Ռաֆայել Վահանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռաֆայել Արտյոմի Վահանյան
RWaganian.jpg
Պետություն(ներ) {{{2}}} ԽՍՀՄ
{{{2}}} Հայաստան
Ծննդյան ամսաթիվ 1951, հոկտեմբեր 15
Ծննդավայր Երևան, Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
Կոչում Գրոսմայստեր (1971)
Ներկայիս վարկանիշ 2577 (նոյեմբեր 2014)
Պարգևներ և մրցանակներ Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար մեդալ (1-ին աստիճանի)
Անձնական էջ ՖԻԴԵ-ի կայքում

Ռաֆայել Արտյոմի Վահանյան (ծնված 1951 թ., հոկտեմբերի 15, Երևան), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր, այդ կոչմանն արժանացած հայաստանցի առաջին շախմատիստը։ 1989 թվականի ԽՍՀՄ չեմպիոն, ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում շախմատային օլիմպիադաների (1984 և 1986), աշխարհի թիմային երկու առաջնությունների (1985 և 1989) և Եվրոպայի թիմային երեք առաջնությունների (1980, 1983, 1989) հաղթող: Երևանի պատվավոր քաղաքացի (2012)[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Շախմատ խաղալ սովորել է 5 տարեկանում: Ֆիզիկայի ուսուցիչ նրա հայրը շախմատի մոլի սիրահար էր և ողջունում էր որդու զբաղմունքը: 16 տարեկանում Ռաֆայելը դարձավ ԽՍՀՄ դպրոցականների չեմպիոն, իսկ 18-ում՝ Նիդերլանդների Գրոնինգեն քաղաքում կայացած միջազգային պատանեկան մրցաշարի հաղթողներից մեկը:

1969 թվականին Լենինգրադում Խորհրդային Միության երիտասարդ երեք վարպետների (Վահանյան, Միխայիլ Շտեյնբերգ և Անատոլի Կարպով) մրցախաղ-մրցաշարում որոշվում էր Ստոկհոլմում կայանալիք աշխարհի առաջնության մասնակիցը: Հաղթեց Կարպովը, բայց, թվում էր, թե այդ մրցակցությունը կշարունակվի երկար տարիներ: Սակայն վաղ մահը կտրեց Շտեյնբերգի կյանքի թելը: Վահանյանն աշխատում էր հետ չմնալ Կարպովից: Իր հասակակից ընկերոջից ընդամենը մեկ տարի անց նա դարձավ միջազգային գրոսմայստեր: Դա տեղի ունեցավ 1971 թվականին Վռնյաչկա Բանյայում կայացած մրցաշարում, որտեղ նա 15 հնարավորից վաստակեց 11 միավոր՝ առաջ անցնելով անվանի շախմատիստներ Լյուբոմիր Լյուբոևիչից, Լեոնիդ Շտեյնից, Բորիսլավ Իվկովից: ՖԻԴԵ-ի կոնգրեսը Վահանյանին գրոսմայստերի կոչում շնորհեց բացառության կարգով, քանի նա դեռևս չէր կրում միջազգային վարպետի կոչում: Նա դարձավ գրոսմայստերի կոչմանն արժանացած հայաստանցի առաջին շախմատիստը։

Ռաֆայել Վահանյանը 1983 թվականին

Խորհրդային շախմատի գագաթին Վահանյանը բարձրացավ 10-րդ փորձից՝ դառնալով ԽՍՀՄ չեմպիոն 1989 թվականին: Դրանից առաջ նա երեք անգամ դարձել էր մրցանակակիր. 1974-ին՝ 3-4-րդ տեղեր, 1975-ին՝ 2-5-րդ, 1982/83-ին՝ 3-4-րդ: Ուշագրավ է, որ, երկար տարիներ լինելով Հայաստանի ուժեղագույն շախմատիստը, Վահանյանը ոչ մի անգամ չի եղել Հայաստանի չեմպիոն:

ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում դարձել է շախմատային օլիմպիադաների (1984 և 1986), աշխարհի թիմային երկու առաջնությունների (1985՝ նաև անհատական ոսկե մեդալ 3-րդ խաղատախտակի վրա, և 1989) և Եվրոպայի թիմային երեք առաջնությունների (1980, 1983, 1989) հաղթող: Հայաստանի հավաքականի կազմում երկու անգամ (1992, 2004՝ նաև անհատական ոսկե մեդալ 3-րդ խաղատախտակի վրա) դարձել է օլիմպիադաների բրոնզե մեդալակիր, երեք անգամ աշխարհի թիմային առաջնությունների բրոնզե մեդալակիր (1997, 2001՝ նաև անհատական արծաթե մեդալ 2-րդ խաղատախտակի վրա, 2005) և մեկ անգամ Եվրոպայի թիմային առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1997, նաև անհատական ոսկե մեդալ 2-րդ խաղատախտակի վրա):

