Սաղմոսարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Սաղմոսարան, Սաղմոսաց գիրք, Հին կտակարանի ամենատարածված գրքերից է՝ բաղկացած 150 գլխից (ըստ հունական և սլավոնական Աստվածաշնչի՝ 151 գլուխ)։ Գիրքը եբրայերեն կոչվել է Թեհիլլիմ, որ նշանակում է փառաբանություն։ Քնարական այս օրհնությունները եբրայեցիք երգել են քնարի կամ տավղի նվագակցությամբ, այստեղից էլ՝ սաղմոսարան բառի երկիմաստությունը, նախ՝ սաղմոսներ պարունակող գիրք և, երկրորդ, նվագարան։ Աստվածաշնչի 12 մարգարեները նկարներում միշտ պատկերվել են քնարով, որը սաղմոս է խորհրդանշել։ Միջին դարերից սկսած սաղմոսարան հայերն օգտագործել են իբրև դասագիրք։ Սաղմոսարանի մեկնությամբ շատերն են զբաղվել։ Հայերից սաղմոսարանին անդրադարձել են Դավիթ Անհաղթը, Գրիգոր Նարեկացին։ Իսկ, ըստ էության, Սաղմոսաց գրքի մեկնությամբ զբաղվել է առաջինը Ներսես Լամբրոնացին, ապա՝ Վարդան Բարձրբերդցին։ Հովհաննես Հոլով Կոսաանդնուպոլսեցին, Նահապետ Ագուլեցու խնդրանքով, 1686 թվականին ի մի հավաքելով սաղմոսարանի հայերեն մեկնությունները, հրատարակել է բնագրի հետ մեկտեղ։ Սաղմոսարանի ամենածավալուն մեկնությունը կատարել է Մ․ Չամչյանը՝ Մխիթար Սեբաստացու հանձնարարությամբ։ Միջին դարերում Սաղմոսարանը իբրև առանձին գիրք ընդօրինակել են բազմաթիվ հայ գրիչներ։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում է ավելի քան 150 ձեռագիր Սաղմոսարան, որոնցից հնագույնը N« 6473 ձեռագիրն է՝ գրված 1298 թվականին, Գրիգոր գրչի կողմից։ 1565 թվականին Աբգար Թոխաթեցին Վենետիկում առաջինն է տպագրել հայերեն սաղմոսարան։ Այյնուհետև մինչև 1800 թվականը սաղմոսարանը ունեցել է 115 հայերեն հրատարակություն։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png