Ջուլիան Ասանժ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջուլիան Ասանժ
Julian Assange
Julian Assange cropped (Norway, March 2010).jpg
Ծնվել է հուլիսի 3, 1971({{padleft:1971|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[1] (43 տարեկան)
Ծննդավայր Թաունսվիլ
Քաղաքացիություն Flag of Australia.svg Ավստրալիա
Կրթություն Q1053985? և Q319078?
Աշխատանք ՎիքիԼիքս
Գործունեություն լրագրող, համացանցի ակտիվիստ և քաղաքական ակտիվիստ
Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Սեմ Ադամսի պարգև
IMDb nm4006677
Կայք wikileaks.org

Ջուլիան Փոլ Ասանժ (ըստ հայերեն մամուլի որոշ հրապարակումների՝ Ջուլիան Ասանջ. անգլերեն՝ անգլ.՝ Julian Assange) (ծ. 1971, հուլիսի 3), ավստրալացի հրատարակիչ[2][3] և համացանցային ակտիվիստ է։ Հիմնականում ճանաչում է գտել որպես ՎիքիԼիքսի՝ համացանցային բացահայտման կայքի խոսնակ և գլխավոր խմբագիր։ Նախքան կայքի հետ աշխատելը, նա ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսանող և համակարգչային ծրագրավորող է եղել։ [4] Ապրել է մի շարք երկրներում և զեկուցողներին ասել, որ անընդհատ շարժման մեջ է։ Ասանժը ոչ կանոնավոր երևում է հասարակության առջև մամուլի ազատության, գրաքննության (ցենզուրայի), և հետազոտական զեկուցման մասին խոսելու համար. իր ՎիքիԼիքսում աշխատանքի շնորհիվ` նաև մի շարք լրագրողական մրցանակների դափներկիրն է։

Ասանժը վիճահարույց ՎիքիԼիքսը կայքը հիմնեց 2006 թ. և իր խորհրդակցական խորհրդում է ծառայում։ Այս գործի պատճառով, մեծ ծավալով հանրային ուշադրություն է գրավել դասակարգած փաստաթղթերի հրատարակման մեջ իր կատարած դերի համար, որը մանրամասն ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների մասնակցությունը Աֆղանստանի և Իրաքի պատերազմների մեջ։ 2010 թ. նոյեմբերի 28-ին ՎիքիԼիքսը և իր հինգ լրատվական գործընկերները սկսեցին հրատարակել ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքը։

2010 թ. նոյեմբերի 30-ին Ինտերպոլը Ասանժին իր որոնած անձանց ցանկի կարմիր իրազեկման մեջ է ներառել՝ «սեռական հանցագործությունների» համար։ [5][6]

Վաղ կյանք[խմբագրել]

Ասանժի ծնողները շրջիկ թատրոնի ընկերություն էին վարում։ 1979 թ., իր մայր՝ Քրիստինը[7] նորից ամուսնացավ. իր նոր ամուսինը երաժիշտ էր և պատկանում էր մի վիճահարույց Նյու Էյջ խմբի, որը վարում էր Անն Համիլտոն-Բրնը։ Զույգը մեկ որդի ունեցավ, սակայն բաժանվեց 1982 թ. և Ասանժի կես եղբոր խնամակալության համար պայքար սկսեց։ Ապա մյուս հինգ տարվա ընթացքում մայրը երեխաներին թաքցնելու դիմեց։ Ասանժը երեխայության ժամանակ քանի տասնյակ անգամ տեղափոխվեց, շատ դպրոցներ գնաց, երբեմն տանը ուսման տրվեց, և հետագայում տարբեր ժամանակներում Ավստրալիայի մի շարք համալսարաններ հաճախեց։ [8][9]

Հակերություն[խմբագրել]

