Ջեմալ փաշա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ահմեդ Ջեմալ փաշա
Ahmet Cemal Paşa
Ahmet Cemal Paşa on the shore of the Dead Sea2.jpg
Ծնվել է մայիսի 6, 1872({{padleft:1872|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})
Ծննդավայր Միտիլինի[1]
Մահացել է հուլիսի 21, 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (50 տարեկանում)
Մահվան վայր Թբիլիսի[1]
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Ազգություն Թուրք
Ազդվել է Օսմանիզմ
Պանթյուրքիզմ
Պանիսլամիզմ
Գործունեություն քաղաքական գործիչ[1]
Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Q156478?

Ջեմալ փաշա (թուրք.՝ Cemal Paşa, օսմանյան արաբերեն՝ جمال پاشا, մայիսի 6, 1872հուլիսի 21, 1922), ծնված որպես Ահմեդ Ջեմալ (օսմանյան արաբերեն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական և ռամական գործիչ, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխներից, երիտթուրքերի ղեկավար «եռյակի» (Թալեաթ և Էնվեր փաշաների հետ) անդամ, հայերի ցեղասպանութան գլխավոր կազմակերպիչներից։

1914 թ. նշանակվել է ծովային նախարար։ Եղել է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի և պանթյուրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարների իրագործումը կապել Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներին եղել է Սիրիայում գործող թուրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել արևմտյան Հայաստանից և Կիլիկյան Հայաստանից հայերի զանգվածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արյան մեջ խեղդել Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը։ Ճնշել է արաբների ազգային-ազատագրական շարժումները Սիրիայում, Լիբանանում և Պաղեստինում։ Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո փախել է Գերմանիա։

1919 թ. Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել Ջեմալին։

Իր հուշերում փորձել է արդարացնել իր և գործընկերների հանցագործութունը, հայ-թուրքական հարաբերությունների վատացման մեջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թ. հուլիսի 25-ին, «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում Թիֆլիսում սպանվել է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տեր-Պողոսյանի և Արտաշես Գևորգյանի կողմից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #119311798 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 13-ին 2014:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png