Չժենգ Հե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Չժենգ Հե
鄭和
Zhen he.jpg
Ծնվել է 1371
Ծննդավայր Հադայ, Յուննյան
Մահացել է 1435
Մասնագիտություն ճանապարհորդ, նավատորմի հրամանատար և դիվանագետ
Ծնողներ Վեն և Մա Հանցի

Չժենգ Հե (չին. ավանդ. 鄭和, հեշտ. 郑和 , պինին: Zhèng Hé; 1371 - 1435), չինացի ճանապարհորդ, նավատորմի հրամանատար և դիվանագետ։ Ղեկավարել է յոթ խոշոր ծովային ռազմա-առևտրական արշավախմբեր դեպի Հնդկաչին, Հինդոստան, Արաբական թերակղզի և Արևելյան Աֆրիկա։

Ներկայումս Չինաստանում Չժենգ Հեն համարվում է ամենաականավոր չինացի անձնավորություններից մեկը, ում արշավները ներկայացվում են որպես Չինաստանի` իր հարևանների հետ տարվող խաղաղ քաղաքականության մի մաս[1]։

Չինական առևտրական մասնավոր նավերը Հարավային Չինաստանի ու Հարավարևելյան Ասիայի միջև նավարկում էին դեռ Սուն արքայատոհմի տիրապետության ժամանակվանից, իսկ մոնղոլական Յուան արքայատոհմի օրոք կատարվում էին նաև ռազմադիվանագիտական արշավանքներ Հարավարևելյան Ասիայի երկրներ ու անգամ Շրի Լանկա, սակայն Չժենգ Հեի արշաբախումբն աննախադեպ էր իր մեծությամբ ու Չժու Դի կայսեր կողմից արշավին տրված նշանակությամբ: Այս արշավախմբերը, թեև ձևականորեն ու կարճ ժամանակով (մի քանի տասնամյակ), բայց Մալայական թերակղզու թագավորությունները, Ինդոնեզիան, Շրի Լանկան ու Հարավային Հնդկաստանը դարձրին Մինյան կայսրության վասալներ և Չինաստան հասցրին նոր տեղեկություններ Հնդկական օվկիանոսի ափերին բնակվող ժողովուրդների մասին: Ենթադրվում է, որ Մալայական թերակղզու, Սումատրայի ու Յավայի պատմական զարգացման վրա չինական նավատորմն ավելի երկարատև ազդեցություն է ունեցել, քանզի նրանք եղան այն գործոններից մեկը, որ նպաստեցին չինացիների նոր խմբերի գաղթին դեպի այդ տարածաշրջան և այդտեղ չինական մշակույթի դերի մեծացմանը:

Նույնիսկ Չժեն Հեի գլխավոր տիրակալի` Չժու Դի կայսեր օրոք Չժեն Հիի արշավանքները ենթարկվում էին սուր քննադատության Չինաստանի կոնֆուցիական բարձր խավի բազմաթիվ ներկայացուցիչների կողմից, ովքեր համարում էին, որ կայսեր այդ նախաձեռնությունները պետք չեն և թանկ են նստում: Չժեն Հեի ու Չժու Չժանցզիի (Չժու Դիի թոռան) մահից հետո արշավանքներին դեմ արտահայտվողներ կային արդեն Մինյան Չինաստանի կառավարության բոլոր մակարդակներում: Արդյունքում ծովային արշավանքները դադարեցվեցին, իսկ Չժեն Հեի նավատորմի մասին եղած տեխնիկական տեղեկությունների մեծ մասը ոչնչացվեց կամ կորավ: Պաշտոնական «Մինյան պատմությունը», որ կազմվել է 17-18-րդ դարերում, այդ արշավանքների մասին արտահայտվում է քննադատաբար, սակայն Չինաստանի բնակչներից շատերի ու հատկապես Հարավարևելյան Ասիայում բնակություն հաստատած չինացիների համար նավատորմի Չժեն Հեն մնում է ազգային հերոս:

20-րդ դարի սկզբում, երբ սկիզբ առավ Չինաստանն օտար տիրապետությունից ազատագրելու շարժումը, Չժեն Հեի կերպարը նոր ժողովրդականություն ստացավ:[2] Ժամանակակից ՉԺՀ-ում Չժեն Հեն դիտվում է որպես երկրի պատմության ամենանշանակալի մարդկանցից մեկը, իսկ նրա նավարկությունները (սովորաբար դրանք ներկայացվում են որպես Չինաստանի խաղաղ քաղաքականություն հարևան երկրների նկատմամբ) հակադրվում են եվրոպական գաղութարարների` 16-19-րդ դարերի նվաճողական արշավանքներին:[3]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Կահն Ջ. (հուլիսի 20, 2005)։ «Չինաստանը ցանկություն ունի ձեզ ասելու իր հին ծովագնացի մասին»։ The New York Times։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/611hRZhDj։ Վերցված է 2011-06-15։ 
  2. Dreyer, 2007, pp. 180—181
  3. Kahn J. (July 20, 2005)։ «China Has an Ancient Mariner to Tell You About»։ The New York Times։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/611hRZhDj։ Վերցված է 2011-06-15։