Սարիղամիշի ճակատամարտ
Սարիղամիշի ճակատամարտը (ռուս.՝ Сражение при Сарыкамыше; թուրքերեն՝ Sarıkamış Muharebesi or Sarıkamış Savaşı) Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների հանդիպումն է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում: Արդյունքում ռուսները հաղթեցին: Այն տեղի ունեցավ 1914 թ. Դեկտեմբերի 22-ից մինչև 1915 հունվարի 17-ը, որպես Կովկասյան արշավանքի մի մաս. Հաղթանակը ռուսներինն էր: Թուրքերը ընտրել էին մի ռազմավարություն, որ զորքերից պահանջում էր լինել շատ շարժուն և ճիշտ պահին լինել ճիշտ տեղում: Այս մոտեցումը տարածված էր գերմանական և ֆրանսիական մարտավարություններում:[1] Օսմանյան զորքերը, որ պատրաստ չէին ձմեռային պայմաներին Ալլահուկբեր լեռների (Allahüekber Dağları|Allahüekber mountains) մոտ ջախջախվեցին:[1]
Բովանդակություն |
Ընդհանուր տեղեկություններ [խմբագրել]
Ռուսաստանը Կովկասյան ճակատը դիտարկում էր Արևելյան ճակատի նկատմամբ երկրորդական և Արևելյան ճակատը ստանում էր ռուսական ռեսուրսների մեծ մասը:
Ռուսաստանը Ղարսի բերդը Թուրքիայից հետ վերցրեց Ռուս–Թուրքական պատերազմի ընթացքում 1877 թ և վախենում էր Կովկասյան արշավանքից, որ ուղղված էր Ղարսն ու Բաթումի նավահանգիստը հետ վերցնելուն: Օսմանյան գեներալական կազմը չնչին էր Ռուսականի համեմատ:[2]
Կովկասյան արշավանքը Ռուսական ուժերին ջլատող նպատակ ուներ: Պլանը համաձայնեցված էր Գերմանացի խորհրդատուների հետ, քանի որ հաջողությունը այս տարածաշրջանում, կնշանակեր Ռուսական ուժերի դուրս բերումը Լեհական և Գալիցյան ճակատներից: [3] Գերմանիան աջակցում էր ռեսուրսներով և Օսմանյան 3-րդ բանակը օգտագործվում էր ճակատամարտում:[2] Կովկասյան արշավանքի անմիջական նպատակն էր հետ վերցնել Արտվինը, Արդահանը, Ղարսը և Բաթումի նավահանգիստը: Որպես հեռահար նպատակ, Օսմանյան ռազմական նախարար Իսմաիլ Էնվերը հույս ուներ, որ հաջողությունը կհեշտացներ բացել ճանապարհը դեպի Թիֆլիս և Կովկասյան մահմեդականների ապստամբությունների շնորհիվ: [3] Մեկ այլ թուրք ավելի շուտ գերմանական ռազմավարական նպատակ էր՝ կտրել ռուսական հատվածը և միացնել իրենց ածխաջրածնային պաշարներին Կասպից ծովի շրջակայքում: [4] Անգլո-Պարսկական Նավթային միավորումը նավթի իրացման բացառիկ իրավունքներ ուներ Պարսկական կայսրության տարածքում, բացառությամբ Ադրբեջանի, Գիլանի, Մազենդարանի, Ազդարաբադի և Խորասանի մարզերի: [4] 1914 թ, մինչ պատերազմը, Բրիտանական կառավարությունը միավորման հետ պայմանագրեր էր կապել, որով նրանք ապահովում էին նավատորմը նավթով: [4]
Նախապատմություն [խմբագրել]
3-րդ Բանակի շտաբը տեղակայված էր Էրզրումում Հասան Իզեթի հրամանատարության ներքո:
Ճակատամարտ [խմբագրել]
Ռազմի դաշտ [խմբագրել]
Սկզբնական զորավարժություններ, դեկտեմբեր 22–28 [խմբագրել]
Հարձակում Սարիղամիշի վրա, դեկտեմբեր 29 [խմբագրել]
Ծուղակ կիսաշրջանի տեսքով, Հունվար 2–3 [խմբագրել]
Նահանջ, Հունվար 4–15 [խմբագրել]
Զոհեր [խմբագրել]
Գնահատական [խմբագրել]
Օպերացիա [խմբագրել]
Լուսային հետևակ [խմբագրել]
Հայեր [խմբագրել]
Հայերի և Օսմանյան կայսրության միջև հարաբերությունները 1890-ականների բազմաթիվ կոտորածներից հետո արդեն սկսել էին վատանալ:[6][7][8] 1914 թ բանակցություններ էին ընթանում Էրզրումի հայկական կոնգրեսում բանակցություններ էին ընթանում Միության և Առաջադիմության Կոմիտե (CUP) և հայ մտավորականության միջև:
Մշակութային հղումներ [խմբագրել]
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedEncyAm404 - ↑ 2,0 2,1 A. F. Pollard. A Short History Of The Great War. chapter VI: The first winter of the war.
- ↑ 3,0 3,1 Hinterhoff, Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia, pp.499-503
- ↑ 4,0 4,1 4,2 The Encyclopedia Americana, 1920, v.28, p.403
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedAram21 - ↑ Fromkin, David, A Peace to End All Peace, p.211. Henry Holt & Co., 1989. ISBN 0805068848
- ↑ Suny, Ronald, Looking Toward Ararat:Armenia in Modern History, p.46. Indiana University Press, 1993. ISBN 0253207738
- ↑ Charny, Israel W., Encyclopedia of Genocide, p.287. ABC-CLIO, 1999. ISBN 0874369282
