին տոմարով հունվարի 10-ին), Ռիգայում ծագումով հրեա, գերմանա-ռուսական ազգությամբ ինժեներ, ճարտարապետ Միխայիլ Էյզենշտեյնի (1867-1921) և Յուլիա Իվանովնայի (ում հայրը հարուստ առևտրական էր) ընտանիքում։ Մանուկ հասակից Էյզենշտեյնը սովորում է երեք օտար լեզու։ 1909 թվականին ծնողները բաժանվում են և դատարանի որոշմամբ Սերգեյը մնում է հոր մոտ։ Սովորել է Պետրոգրադի քաղաքացիական ինժեներների համալսարանում։

1918 թ. կամավոր գրվում է Կարմիր բանակի շարքերը։ 1920 թվականին նրան ուղարկում են Գլխավոր շտաբի ակադեմիա, որտեղ նա սովորում է արևելյան բաժանմունքում (ճապոներեն)։ 1921-22 թթ. անցնում է պետական բարձրագույն ռեժիսորական վարպետության դասեր Վսևոլոդ Մեյերխոլդի գլխավորությամբ։ Սկզբում աշխատում է որպես թատրոնի ռեժիսոր Պրոլետկուլտ թատրոնում և այդ ժամանակ բեմադրում է «Մեքսիկացին», «Լսում ես, Մոսկվա», «Հակագազեր», «Իմաստունը» և այլ ներկայացումներ, միաժամանակ դասավանդելով։ Էյզենշտեյնը սերտ համագործակցում էր Վլադիմիր Մայակովսկու խմբի հետ նրա «ЛЕФ» թերթում, որտեղ 1923 թվականին տպագրում է իր նշանավոր ստեղծագորություններից մեկը՝ «Монтаж аттракционов»։

Սերգեյ Էյզենշտեյնը ամուսնացած է եղել լրագրողուհի Պերա Ֆոգելմանի հետ (գրական կեղծանունը՝ Պերա Ատաշևա)։

Մահացել է 1948 թվականին փետրվարի 10-ի լույս 11-ի գիշերը։ Հուղարկավորված է Մոսկվայի Նովոդեվիչյան գերեզմանատանը։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել]

Ռեժիսոր[խմբագրել]

  1. 1923  - Գլումովի օրագիրը
  2. 1924  - Գործադուլ
  3. 1925  - Պոտյոմկին զրահանավը
  4. 1927  - Հոկտեմբեր
  5. 1929  - Կա Սարրասի գրոհը
  6. 1929  - Հինը և նորը
  7. 1930  - Սենտիմենտալ սիրավեպ
  8. 1931  - «Երկրաշարժ Օահակեում», փաստագրական ֆիլմ Մեքսիկայի մասին
  9. 1933  - Էյզենշտեյնը Մեքսիկայում/Eisenstein in Mexico (վավերագրական)
  10. 1933  - Փոթորիկ Մեխիկոյի վրա
  11. 1934  - Մահվան օրը/Death Day (կարճամետրաժ)
  12. 1935 - 37  - Բեժին Լուգ (ֆիլմը չի պահպանվել, այն վերականգնվել է որպես ֆոտոֆիլմ)
  13. 1938  - Ալեքսանդր Նևսկի
  14. 1940  - Ժամանակ Արևի վրա/Time in The Sun (վավերագրական)
  15. 1941  - Մեքսիկական սիմֆոնիաMexican Symphony
  16. 1941  - Ազատության հող/Land of Freedom
  17. 1941  - Խաչի ձեռբերում/Conquering of Cross
  18. 1941  - Ազատության սերմերը/Seeds of Freedom (Հանս Բրյուգերի հետ միասին)
  19. 1944  - Իվան Ահեղ, 1-ին սերիա
  20. 1945  - Իվան Ահեղ, 2-րդ սերիա
  21. 1946  - Իվան Ահեղ, 3-րդ սերիա (անավարտ)

Սցենարիստ[խմբագրել]

  1. 1924  - Գործադուլ
  2. 1927  - Հոկտեմբեր
  3. 1929  - Հինը և նորը
  4. 1935 - 1937  - Բեժին լուգ
  5. 1938  - Ալեքսանդր Նևացի
  6. 1944  - Իվան Ահեղ, 1-ին սերիա
  7. 1945  - Իվան Ահեղ, 2-րդ սերիա
  8. 1946  - Իվան Ահեղ, 3-րդ սերիա (անավարտ)

