Ջոն ֆոն Նոյման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ջոն ֆոն Նեյմանից)
JohnvonNeumann-LosAlamos.jpg

Ջոն ֆոն Նոյման (հուն.՝ Τζον φον Νόιμαν, անգլերեն՝ John von Neumann, գերմաներեն՝ Johann von Neumann, ծնունդով՝ Յանոշ Լայոշ Նոյման, հունգարերեն՝ János Lajos Neumann, 28 դեկտեմբերի 1903, Բուդապեշտ - 8 փետրվարի 1957, Վաշինգտոն), ծագումով հունգար ամերիկացի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։ Կարևոր ավանդ ունի քվանտային ֆիզիկայի, քվանտային տրամաբանության, ֆունկցիոնալ վերլուծության, ինֆորմատիկայի, և տնտեսագիտության բնագավառներում։

Առավել հայտնի է որպես համակարգիչների ժամանակակից ճարտարապետության նախահայր (այսպես կոչված ֆոն Նոյմանի ճարտարապետություն), քվանտային մեխանիկայում օպերատորների տեսության կիրառմամբ (տե՛ս՝ ֆոն Նոյմանի հանրահաշիվ), ինչպես նաև որպես Մանհեթենի նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ու վանդակային ավտոմատների ստեղծող։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է 1903 թ.-ին՝ Բուդապեշտում, հարուստ հրեական ընտանիքում։ 1911 թ.-ին ընդունվել է Լյութերական գիմնազիան։ 1913 թվականին ընտանիքը ստացում է ազնվական տիտղոս և անվան ֆոն նախդիրը։ 30-ական թ.-ներին ԱՄՆ-ում նրա անունը վերափոխվեց Ջոնի։ Հայտնի է որպես ժամանակակից համակարգիչների ճարտարապետության նախահայր, ինչպես նաև Մանհեթենյան նախագծի մասնակից և խաղերի տեսության ստեղծող։ Ջոն Ֆոն Նոյմանը մահացել է ոսկրային քաղցկեղից 1957 թ.-ին։