1987 թ., 16-ը լրանալուց հետո, Ասանժը սկսեց հակերությունը՝ «Մենդաքս» մականվան ներքո (անունը գալիս է հռոմեացի բանաստեղծ Հորացիոսի արտահայտություններից մեկից՝ «splendide mendax», որը նշանակում է «ազնվորեն ոչ ճշմարիտ»)։ [8] Նա և երկու ուրիշ հակեր միացան որպեսզի ստեղծեն մի խումբ, Միջազգային Քայքայիչներ անվամբ։ Ասանժը գրեց այդ ենթամշակույթի երեք կանոնները՝ «Մի՛ վնասիր այն համակարգչային համակարգերը որոնց կոտրում ես (ինչպես նաև քրաշ ես անում). մի՛ փոփոխիր այդ համակարգերի միջի տեղեկությունը (բացի գրանցամատյանների փոփոխումը՝ հետքերդ կորցնելու համար). կիսի՛ր տեղեկությունը»։ [8]

Ի պատասխան այդ հակերության, Ավստրալիայի ֆեդերալ ոստիկանությունը 1991 թվականին ներխուժեց իր Մելբուռնի տուն.[10] զեկուցվել էր, որ Ասանժը մոդեմով մուտք էր գործել մի ավստրալիական համալսարանի, կանադական հեռահաղորդակցության ընկերության՝ Նորթելի,[8] և այլ կազմակերպությունների համակարգիչ։ [11] 1992 թվականին իրեն մեղավոր է ընդունել 24 հակերության մեղադրանքի դիմաց, և լավ վարքի պատճառով 2100 ավստրալիայի դոլար գրավի դիմաց ազատ է արձակվել։ [8][12] Մեղադրողն ասել է «ուղղակի ոչ մի փաստ չկա, որ խելացի հետաքրքրասիրությունից և — ինչ է բառը — այդ տարբեր համակարգիչներում թափառելու (սրֆ անելու) հաճույքից բացի ուրիշ բան է եղել»։ [8]

Ասանժը ավելի ուշ ասել է, «մի փոքր անախորժ է, իրականում։ Որովհետև ես [հակեր լինելու] մասին միասնական գիրք եմ գրել, դրա մասին վավերագրություններ կան, մարդիկ դրա մասին շատ են խոսում։ Նրանք կարող են կտրել և փակցնել։ Բայց դա 20 տարի առաջ էր։ Բայց ես հասկանում եմ ինչու են հիմա առաջարկում, որ ես համակարգչային հակեր եմ։ Շատ կոնկրետ պատճառ կա։[2]

Երեխայի խնամակալության խնդիրներ[խմբագրել]

1989 թ. Ասանժն սկսեց ապրել իր ընկերուհու հետ, և շուտով նրանք որդի ունեցան։ 1991-ի ոստիկանության ներխուժումից հետո ընկերուհին բաժանվեց նրանից և տարավ իրենց որդուն։[13] Նրանք երկար խնամակալության պայքարի մեջ ներգրավվեցին, և մինչ 1999 թվականը խնամակալության մասին համաձայնության չեկան։[8] Ընդհանուր ընթացքը Ասանժին և իր մորը դրդեց ստեղծել մի «կենտրոնական տվյալների բազա», ընդգրկելու Ավստրալիայում երեխայի խնամակալության այլապես անմատչելի բոլոր իրավական զեկույցները։ [13]

Համակագչային ծրագրավորում և համալսարանային կրթությունները[խմբագրել]