Գրականություն[խմբագրել]

Էյզենշտեյնի աշխատություններ[խմբագրել]

  • Эйзенштейн С. Монтаж аттракционов։ К постановке «На всякого мудреца довольно простоты» А. Н. Островского в московском Пролеткульте // ЛЕФ (журнал). 1923. № 3. С.70  - 75.
  • Эйзенштейн С. Два черепа Александра Македонского // Новый зритель (журнал). 1926. № 35. С.10.
  • Эйзенштейн С., Пудовкин, Всеволод Илларионович, Александров, Григорий Васильевич, Будущее звукового фильма։ Заявка // Жизнь искусства (журнал). 1928. № 32. То же։ Советский экран (журнал). 1928.
  • Эйзенштейн С. Нежданный стык // Жизнь искусства (журнал). 1926. № 34.
  • Эйзенштейн С. М. Иван Грозный (фильм, 1944), Киносценарий. М.։ Госкиноиздат, 1944.  - 192 с.
  • Эйзенштейн С. М. Как я стал режиссёром. Рига։ Госкиноиздат, 1946.  - 340 с.։ фотоилл.
  • Эйзенштейн С. М. Избранные статьи. М.։ Искусство (издательство), 1956.  - 456 с.
  • Эйзенштейн С. М. Динамический квадрат։ Предложения в пользу новых пропорций экрана, выдвинутые в связи с вопросом о практической реализации «широкого» фильма // Вопросы киноискусства. М.։ Академия наук СССР, 1960. Выпуск 4.  - 424 с.
  • Эйзенштейн \ Eisenstein. Рисунки / Dessins / Drawings. М.։ Искусство (издательство), 1961.  - 226 с.
  • Эйзенштейн С. М. Избранные произведения. В 6-и томах. М.։ Искусство (издательство), 1964 - 1971.
    • Т.1։ Автобиографические записки разных лет, замыслы. Краткая летопись жизни и деятельности, фильмография, библиография. М., 1964.  - 696 с.
    • Т.2։ Работы 1923 - 1940 гг.։ цикл работ о монтаже, программа преподавания режиссуры во Всесоюзном государственном институте кинематографии, выступление на творческом совещании 1935 года; статьи и заметки разных лет; «Заявка Эйзенштейна, Пудовкин, Всеволод Илларионович, Александров, Григорий Васильевич» (Будущее звуковой фильмы"), перевод доклада на английском языке, «Монтаж 1938» и др. исследования. М., 1964.  - 566 с.
    • Т.3։ Теоретические исследования 1945 - 1948 гг. М., 1964.  - 672 с.
    • Т.4։ «Искусство мизансцены». М.։ 1966.  - 790 с.
    • Т.5։ История и теория кино։ «Проблема советского исторического фильма», «Диккенс, Гриффит, Дэвид Уорк и мы»; Критика и публицистика. М., 1968.  - 600 с.
    • Т.6։ Киносценарии. М., 1971.  - 560 с.
  • Эйзенштейн С. Немчинов пост воспоминания о Малевич, Казимир Северинович / Публ. Вакар, Ирина Анатольевна // Новые рубежи։ Одинцово, Московская область] 1988. 28 января. № 12-13 (11051-11052)
  • Эйзенштейн С. Чет — Нечет / Публ. Клейман, Наум Ихильевич // Восток  - Запад. Исследования. Переводы. Публикации. М.։ Наука (издательство, 1988. Вып.3. С.234 - 278.
  • То же в сб.։ Великий и загадочный И-цзин антология. Челябинск։ Аркаим (издательство), 2004. С.401 - 412 (Серия «Антология тысячелетий»)  - ISBN 5-8029-0509-3
  • Эйзенштейн С., Александров, Григорий Васильевич (режиссёр), Базар похоти։ Сценарий на 9 частей Тараса Немчинова трагикомедия о прифронтовом доме терпимости в эпоху первой мировой войны, 1925] // Новое литературное обозрение (журнал). 1993 № 4. C.5  - 19.
