Ուլիս (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուլիս
UlyssesCover.jpg
հեղինակ Ջեյմս Ջոյս
Բնօրինակ անվանում Ulysses
Երկիր Իռլանդիա
Լեզու անգլերեն
Ժանր(եր) վեպ
հրատարակչություն 1922, փետրվարի 2

Ուլիսես (անգլերեն` Ulysses), իռլանդացի գրող Ջեյմս Ջոյսի երկրորդ վեպն է: Վեպը գրվել է 7 տարում և առաջին անգամ հատվածներով հրատարակվել է ամերիկյան The Little Review ամսագրում 1918-ից մինչև 1920 թվականներին, իսկ 1922 թվականին այն ամբողջությամբ հրատարակվել է Ֆրանսիայում:

Վեպի կառուցվածքը[խմբագրել]


Վեպը պատմում է մի օրվա` 1904թ. հունիսի 16-ի մեջ կատարվող գործողությունների մասին։ Իրադարձությունները կատարվում են Դուբլինում։ Հեղինակը մանրամասնորեն նկարագրում է նրա փողոցներն ու շենքերը և, ինչպես ինքն է ասում` իր գրքով կարելի կլիներ վերականգնել Դուբլինը, եթե մի օր այն ավերեին ռմբակոծելով։

Մաս I[խմբագրել]

Դրվագ 1 Թելեմաքոս[խմբագրել]

Առավոտյան ժամը 8-ն է։ Բժշկականի փոթորկոտ ուսանող Բաք Մալիգնը հրավիրում է երիտասարդ գրող Սթիվն Դեդլըսին Մարթելլո աշտարակի տանիքը, որտեղ երկուսով ապրում էին։ Նրանց միջև կա լարվածություն, կապված այն բանի հետ, որը կուտակվել էր Սթիվենի ականջին հասած Մալիգնի արած դաժան դիտողությունից` նրա վերջերս մահացած մոր մասին և նրանից, որ Մալիգնն իրենց մոտ էր հրավիրել նաև անգլիացի ուսանող Հեյնիսին։
Նրանք երեքով նախաճաշում են և հետո քայլում են դեպի ծովափ, որտեղ Մալիգընը Սթիվնից պահանջում է աշտարակի բանալին և երկու փենս` գարեջրի համար։

Դրվագ 2 Նեսթոր[խմբագրել]

Սթիվնը դասավանդում է պատմություն։ Սթիվնը նայում է գեղագիտորեն անհրապույր Սարջընթին և փորձում է պատկերացնել Սրջընթի մոր սերը նրա հանդեպ։ Սթիվնը հետո գնում է տնօրենի` Պրն Դիզիի մոտ, ումից նա ստանում է իր աշխատավարձը և ևս մի նամակ` տպագրելու նպատակով լրագրի խմբագրություն տանելու համար։ Երկու քննարկում Իրլանդիայի պատմության մեջ և տնտեսությունում հրեաների դերի մասին։ Սթիվենի հեռանալու ժամանակ Դիզին անում է վերջին նսեմացնող դիտողությունը հրեաների դեմ, նշելով, թե Իրլանդիան միակ երկիրն է, որը երբեք չի հալածել հրեաներին և բացատրելով դա նրանով, որ նրանց ներս չի թողել իրենց երկիր։

Մաս II[խմբագրել]

Դրվագ 4 Կալիպսո[խմբագրել]

Կրկին ժամը 8-ն է, սակայն գործողություններն այս անգամ քաղաքի հակառակ կողմը և կատարվում են գրքի երկրորդ գործող անձի` ազգությամբ հրեա Լեոփոլդ Բլումի հետ։ Բլումը գնում է մսավաճառի մոտ` խոզի երիկամներ գնելու։ Տուն վերադառնալով, պատրաստում է նախաճաշ և փոստի հետ միասին տանում է իր կնոջը` անկողնում պառկած Մոլլիին։ Նամակներից մեկն ուղարկել է ներա համերգների կազմակերպիչ Բոյլնը։ Բլումն իրեն հաշիվ է տալիս, որ Մոլլին Բոյլնին ընդունելու է իր անկողնու մոտ այդ օրն ավելի ուշ ժամի և տառապում է այդ մտքից։ Բլումն ընթերցում է մյուս նամակը, որն ուղարկել է իրենց դուստրը։

Դրվագ 5 Լոտոփագոսներ[խմբագրել]

Բլումն ուղևորվում է դեպի Վեսթլնդ Րոու փոստատուն, որտեղ ստանում է իր Հենրի Ֆլաուըր կեղծանվնը հասցեագրված մի սիրային նամակ ոմն Մարթա Քլիֆրդից։ Նա հանդիպում է մի ծանոթի և նրա հետ զրուցելու ժամանակ Բլումը փորձում է սիրավառ հայացքով նայել կողքից անցնող կնոջը, սակայն չի ստացվում։ Հետո նա կարդում է նամակը և պատառոտում է ծրարը։ Նա մտնում է կաթոլիկ եկեղեցի, որտեղ պատարագ է և ընկնում է աստվածաբանական մտքերի մեջ։ Նա մտնում է դեղատուն և գնում է լիմոնի օճառ։ Հետո հանդիպում է մի ուրիշ ծանոթի ակամայից տալիս է ձիու Շպրտուք անունը։ Վերջում Բլումն ուղևորվում է բաղնիք։

Դրվագ 6 Հադես[խմբագրել]

Այս դրվագում Լեոփոլդ Բլումը մասնակցում է իր ծանոթ Փեդի Դիգնմի Paddy Dignam հուղարկավորությանը, այնտեղ է նաև Սթիվն Դեդլսի հայրը։ Երեք այլ մարդկանց հետ նրանք զրուցելով գնում են միևնույն կառքով։ Բլումը մտորում է իր վաղամեռիկ որդու` Րուդիի և ինքնասպան եղած հոր, ինչպես նաև` մահվան և թաղման արարողությունների մասին։ Այստեղ նա տեսնում է մաքինթոշ հագած մի խորհրդավոր մարդու։

Դրվագ 7 Էոլոս[խմբագրել]

Բլումը փորձում է գովազդ տեղադրել Freeman's Journal-ի խմբագրությունում, ինչը նրան չի հաջողվում։ Սթիվնը բերում է դաբաղի մասին Դիզիի գրած նամակը, սակայն, Սթիվնն ու Բլումը չեն հանդիպում։ Սթիվնը խմբագրին և մյուսներին տանում է գարեջրատուն, ճանապարհին պատմելով «երկու դուբլինցի վեստայակույսերի մասին»։ Այս դրվագն ամբողջությամբ լրագրային ոճով բաժանված է կարճ հատվածների` յուրաքանչյուրն իր վերնագրով։

Դրվագ 8 Լեսթրիգոններ[խմբագրել]
Դրվագ 9 Սքիլա եւ Քրիբդիս[խմբագրել]
Դրվագ 10 Թափառաժայռեր[խմբագրել]

Ուշագրավ փաստ[խմբագրել]

  • 1998թ. Modern Library հրատարակչության վարկածով վեպը 20-րդ դարի անգլերեն 100 լավագույն վեպերի շարքում նշվել է որպես № 1։[1]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «100 Best Novels»։ Modern Library։ 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-09-ին։ http://www.webcitation.org/65JgFOsvk։ Վերցված է 2009-10-23։