1993-ին, Ասանժը Ավստրալիայի ամենաառաջին համացանցային ծառայություն տրամադրողներից (ISP-ներից) մեկը ստեղծեց՝ «Սաբուրբիա» (Suburbia) անունով։ [2] 1994 թվականից սկսած, Ասանժն ապրեց Մելբուռնում որպես ծրագրավորող և ազատ ծրագրային ապահովման ստեղծող։ [12] 1995-ին, Ասանժը գրեց առաջին ազատ սարքամիացքի ծրիչի (port scanner) ծրագիրը՝ Ստրոբ (Strobe) անունով։ [14][15] Նաև 1996 թվականին մի շարք կարկատաններ (patch) գրեց ՓոստգրեԷսՔյուԷլ (PostgreSQL) նախագծի համար։ [16] Նա օգնեց գրել Ընդհատակ՝ Էլեկրրոնային սահմանում հակերության, խելագարության, և մոլեգնության մասին հեքիաթներ (1997) գիրքը, որն նրան ներկայացնում է որպես հետազոտող և զեկուզում է Միջազգային քայքաիչների իր պատմությունը։ [17] 1997-ի շուրջ, նա համաստեղծեց Ռաբերհոզ (Rubberhose) հերքելի գաղնագրման (deniable encryption) համակարգը, որը մի գաղթնագրության հասկացության վերածումն է Լինուքսի ծրագրերի փաթեթի համար, նախագծված ռաբերհոզ գաղտնավերլուծության դեմ ճշմարտանման հերքելունակություն ապահովելու համար.[18] սկզբում նա դրան նախատեսել էր «որպես գործիք մարդու իրավունքների աշխատողների համար, ովքեր կարիք ունեին այդ ոլորտում զգայուն տվյալներ պաշտպանել։»[19] Իր հեղինակած կամ համահեղինակած այլ ազատ ծրագրերից են Յուզնետի հիշապահեստային ծրագիրը՝ ԷնԷնԹիՓիՔեշը (NNTPCache) [20] և հրամանատողային փոխկապակցիչ (command-line interface) ցանցային որոնման շարժիչների համար՝ Սրֆրոն (Surfraw)։ 1999 թվականին Ասանժը գրանցեց leaks.org հասցեն. «Սակայն,» ասում է նա, «այդ ժամանակ ես դրա հետ ոչինչ չարեցի։»[21]

Ասանժը ըստ զեկույցների հաճախել է վեց համալսարան։ [9] 2003-ից 2006 սովորել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա Մելբուռնի համալսարանում։ [8] Սեփական կայքում նկարագրել է իր համալսարանը 2005 թվականի շուրջ Ավստրալիական ազգային ֆիզիկայի մրցությունում ներկայացնելը։ [8][22] Նա նաև փիլիսոփայություն և նյարդագիտություն (neuroscience) է սովորել։ [9]

ՎիքիԼիքս[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ ՎիքիԼիքս

ՎիքիԼիքսը հիմնադրվեց 2006-ին։ [8][23] Այդ տարի, Ասանժը երկու շարադրություն գրեց արտահայտելով ՎիքիԼիքսի փիլիսոփայությունը՝ «Ռեժիմի վարքագիծը արմատապես փոփոխելու համար, պետք է հստակ և համարձակ մտածենք, քանզի եթե որևէ բան ենք սովորել, այն է, որ ռեժիմները չեն ուզում փոխվել։ Մենք պետք է մեր նախնիներից անդին մտածենք և բացահայտենք այն տեխնոլոգիական փոփոխությունները, որոնք մեզ քաջալերում են գործել այնպիսի եղանակներով, որ մեր նախակարապետները չէին կարող»։ [24][25][26] Իր բլոգում նա գրեց, «ինչքան որ մի կազմակերպություն գաղտնի կամ անարդար է, այդքան արտահոսքերը իր ղեկավարության և պլանավորման խմբակի մոտ վախ կամ պարանոյա են առաջացնում»։ [24]

Ասանժը ՎիքիԼիքսի ինն-հոգանոց խորհրդատուները խորհրդում է,[27] և իր անունից ականավոր խոսնակ է լրատվամիջոցներում։ Դրանով հանդերձ, որ թերթերը նրան ՎիքիԼիքսի «ղեկավար»[28] կամ «հիմադիր»[10] են կոչել, Ասանժն ասել է. «ես ինձ հիմնադիր չեմ կոչում».[29] նա իրեն ՎիքիԼիքսի գլխավոր խմբագիր է համարում,[30] և ասել է, որ վերջնական խոսքն իրենն է կայքին ներկայացրած փաստաթղթերի քննելով հաստատման գործում։ [31]

