Պլանկի երկարություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Պլանկի երկարություն, երկարության հիմնարար միավորը Պլանկի միավորների համակարգում: Նշանակվում է l_P \ : Միավորների միջազգային համակարգում մոտ 1,6×10−35 մետր է։ Պլանկի երկարությունը երկարության բնական միավոր է, քանի սահմանվում է միայն հիմնարար ֆիզիկական հաստատունների միջոցով։ Դրանք են՝ լույսի արագությունը, Պլանկի հաստատունը, գրավիտացիոն հաստատունը:

Պլանկի երկարությունը հավասար է

 l_P =\sqrt{\frac{\hbar G}{c^3}} \cong 
1{,}616252(81)\times 10^{-35} մ,

որտեղ

Փակագծերի վերջին երկու թիվը ցույց են տալիս վերջին երկու կարգի անորոշությունը (ստանդարտ շեղումը)։

ՄՄ համակարգում դիտարկվող Տիեզերքի շառավիղը (1,3×1026 մետր կամ 13 միլիարդ լուսատարի) 4,6×1061 Պլանկի երկարություն է։

\pi բազմապատկիչի ճշտությամբ Պլանկի զանգվածը հավասար է սև խոռոչի զանգվածին՝ Շվարցշիլդի շառավղին, որը նրա կոմպտոնի ալիքի երկարությունն է։ Նման սև խոռոչի շառավիղը Պլանկի երկարության մեծության կարգի կլինի։

Նշանակությունը[խմբագրել]

Պարզ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խնդրահարույց է ֆիզիկական օբյեկտների դիրքի չափումը Պլանկի երկարության ճշտությամբ։ Իրոք, ձեռնարկենք հետևյալ մտային փորձը։ Ենթադրենք, որ ուզում ենք որոշել օբյեկտի դիրքը և այդ նպատակով նրա վրա ուղղում ենք էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հոսք, այսինքն՝ ֆոտոններ: Որքան մեծ է ֆոտոնների էներգիան, այնքան կարճ է նրանց ալիքի երկարությունը և այնքան ճշգրիտ կլինի չափումը։ Եթե ֆոտոնը ունենար Պլանկի երկարության չափերով օբյեկտի չափման համար բավարար էներգիա, այն պետք է կոլապսի ենթարկվելով դառնար միկրոսկոպական սև խոռոչ, և չափումը անհնար կլիներ։ Այսպիսով, Պլանկի երկարությունը հիմնարար սահմանափակումներ է դնում երկարության չափման ճշգրտության վրա։

Այս մտային փորձը օգտագործում է ինչպես հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը, այնպես էլ քվանտային մեխանիկայի անորոշությունների սկզբունքը: Ըստ այդ երկու տեսությունների, հնարավոր չէ այնպիսի ճշգրտությամբ չափում, որը կգերազանցի Պլանկի երկարությանը։ Այսպիսով, հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը և քվանտային մեխանիկան միավորող ցանկացած քվանտային գրավիտացիոն տեսության մեջ ժամանակի և տարածության մասին ավանդական պատկերացումը կիրառելի չէ Պլանկի երկարությունից փոքր հեռավորության կամ Պլանկի ժամանակից փոքր ժամանակային միջակայքի համար։

Համաձայն լարերի տեսության, լրացուցիչ 6 (կամ 7) չափողականությունները կրճատված են մինչև Պլանկի երկարության չափերը, ուստի չեն կարող նկատվել փորձնականորեն։

Հղումներ[խմբագրել]

http://fizika.hfd.hr/fizika_b/bv00/b9p023.htm

Տե՛ս նաև[խմբագրել]