  • Эйзенштейн С. Монтаж։ Монтаж аттракционов; За кадром; Четвёртое измерените в кино; Монтаж 1938; Вертикальный монтаж; Вкладыш учебное издание / Предисловие Юренев, Ростислав Николаевич М.։ ВГИК, 1998.  - 193 с.  - ISBN 5-87149-038-7
  • Эйзенштейн С. Мемуары / Составление, предисловие, комментарии Клейман, Наум Ихильевич. М.։ Труд (газета); Музей кино, 1997. Том 1. Wie sag' ich’s meinem Kinde?  - 432 с. («Живая классика»)  - ISBN 5-88244-009-2
  • Эйзенштейн С. Мемуары. М.։ Труд (газета); Музей кино, 1997. Т.2։ Автобиография; Обезьянья логика; Истинные пути изобретания; Профили.  - 544 с. («Живая классика»)  - ISBN 5-88244-010-6
  • Театральные тетради С. М. Эйзенштейна («Заметки касательно театра» и другие записи). Публ., вст. ст., коммент. и текстология М. К. Ивановой и В. В. Иванова. При участии И. Ю. Зелениной//Мнемозина. Документы и факты из истории отечественного театра ХХ века. Вып. 2 /Ред.-сост. В. В. Иванов. М.։ «УРСС», 2000. С. 190 - 279.
  • Теории новой антропологии актёра и статья С. Эйзенштейна и С. Третьякова «Выразительное движение». Публ., вст. ст. и примеч. А. С. Миляха // Документы и факты из истории отечественного театра ХХ века. Вып. 2 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.։ «УРСС», 2000. С. 280 - 305.
  • С. Эйзенштейн  - оперный режиссёр. К истории постановки «Валькирии». Публ., вст. текст и коммент. С. И. Савенко // Документы и факты из истории отечественного театра ХХ века. Вып. 2 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.։ «УРСС», 2000. С. 310 - 326.
  • Эйзенштейн С. Монтаж. М.։ Эйзенштейн-центр; Музей кино, 2000.  - 592 с.  - ISBN 0235-8212
  • Эйзенштейн С. Метод. Том 1։ Grundproblem. М.։ Эйзенштейн-центр; Музей кино, 2002.  - 495 с.  - ISBN 0235-8212
  • Эйзенштейн С. Метод. Том 2։ Тайны мастеров. М.։ Эйзенштейн-центр; Музей кино, 2002.  - 688 с.  - ISBN 5-901631-02-1
  • Эйзенштейн С. Неравнодушная природа. Том 1։ Чувство кино. М.։ Эйзенштейн-центр, Музей кино, 2004.  - 687 с  - ISBN 5-901631-09-9
  • С. М. Эйзенштейн. «Интернациональный театр» / Публ., вст. ст. и коммент. В. В. Иванова // Мнемозина. Документы и факты из истории отечественного театра ХХ века. Вып. 3 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.։ АРТ, 2004. С.200-208; 537 - 539.
  • Эйзенштейн С. Неравнодушная природа. Том 2։ О строении вещей / Сост. Н.Клеймана. М.։ Эйзенштейн-центр; Музей кино, 2006.  - 624 с  - ISBN 5-901631-12-9
  • Эйзенштейн С. Психологические вопросы искусства [сб. статей] / Сост., ред., вступит. ст. Басин, Евгений Яковлевич. М.։ Смысл (издательство), 2002.  - 336 с  - ISBN 5-89357-114-2
  • «Все великое просто» С. М. Эйзенштейн о театре. 1919 - 1923. Публ., вст. ст. и коммент. В. В. Забродина // Документы и факты из истории отечественного театра ХХ века. Вып. 4 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.։ Индрик, 2009. С. 437 - 505.

