Ռուս-թուրքական պատերազմներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռուսաստան Ռուս-թուրքական պատերազմներ Օսմանյան կայսրություն

Ռուս-թուրքական պատերազմներ (ռուս.՝ Русско-турецкие войны, թուրք.՝ Osmanlı-Rus Savaşları), XVII-XIX դարերում Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև տեղի ունեցած մի շարք ռազմական հակամարտություններ։

1877–1878 թթ․ պատերազմը[խմբագրել]

1877 թ. ապրիլի 12-ին Ռուսաստանը պատերազմ հայտարարեց Թուրքիային։ Ռազմական գործողությունները ընթանում էին և՛ Բալկաններում, և՛ Կովկասում։

Բալկաններում թուրքական 160.000-անոց բանակի դեմ ռուսները հանել էին 185.000 զինվոր` ցարի եղբայր Նիկոլայ Ռոմանովի հրամանատարությամբ։ 1878 թ. հունվարի 4-ին ռուսները մտան Սոֆիա, ապա գրավեցին Պլովդին ու Ադրիանապոլիսը ու մոտեցան Կ.Պոլսին։

Կովկասյան ռազմաճակատում ռուսական 70.000-անոց բանակը ցարի մյուս եղբայր Միխայիլ Ռոմանովի հրամանատարությամբ կռվում էին թուրքական 55.000-անոց բանակի դեմ։ 52.000-անոց Կովկասյան կորպուսը զեկավարում էր հայազգի գեներալ Լորիս Մելիքովը։ Ռուսները հաղթանակ էին տանում(Կովկասյան ռազմաճակատում)` գրավելով Բայազետը, Դիադինը, Ղարաքիլիսան, Ալաշկերտը և Արդահանը։

Մայիսի 20-ին ռուսները պաշարում են Կարսը, սակայն անհաջողության են մատնվում։ Թուրքերը փորձում են հետ գրավել Բայազետը և պաշարում են այն։

Տեղի կայազորը դիմում է ինքնապաշտպանության և փորձում իրենց պաշարման մասին տեղեկացնել գեներալ Տեր-Ղուկասովին, սակայն թուրքերը որսում են նամակատարներին և սպանում։ Միայն նրանցից մեկին` Սամսոն Տեր-Պողոսյանին է հաջողվում իմաց տալ ռուսական զորքերին պաշարման մասին։ Պատմական այս դրվագը իր գեղարվեստական արտացոլումն է գտել Րաֆֆու «Խենթը» պատմավեպում։

Ռուսները առաջանում են դեպի Կարս ու Էրզրում։

1877 թ. կրկին պաշարում է Կարսը և հետ գրավում այն։

1878 թ. փետրվարին գրավում են նաև Էրզրումը։

1878 թ. փետրվարի 19-ին Կ.Պոլսի մերձակա Սան-Ստեֆանո ծովափնյա ավանում կնքվում է հաշտության պայմանագիր, ըստ որի` Բալկանյան երկրները ստանում են անկախություն և ինքնավարություն։ Ռուսների է անցնում Բեսարաբիան, իսկ Կովկասում` Կարսը, Արդահանը, Բաթումը, Բայազետը և Ալաշկերտը։ Թուրքերը պարտավորվում են վճարել 310 մլն. ռուբլու ռազմատուգանք։ Պայմանագրի 16-րդ կետը վերաբերվում էր արևմտահայությանը։

Նշվում էր, որ հաշվի առնելով ռուսական զորքերի դուրսբերումը Հայաստանից կարող է առիթ տալ բախումների` Բարձր Դուռը պարտավորվում էր անհապաղ կենսագործել հայաբնակ մարզերի բարենորոգումներ։

25-րդ հոդվածում նշվում էր, որ Ռուսաստանը զորքերը դուրս կբերի գրաված տարածքներից միայն այն ժամանակ, երբ Բարձր Դուռը 6 ամսվա ընթացքում կիրականացներ այդ բարենորոգումները։

Եվրոպական պետությունները` Անգլիան և Ավստրո-Հունգարիան չհաշտվեցին Բալկաններում և Կովկասում ռուսական ազդեցության ուժեղացման հետ և ստիպեցին Բեռլինում հրավիրել միջազգային կոնգրես` պայմանագիրը վերանայելու համար։

Բեռլինի կոնգրեսը տեղի ունեցավ 1878 թ. հունիսին։ Մասնակից երկրներն էին Անգլիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Ավստրո-Հունգարիան, Իտալիան, որոնք պաշտպանում էին Թուրքիային` ընդդեմ Ռուսաստանի։

16-րդ կետը կոնգրեսում դարձավ 61-րդը։ «Բարձրագույն Դուռը» պարտավորվում է առանց հապաղման իրագործել հայաբնակ մարզերում տեղական կարիքներից հարուցված բարենորոգումներ և ապահովել հայերի անվտանգությունը չերքեզներից և քրդերից։

Թուրքիան տերություններին կհաղորդի այն միջոցների մասին, որոնք ինքը ձեռք էր առել այդ նպատակներն իրականացնելու համար։ Իսկ տերությունները կհսկեն կիրառմանը։ Հայկական պատվիրակությունը Մկրտիչ Խրիմյանի զեկավարությամբ թույլ չտվեցին մասնակցել հայկական հարցի քննարկմանը։

Պատերազմները և դրանց արդյունքները[խմբագրել]

Տարիներ Անվանում Արդյունք
1 1568-1570 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
2 1676-1681 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան/Թուրքիա Ոչ ոքի
3 1686-1700 Ազովյան պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
4 1710-1711(13) Պրուտի արշավանք Թուրքիա Թուրքիայի հաղթանակ
5 1735-1739 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
6 1768-1774 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
7 1787-1792 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
8 1806-1812 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
9 1821-1830 Հունական հեղափոխություն Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
10 1828-1829 Ռուս-թուրքական պատերազմ ՌուսաստանՌուսաստանի հաղթանակ
11 1853-1856 Ղրիմի պատերազմ Թուրքիա Թուրքիայի հաղթանակ
12 1877-1878 Ռուս-թուրքական պատերազմ Ռուսաստան Ռուսաստանի հաղթանակ
13 1914-1918 Կովկասյան ճակատ (IՀՊ) Ռուսաստան/Թուրքիա Անորոշ

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]