Կայքի համար աշխատող բոլոր մյուսների նման, Ասանժը չվճարվող կամավոր է։ [29][32][33][34][35] Ասանժն ասում է, որ ՎիքիԼիքսը ավելի դասակարգված փաստաթղթեր է հրատարակել քան աշխարհի ամբողջ ուրիշ մամուլը միասին վերցրած՝ «Դա ես չեմ ասում, որ նշեմ ինչքան մենք հաջողակ ենք, այլ, դա ցույց է տալիս մնացած լրատվամիջոցների վտանգավոր վիճակը։ Ինչպե՞ս է, որ հինգ հոգուց բաղկացած խումբը կարողացել է հանրությանը մատուցել ավելի թաքցրած տեղեկություն այդ մակարդակի, քան աշխարհի բոլոր մնացած մամուլը։ Ամոթալի է։»[23]

Ասանժի նկարագրումներ[խմբագրել]

Ասանժը լրագրության «թափանցիկ» և «գիտական» մոտեցման կողմակից է, ասելով, որ «դու չես կարող ֆիզիկայում որևէ հոդված հրատարակել առանց փորձնական ամբողջական տվյալների և արդյունքների. դա պիտի լրագրության ստանդարտը լինի։»[36][37] 2006 թվականին, ՔաունտերՓանչը (CounterPunch) նրան «Ավստրալիայի ամենաանպատիվ նախկին համակարգչային հակեր» է անվանել։ [38]։