Էյզենշտեյնի մասին[խմբագրել]

Ռուսերեն[խմբագրել]

* Аксёнов И. А. Сергей Эйзенштейн. Портрет художника / Общ. ред., послеслов. и коммент. Н. И. Клеймана. - М.։ Киноцентр, 1991. - 128 с. - рецензия

  • Барт Р. Третий смысл. Исследовательские заметки о нескольких фотограммах Эйзенштейна. Строение фильма (сборник статей) / К.Разлогова. - М.։ Радуга, 1984.
  • Барт Р., Брехт, С. Эйзенштейн. Как всегда - об авангарде / Вступ. ст., сост., пер. и коммент. С.Исаева. - М.։ ГИТИС, 1992. - ISBN 5-85717-009-5
  • Иванов Вяч. Вс. Эйзенштейн и культуры Японии и Китая. // Восток - Запад. Исследования. Переводы. Публикации. - 3. - М.։ Наука, 1988. - С. 279-290.
  • Доминик Фернандес Эйзенштейн. - Санкт-Петербург։ ИНАПРЕСС, 1996. - 208 с. - ISBN 5-87135-011-9
  • Иванов Вяч. Вс. Неизвестный Эйзенштейн - художник и проблемы авангарда. Озорные рисунки Эйзенштейна и «главная проблема» его искусства / Иванов Вяч. Вс. Избранные труды по семиотике и истории культуры. - М.։ Языки русской культуры, 1998. - Т. 1. Знаковые системы. Кино. Поэтика. - С. 141 - 378. - ISBN 5-7859-0073-4
  • Забродин В. Эйзенштейн։ попытка театра։ Статьи и публикации. - М.։ Эйзенштейн-центр, 2005. - 344 с. - ISBN 5-901631-15-3
  • Забродин В. Эйзенштейн о Мейерхольде։ 1919 - 1948. - М.։ Новое издательство, 2005. - 352 с. - ISBN 5-98379-022-6
  • Фрейлих С. И. Теория кино։ От Эйзенштейна до Тарковского. - М.։ Академический проект; Фонд «Мир», 2008. - С. 512. - ISBN 978-5-902358-03-9,
  • Шкловский В. Б. Эйзенштейн. - М.։ «Искусство», 1976. - С. 296.
  • Садуль, Жорж Всеобщая история кино։ Европа после первой мировой войны = Historie Gėnėrale Du Cinėma / Под ред. С. И. Юткевича. - М.։ Искусство, 1982. - Т. 4 (первый полутом). - 528 с. - 25 000 экз.
  • Шкловский В. Б. Эйзенштейн. - 2-е изд. - М.։ Искусство, 1976. - 328 с. - (Жизнь в искусстве). - 50 000 экз.

Անգլերեն[խմբագրել]

* Bergan, Ronald (1999), Sergei Eisenstein։ A Life in Conflict, Boston, Massachusetts։ Overlook Hardcover, ISBN 978-0-87951-924-7

  • Bordwell, David (1993), The Cinema of Eisenstein, Cambridge, Massachusetts։ Harvard University Press, ISBN 978-0-674-13138-5
  • Geduld, Harry M.; Gottesman, Ronald, eds. (1970), Sergei Eisenstein and Upton Sinclair։ The Making & Unmaking of Que Viva Mexico!, Bloomington, Indiana։ Indiana University Press, ISBN 978-0-253-18050-6
  • Goodwin, James (1993), Eisenstein, Cinema, and History, Urbana։ University of Illinois Press, ISBN 0-252-06269-8
  • Leyda, Jay (1960), Kino։ A History of the Russian And Soviet Film, New York։ Macmillan, OCLC 1683826
  • Leyda, Jay (1986), Eisenstein on Disney, London։ Methuen, ISBN 0-413-19640-2
  • Leyda, Jay; Voynow, Zina (1982), Eisenstein At Work, New York։ Pantheon, ISBN 978-0-394-74812-2
  • Montagu, Ivor (1968), With Eisenstein in Hollywood, Berlin։ Seven Seas Books, OCLC 8713
  • Neuberger, Joan (2003), Ivan the Terrible։ The Film Companion, London; New York։ I.B. Tauris, ISBN 1-86064-560-7
  • Nizhniĭ, Vladimir (1962), Lessons with Eisenstein, New York։ Hill and Wang, OCLC 6406521
  • Seton, Marie (1952), Sergei M. Eisenstein։ A Biography, New York։ A.A. Wyn, OCLC 2935257
  • Howes, Keith (2002), "Eisenstein, Sergei (Mikhailovich)", in Aldrich, Robert; Wotherspoon, Garry, Who's Who in Gay and * Lesbian History from Antiquity to World War II, Routledge; London, ISBN 0-415-15983-0
  • Stern, Keith (2009), "Eisenstein, Sergei", Queers in History, BenBella Books, Inc.; Dallas, Texas, ISBN 978-1-933771-87-8
  • Antonio Somaini, Ejzenstejn. Il cinema, le arti, il montaggio (Eisenstein. Cinema, the Arts, Montage), Einaudi, Torino 2011

Հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են