Նուբար Փաշա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նուբար Փաշա
Նուբար Նուբարյան
Նուբար Փաշա
Նուբար Փաշա
Դրոշ
(1-ին) Եգիպտոսի վարչապետ
Դրոշ
օգոստոսի 28, 1878-ից — փետրվարի 23, 1879
(Նուբար Փաշա անվան տակ)
Նախորդող Չկա
Հաջորդող Իսմայիլ Փաշա
Տիտղոսը ստեղծվեց
Դրոշ
(13-րդ) Եգիպտոսի վարչապետ
Դրոշ
հունվարի 10, 1884-ից — հունիսի 9, 1888
(Նուբար Փաշա անվան տակ)
Միապետ Տեվիկ Փաշա
Նախորդող Մուհամմեդ Շարիֆ Փաշա
Հաջորդող Ռիյադ Փաշա
2-րդ անգամ
Դրոշ
(18-րդ) Եգիպտոսի վարչապետ
Դրոշ
ապրիլի 16, 1894-ից — նոյեմբերի 12, 1895
(Նուբար Փաշա անվան տակ)
Միապետ Աբաս Բ Եգիպտացի
Նախորդող Ռիյադ Փաշա
Հաջորդող Մուստաֆա Ֆահմի Փաշա
3-րդ անգամ
 
Կրթություն՝ Տուլուզ, Ֆրանսիա Ֆրանսիա
Ազգություն Հայ
Դավանանք Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ծննդյան օր Հունվար, 1825
Ծննդավայր Զմյուռնիա
Վախճանի օր 1899 թ., հունվարի 14 (1899-01-14)
Վախճանի վայր Փարիզ, Ֆրանսիա Ֆրանսիա
Դինաստիա Նուբարյաններ
Ի ծնե անուն Նուբար Նուբարյան
Հայր Մկրտիչ Նուբարի Մելիքյան
Զավակներ Պողոս Նուբար Փաշա

Նուբար Փաշա (Նուբար Նուբարյան), (հունվար, 1825, Զմյուռնիա - հունվարի 14, 1899, Փարիզ) եգիպտահայ քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի առաջին վարչապետ, Նուբարյաններ հայ գերդաստանի անդամ։ Ծննդավայրում ավարտելով հայկական դպրոց՝ տեղափոխվել է Եգիպտոս։ Ուսումը շարունակել է Փարիզում։ Վերադառնալով Եգիպտոս՝ 1850 թվականից անցել է պետական ծառայության, 1878-1879, 1884-1889, 1894 թվականներին զբաղեցրել է Եգիպտոսի վարչապետ պաշտոնը։ Կազմավորվող ազգային բուրժուազիայի շահերից ելնելով իրականացրել է մի շարք առաջադիմական բարեփոխումներ։ Նուբար Փաշա զբաղվել է ինչպես Եգիպտոսի հայ գաղութի, այնպես էլ ամբողջ հայ ժողովրդի քաղաքական ճակատագրի, մշակույթի ու լուսավորության հարցերով։ Գլխավորել է գաղութահայ ազգային–թեմական իշխանությունը, սատարել Թուրքիայից Եգիպտոս անցած հայ տարագիրների օգնության գործին, նպաստել ու դրամական միջոցներ տրամադրել պարբերականների հրատարակմանն ու դպրոցների հիմնադրմանը, կազմակերպել հայ մատենագիրների ֆրանսերեն թարգմանությունն ու հրատարակությունը և այլն։ 1878 թվականին կազմել և Բեռլինի կոնգրեսին է հղել թուրքական տիրապետության տակ գտնվող հայերի վիճակի բարելավման իր ծրագիրը, որը, սակայն, չի ներկայացվել կոնգրեսին։ Նուբար Փաշայի ծրագիրը ելնում էր այն հիմնադրույթից, որ հայերը քաղաքական անկախության չեն հավակնում, բայց պահանջում են քաղաքացիական ազատություններ ու իրավունքներ, որոնք կապահովեին նրանց անվտանգությունը, գույքի անձեռնմխելիությունը։ Նուբար Փաշան գտնում էր, որ թուրքական կառավարության նախաձեռնած նախորդ բարեփոխումները տարբեր պատճառներով անցել են ապարդյուն։ Բարենորոգումների հաջողությունն ապահովելու համար ծրագրի հեղինակը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է ունենալ մի ընդհանուր կառավարիչ, որը լիներ հայ, հաստատվեր սուլթանի կողմից և ստանար եվրոպական պետությունների հովանավորությունը։ Ընղհանուր կառավարչի ղեկավարությամբ պետք է իրականացվեր 3 կարևորագույն բարեփոխում, կառավարչին կից պետք է ստեղծվեր պահակազոր, թալանի ու ասպատակությունների դեմն առնելու համար, դատական բարեփոխում, որը ստեղծեր անձի ու գույքի ապահովություն, հարկահավաքման համակարգի փոփոխություն, երբ հայերը պետք է իրավունք ստանային գանձել իրենց տուրքերը նահանգի դպրոցական ու հոգևոր հաստատությունների ծախսերը հոգալու համար։ Նուբար Փաշաի ծրագիրը շատ ավելի չափավոր էր, քան Ներսես Վարժապետյանի Բեռլինի կոնգրեսին ներկայացված ծրագիրը։ Սակայն թուրքական վարչակարգի պայմաններում անհնար էր նույնիսկ նման չափավոր ծրագրի իրականացումը։[1] [2]

Նուբար Փաշայի անունով են կոչվել երկու փողոց, մեկը Կահիրեյում, մյուսը՝ Ալեքսանդրիայում։ Նրա անունով է նաև կոչվել Երևան քաղաքի Նուբարաշեն թաղամասը։‌[փա՞ստ]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Երկեր․ Մեկ քանի նոթեր Հայաստանի վարչության մեջ մտցվելիք բարենորոգմանց մասին, «Անահիտ», 1899, N4։
  2. Բերտրան Է, Նուբար Փաշա (18251899), ԿՊ, 1910։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png