Սամվել (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սամվել
հեղինակ Րաֆֆի
Լեզու հայերեն
Ժանր(եր) վեպ
հրատարակման օր 1886 թ.

«Սամվելը» հայ գրող Րաֆֆիի պատմական վեպերից է։ Րաֆֆին «Սամվելը» գրել է 1880-ական թթ., ավարտել 1886 թ.։ Առաջին անգամ հրատարակվել է Թիֆլիսի «Մշակ» ամսագրում։ «Սամվելը» համարվում է հայկական գրականության լավագույն կոթողներից մեկը։

Նկարագրելով Հայաստանի ծանր վիճակը IV դարում, Րաֆֆին ձգտում էր նկարագրել Հայաստանը XIX դարում, երբ այն գտնվում էր Թուրքիայի և Ռուսաստանի տիրապետության տակ։ Ցարական իշխանությունը այրում էր հայկական գրքերը, փակում եկեղեցիները և ոչնչացնում լեզուն։ Րաֆֆին չէր կարող լուռ նայել այդ ամենին։

Վեպը ներառված է հայկական ուսումնական ծրագրի մեջ։ Դրա հիմնական գաղափարներից են հայրենասիրությունը և ազատագրական պայքարի կոչը։ Բոլոր հերոսները հայրենասիրություն են խորհրդանշում, նույնիսկ կանայք, ովքեր (Աշխենը, Համազասպուհին, թագուհի Փառանձեմը) պատրաստ են իրենց արյունը թափել հանուն հայրենիքի։

Գործողությունը տեղի է ունենում IV դարի Հայաստանում, երբ պարսից արքա Շապուհը գերում է Արշակ Բ-ին և Հայաստանը մնում է անպաշտպան։ Մերուժան Արծրունին և Վահան Մամիկոնյանը դավաճանում են հայրենիքը և սկսում են ծառայել Շապուհին։ Վահան Մամիկոնյանի որդի Սամվելը, իմանալով հոր դավաճանության մասին, որոշում է եղբոր՝ Մուշեղ Մամիկոնյանի հետ պաշտպանել Հայաստանը։

Վեպի համար նյութ է ծառայել Փավստոս Բուզանդի և Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունները»։ Վեպը բաղկացած է Հառաջաբանից, երեք գլուխներից և փակագծերի մեջ հավելվածից։

Վեպի գլուխները[խմբագրել]

Առաջին գիրք

  1. Երկու Սուրհանդակներ
  2. Տարոնի առավոտը
  3. Մի աղոտ միտք ծագում է նրա մեջ
  4. Մայր և որդի
  5. Երկու եղբոր որդիներ
  6. Պատրվակ
  7. Որսորդություն
  8. Աշտիշատի վանքը
  9. Երեք երիտասարդ ուժեր
  10. Խորթ մայր
  11. Անհաջող դավադրություն
  12. Հանգամանքները բարդվում են
  13. Նոր տեղեկություններ
  14. Լեռնային իշխանուհին
  15. Ինքնակոչները
  16. Կնոջ խորհուրդը
  17. Պատանի Արտավազդը»

Փակագծերի մեջ հավելված

  1. Բնություն, Նախարարություն, Թագավոր
  2. Պետություն, Եկեղեցի, Հոգևոր և մարմնական իշխանություն
  3. Եկեղեցականների զանազան տարերքը


Երկրորդ գիրք

Մեկը արևմուտքում, մյուսը- արևելքում

  1. Պատմոս
  2. Անհուշբերդ

Ճանապարհները բաժանվում են

  1. Ռշտունի
  2. Արտոն
  3. Արտասուքի աղբյուր
  4. Համզասպուհի
  5. Սարսափելի գիշերվա առավոտը
  6. Ուրացողը յուր տան շեմքի վրա
  7. Խայտ
  8. Շապուհը Զարեհավանի ավերակների մոտ
  9. Արտագերս
  10. Մուշեղ՝ «Խոտորնակին՝ խոտորնակ»
  11. Երկու չայրաց փոքրագույնը
  12. Հայր մարդպետ

Երրորդ գիրք

  1. Արարատյան դաշտի առավոտը
  2. Մի տարօրինակ ողջակեզ
  3. Զվիթա
  4. Արաքսի որոգայթները
  5. Մայրը
  6. Ողական ամրոցը

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Հատվածներ վեպից