Ջեյմս Ջոուլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջեյմս Ջոուլ
Joule James sitting.jpg
(ֆիզիկոս)
ԱԱՀ՝ Ջեյմս Ջոուլ
Բնագիր
ԱԱՀ՝
James Prescott Joule
Ծննդյան օր՝ դեկտեմբերի 24, 1818
Ծննդավայր՝ Սոլֆորդ (Անգլիա)
Վախճանի օր՝ հոկտեմբերի 11, 1889
Վախճանի վայր՝ Սեյլ (Անգլիա)

Ջեյմս Պրեսկոտ Ջոուլ (անգլերեն՝ James Prescott Joule, ծնվ. 1818, դեկտեմբերի 24, Սոլֆորդ, Լանքաշիր կոմսություն, Անգլիա, մահ. 1889, հոկտեմբերի 11, Սեյլ, Չեշիր կոմսություն, Անգլիա), անգլիացի ֆիզիկոս, բացահայտել է էլեկտրահաղորդիչով անցնող հոսանքի և անջատվող ջերմության քանակի կապը, որոշել ջերմության մեխանիկական համակարգը։ Նրա անունով է կոչվել էներգիայի և աշխատանքի միավորը՝ Ջոուլ (Ջ)։

Ջեյմս Ջոուլն աշխատել է հայտնի ֆիզիկոս ու քիմիկոս Ջոն Դալտոնի և նրա ղեկավարությամբ սկսել իր փորձարարական հետազոտությունները։ 1841 նա բացահայտել է (Է. Լենցից անկախ), որ մետաղե հաղորդիչով էլեկտրական հոսանք անցնելիս անջատվող ջերմության քանակը համեմատական է հաղորդիչի էլեկտրական դիմադրությանը, հոսանքի ուժի քառակուսուն և հոսանքի անցման ժամանակին (հայտնի է որպես Ջոուլ–Լենցի օրենք)։

1843–50 նա փորձերով ցույց է տվել, որ մեխանիկական աշխատանքը ջերմության կարող է վերածվել խիստ որոշակի համամասնությամբ, և որոշել է ջերմության մեխանիկական համարժեքը։ Դրանով նա տվել է էներգիայի պահպանման օրենքի փորձնական հաստատումը։ 1851 Ջուոլը տեսականորեն որոշել է որոշ գազերի ջերմունակությունը, ջերմությունը դիտելով որպես մասնիկների շարժում։ Նա հետազոտել է գազի սեղմման և ընդհարձակման ժամանկ առաջացող ջերմային երևույթները. մասնավորապես նոսրացած գազերի ընդհարձակման փորձերով ցույց է տվել, որ դրանց ներքին էներգիան կախված չէ ծավալից, ինչը և ընդհունվել է իդեալական գազի համար։ Անգլիացի ֆիզիկոս Վ. Թոմսոնի հետ Ջոուլը փորձնական ճանապարհով պարզել է, որ ծակոտկեն միջնորմով գազի դանդաղ, ստացիոնար, ադիաբադ հոսույթի դեպքում գազի ջերմաստիճանը փոխվում է (Ջոուլ–Թոմսոնի Էֆեկտ)։ Նա կառուցել է թերմոդինամիկական ջերմաստիճանային սանդղակ, տեսականորեն որոշել մի շարք գազերի ջերմունակությունը։ Նա հաշվարկել է նաև գազի մոլեկուլների շարժման արագությունը և հայտնաբերել այդ արագության կախումը ջերմաստիճանից։ Գազի ճնշումը նա համարել է անոթի պատերին գազի մասնիկների հարվածների արդյունք։ Ջոուլը հայտնաբերել է նաև մագնիսական հագեցման երևույթը ֆեռոմագնիսների մագնիսացման դեպքում։

Միավորների միջազգային համակարգում 1 Ջ հավասար է այն աշխատանքին, որ կատարվում է, երբ 1 Ն ուժի կիրառման կետն ուժի ազդման ուղղությամբ տեղափոխվում է 1 մ–ով։ 1Ջ=1Ն.մ[1]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք 1, հատոր 2, 2008, էջ 320