Տես նաև[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Record #143399217 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 Greenberg, Andy։ «An Interview With WikiLeaks’ Julian Assange - Andy Greenberg - The Firewall - Forbes»։ Blogs.forbes.com։ http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  3. Harrell, Eben (27 July 2010). «Interview: WikiLeaks' Assange Defends Site's Mission». TIME. http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1. 
  4. «Profile: Julian Assange, the man behind Wikileaks». The Sunday Times (UK). 11 April 2010. http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 29. 
  5. John F. Burns and Alan Cowell (1 December 2010). «WikiLeaks Chief Is Put on Interpol List». nytimes.com (The New York Times). http://www.nytimes.com/2010/12/02/world/europe/02assange.html. 
  6. Interpol։ «Wanted: Assange, Julian Paul.»։ Interpol.int։ http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  7. «Wikileaks' Julian Assange | Mother says don't hunt down my son»։ Smh.com.au։ http://www.smh.com.au/technology/technology-news/assanges-mother-doesnt-want-son-to-be-hunted-down-and-jailed-20101201-18fw7.html։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 8,9 Khatchadourian, Raffi (7 June 2010). «No Secrets: Julian Assange's Mission for Total Transparency». The New Yorker. http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  9. 9,0 9,1 9,2 «PdF Conference 2010: Speakers»։ Personal Democracy Forum։ http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers#assange։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16։ 
  10. 10,0 10,1 Guilliatt, Richard (30 May 2009). «Rudd Government blacklist hacker monitors police». The Australian. http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16.  [lead-in to a longer article in that day's The Weekend Australian Magazine]
  11. Weinberger, Sharon (7 April 2010). «Who Is Behind WikiLeaks?». AOL News. http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  12. 12,0 12,1 Lagan, Bernard (10 April 2010). «International man of mystery». The Sydney Morning Herald. http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  13. 13,0 13,1 Amory, Edward Heathcoat (27 July 2010)։ «Paranoid, anarchic... is WikiLeaks boss a force for good or chaos?»։ Daily Mail։ http://www.dailymail.co.uk/news/article-1297917/Is-Wikileaks-boss-Julian-Assange-force-good-chaos.html։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 27։ 
  14. In this limited application strobe is said to be faster and more flexible than ISS2.1 (an expensive, but verbose security checker by Christopher Klaus) or PingWare (also commercial, and even more expensive). See Strobe v1.01: Super Optimised TCP port surveyor
  15. «strobe-1.06: A super optimised TCP port surveyor»։ The Porting And Archive Centre for HP-UX։ http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16։ 
  16. «list of PostgreSQL contributors»։ Postgresql.org։ http://www.postgresql.org/community/contributors։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 29։ 
  17. Dreyfus, Suelette (1997)։ Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier։ ISBN 1-86330-595-5։ 
  18. Singel, Ryan (3 July 2008). «Immune to Critics, Secret-Spilling Wikileaks Plans to Save Journalism ... and the World». Wired. http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks?currentPage=all։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  19. Dreyfus, Suelette։ «The Idiot Savants' Guide to Rubberhose»։ http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16։ 
  20. «NNTPCache: Authors»։ http://iq.org/~proff/nntpcache.org։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16։ 
  21. Barrowclough, Nikki (22 May 2010). «Keeper of secrets». The Age. http://www.theage.com.au/national/keeper-of-secrets-20100521-w230.html։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  22. Assagne, Julian (12 July 2006)։ «The cream of Australian Physics»։ IQ.ORG։ Արխիվացված օրիգինալից 20 October 2007-ին։ http://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics։ «A year before, also at ANU, I represented my university at the Australian National Physics Competition. At the prize ceremony, the head of ANU physics, motioned to us and said, 'You are the cream of Australian physics'.» 
  23. 23,0 23,1 «The secret life of Wikileaks founder Julian Assange». The Sydney Morning Herald. 22 May 2010. http://www.smh.com.au/technology/technology-news/the-secret-life-of-wikileaks-founder-julian-assange-20100521-w1um.html։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  24. 24,0 24,1 Andy Whelan and Sharon Churcher (1 August 2010)։ «FBI question WikiLeaks mother at Welsh home: Agents interrogate 'distressed' woman, then search her son's bedroom»։ http://www.dailymail.co.uk/news/article-1299311/FBI-question-WikiLeaks-mother-Welsh-home-Agent-interrogate-distressed-woman-search-sons-bedroom.html։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  25. Assange, Julian (10 November 2006)։ «State and Terrorist Conspiracies»։ http://iq.org/conspiracies.pdf։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  26. Assange, Julian (3 December 2006)։ «Conspiracy as Governance»։ http://web.archive.org/web/20070129125831/iq.org/conspiracies.pdf։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 1։ 
  27. «WikiLeaks:Advisory Board»։ Wikileaks։ http://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16։  (չաշխատող հղում)
  28. McGreal, Chris (5 April 2010). «Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians». guardian.co.uk. http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  29. 29,0 29,1 Interview with Julian Assange, spokesperson of WikiLeaks: Leak-o-nomy: The Economy of WikiLeaks
  30. «Julian Assange: Why the World Needs WikiLeaks». TED Talks. 19 July 2010. http://www.ted.com/talks/lang/en/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 22. 
  31. Kushner, David (6 April 2010). «Inside WikiLeaks' Leak Factory». Mother Jones. http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=1։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 16. 
  32. WikiLeaks:Advisory Board - Julian Assange, investigative journalist, programmer and activist(չաշխատող հղում) (short biography on the Wikileaks home page)
  33. Harrell, Eben, (26 July 2010) 2-Min. Bio WikiLeaks Founder Julian Assange 26 July 2010 Time.
  34. Rumored Manhunt for Wikileaks Founder and Arrest of Alleged Leaker of Video Showing Iraq Killings - video report by Democracy Now!
  35. Adheesha Sarkar (10 August 2010)։ «The People'S Spy»։ Telegraphindia.com։ http://www.telegraphindia.com/1100810/jsp/opinion/story_12789816.jsp։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 22։ 
  36. «'A real free press for the first time in history': WikiLeaks editor speaks out in London»։ Blogs.journalism.co.uk։ 12 July 2010։ http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 21։ 
  37. «Julian Assange: the hacker who created WikiLeaks»։ Csmonitor.com։ http://www.csmonitor.com/USA/Military/2010/0726/Julian-Assange-the-hacker-who-created-WikiLeaks։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 22։ 
  38. Julian Assange: The Anti-Nuclear WANK Worm. The Curious Origins of Political Hacktivism CounterPunch, 25 November/ 26 2006

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են