1992 թվականից բնակվում է Գերմանիայում, սակայն շարունակում է ներկայացնել Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան: Գերմանական «Պորց» թիմի կազմում բազմիցս դարձել է այդ երկրի չեմպիոն և գավաթակիր:

Խաղաոճ, նվաճումներ[խմբագրել]

Աշխարհի չեմպիոն Գարրի Կասպարովը և Ռաֆայել Վահանյանը 1986 թվականին Դուբայում

Խորհրդային անվանի գրոսմայստեր և շախմատային վերլուծաբան Ալեքսեյ Սուետինը 1985 թվականին Ռաֆայել Վահանյանին բնորոշել է որպես բնատուր մեծ տաղանդի տեր շախմատիստի: Նրա հետ անցկացնելով մի քանի պարտիա՝ Սուետինն զգացել է հայ գրոսմայստերի մեծ ներուժը. «Նա ունի շախմատային ճակատամարտը վարելու հոյակապ զգացողություն և կարողանում է ճիշտ պահին ուժեղացնել խաղը, թեև ոչ միշտ է հաշվարկում տարբերակները՝ հույսը դնելով իր բնատուր շախմատային հոտառության վրա»: Ըստ Սուետինի՝ «շախմատային տախտակի առջև Վահանյանը վախի կամ անվստահության զգացողություն չունի: Նա մշտական լավատես է, միշտ պատվախնդիր է և բռնկուն բնավորություն ունի»:

Միաժամանակյա խաղաշարի ժամանակ, Երևան, Շառլ Ազնավուրի հրապարակ, 12.10.2014

Վահանյանի խաղի ստեղծագործական ներկապնակը բազմազան է: Նա պարտիան կարող է անցկացնել և՛ նուրբ դիրքային ոճով, և՛ հաղթել սուրկոմբինացիոն պայքարում: Նրա անձնական խոստովանությամբ՝ բնավորության որոշ գծեր խանգարում են հասնելու մարզական լավ արդյունքների. «Երբեմն կարող եմ ինձ թույլ տալ լավ չնախապատրաստվել մրցաշարին, մեկ ուրիշ անգամ, հույսս դնելով հոտառությանս վրա, կարող եմ չմտածված քայլ անել: Բայց շախմատը շատ խանդոտ է: Այն չի ներում թեթևամտության անգամ չնչին դրսևորում և դաժանորեն հարվածում է նույնիսկ փոքրիկ թուլության համար»:

Բայց, այնուամենայնիվ, տաղանդավոր գրոսմայստերը կարողացել է հասնել մի շարք խոշոր նվաճումների: 1975 թվականից նա մասնակցել է աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարերին: 1985 թ. նա հաղթել է Բիլի միջփնջային մրցաշարում, այնուհետև Մոնպելիեում կայացած հավակնորդների մրցաշարում 1-3-րդ տեղերն է բաժանել խորհրդային շախմատիստներ Արթուր Յուսուպովի և Անդրեյ Սոկոլովի հետ: Կիսաեզրափակչում 2:6 հաշվով տանուլ է տվել Սոկոլովին (1986):

Աշխարհի չեմպիոնի թագի համար պայքարի հաջորդ շրջափուլի 1/8 եզրափակչում 2½:3½ հաշվով զիջել է հունգարացի Լայոշ Պորտիշին:

Առաջին մրցանակներ է նվաճել հետևյալ մրցաշարերում.

1988-1990 թվականներին եղել է Աշխարհի գավաթի խաղարկությունների մասնակից, լավագույն արդյունքը ցույց է տվել 1989-ին, Ռոտերդամում՝ 3-րդ տեղ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Շախմատ, Հանրագիտարանային բառարան, գլխավոր խմբագիր՝ Անատոլի Կարպով, էջեր 52-53, Մոսկվա, 1990. - ISBN 5-85270-005-3 (ռուսերեն)
  • Ռաֆայել Չատինյան «Ռաֆայել Վահանյան. Անկրկնելի հաղթանակներ», Երևան, 2014