Նորաշեն (Տավուշի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Նորաշեն (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Նորաշեն
Norashen Tavush view.jpg
Նորաշենը հարավից
40°52′37″ հս. լ. 45°27′34″ ավ. ե. / 40.876944° հս. լ. 45.459444° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Տավուշի մարզ
Գյուղապետ Գոռ Աբրահամյան
Հիմնադրված է 1835
Մակերես 10.9[1] կմ²
Բարձր. ծովի մակ-ից 1030[1] մ
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 1 746[2] մարդ (2008)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Փոստային ինդեքս 2114
##Նորաշեն (Տավուշի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png

Նորաշեն, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի արևելյան մասում, սահմանակից է Չորաթան, Արծվաբերդ, Վերին Կարմիր Աղբյուր և Մովսեսգյուղ գյուղերին, իսկ Ադրբեջանի սահմանից ուղիղ գծով գտնվում է 4 կմ է հեռավորության վրա[3]։

Համաձայն որոշ աղբյուրների, գյուղի անվանումը առաջացել այն բանից հետո, երբ մի խումբ լեզգիներ անցնելով այստեղով, ծաղրել են տեղացի հայերին ասելով. Ձեռք չտաք սրանց, նոր շեն է, կքանդվի։ Դրանից հետո գյուղը սկսել են կոչել Նորաշեն[4]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Նորաշենի հարևան գյուղերն են Վերին Կարմիր Աղբյուրն է,Արծվաբերդը, Մովսեսգյուղը և Չորաթանը։ Մոտակայքում գտնվում է կիկլոպյան ամրոց։

Նորաշեն համայնքը զբաղեցնում է 1089 հա տարածք[1], որից՝

  • 53 հա արոտներ,
  • 623 հա վարելահողեր
  • 103 հա անտառ

Հեռավորությունը Երևանից կազմում է 214 կմ, մարզկենտրոն Իջևանից՝ 74 կմ, ՀՀ պետական սահմանից՝ 3 կմ[1]։

Գյուղի հարավային մասում գտնվում են մ.թ.ա. 2-րդ հզմ “Պիլուր պատ”, Ձորաբերդ և “Սև լեռ” ամրոցները, իսկ 1 կմ արևմուտք՝ մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ. “Ահագնի” ամրոցը։

Կլիմա[խմբագրել]

Նորաշենը գտնվում է բարեխառն գոտում, ամռանը՝ + 29 C, ձմռանը՝ - 30 C[1]։

Պատմություն[խմբագրել]

Ռուսական կայսրություն[խմբագրել]

Գյուղը հիմնադրվել է 1835 թվականին ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում ջարդերից փրկված մի քանի տասնյակ հայկական ընտանիքների կողմից։

19-րդ դարի վերջին գյուղը այցելած եպիսկոպոս Մակար Բարխուդարյանցը իր «Արցախ» գրում էր.

Aquote1.png Հիմնուած Չորաթանի արևմտեան կողմում մի փոքր ձորակի ձախ լանջին վերայ. բնակիչք բնիկ. հողն արքունի, անջրդի, հացաւէտ, տեղական բերքերն նոյն. անվնաս օդն, կլիման և ջուրն, երկար կեանք 80 տարի, եկեղեցին սուրբ Աստուածածին, հոյակապ, կառուցեալ չորս սիւների վերայ, երկարութիւնն 19 մետր 75 սանթիմ, լայնութիւնն 10 մետր 45 սանթիմ. քահանայ մի:

Ծուխ 38. ար. 351, իգ. 262. Միդասեան ծխական ուսումնարան, աշակերտք 40, թոշակատու 35, տարեկան ռոճիկ վարժապետի 300 րուբլի:[5]

Aquote2.png


Խորհրդային Հայաստան[խմբագրել]

Խորհրդային տարիներին բնակվայրը մտնում էր Հայկական ԽՍՀՇամշադինի շրջանի կազմի մեջ։ Նորաշենը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Արցախյան ազատամարտին. գյուղը տվել է 32 ազատամարտիկ, որոնցից հինգը զոհվել են և մեկը դարձել է հաշմանդամ[3]։

Հայաստանի Հանրապետություն[խմբագրել]

Վերջին տարիներին Նորաշենում կատարվել են որոշ աշխատանքներ՝ նորոգվել է միջնակարգ դպրոցի շենքը (Հայ-ամերիկյան կրթական ծրագրով), վերակառուցվել է խմելու ջրագիծը (ՀՊԾ-ՍԱԴ-ի կողմից), վերանորոգվել է տնամերձերի ոռոգման համակարգը (ՀՍՆՀ-ի կողմից)։ Այժմ Նորաշենի գլխավոր խնդիրներն են մշակույթի տան և գյուղապետարանի շենքերի նորոգումն ու համայնքային ճանապարհների նորոգումը[3]։

Բնակչություն[խմբագրել]

Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան գյուղում

Ներկայումս Նորաշենն ունի 527 տնտեսություն (516 ընտանիք[1])՝ 1897 բնակիչներով[3]։

Տարեթիվ Բնակչություն[6]
1831 147
1873 349
1886 484
1897 615
1908 233
1914 259
1914 259
1916 839
1922 981
1926 1174
1931 1302
1939 1490
1959 1802
1980 881

Տնտեսություն[խմբագրել]

Գյուղի բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել և մնում է դաշտավարությունը և անասնապահությունը[3]։ Գյուղը մասնակի ապահովված է խմելու և ոռոգման ջրով, գազաֆիկացված է[1]։

Մշակույթ[խմբագրել]

Դպրոց[խմբագրել]

Նորաշենի միջնակարգ դպրոցը

Նորաշենն ունի 750[1] աշակերտական տեղով միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում է շուրջ 202 աշակերտ, տիպային մշակույթի տուն՝ 340 տեղանոց, գրադարան, մանկապարտեզ, ինչպես նաև առևտրի ու կենցաղային օբյեկտներ[3]։ Նորաշենի տարրական դպրոցը կառուցվել 1921 թվականին (ունեցել է 4 դասարան), իսկ 7-ամյա դպրոցը՝ 1937-ին (մշակույթի տան մոտ, դեպի արևելք)։ Միջնակարգ դպրոցի կառուցվել է 1961 թվականին և աշխատել է 1962-ից։ Փաշո Կարապետի Ավագյանը Թբիլիսիում մանկավարժական կրթություն ստանալուց հետո 1924-1935 թթ. աշխատել է շրջանի տարբեր դպրոցներում։ 7 տարի Նորաշենի դպրոցում աշխատել է որպես ուսուիցչ, ուսումնավար և տնօրեն։

Եկեղեցի[խմբագրել]

Գյուղը ուներ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, որը քանդված է եղել 20-րդ դարի սկզբին։

Հայտնի անձինք[խմբագրել]

Գյուղի կենտրոնական փողոցը

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Նորաշենը հարավ-արևելյան ծայրամասից
Նորաշենը հարավ-արևելյան ծայրամասից


Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Տեսանյութեր[խմբագրել]

  • Ֆիլմ Նորաշենի մասին «Երկիր Մադեիա»-ի «Հայի ուժը» ֆիլմաշարից (մաս 1, մաս 2)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Տավուշի մարզպետարան. Նորաշեն
  2. Տավուշի մարզի մարդահաշիվը (անգլերեն)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Տավուշի մարզի պաշտոնական կայքը՝ Նորաշեն գյուղ
  4. Հայկական ավանդապատումներ. գյուղեր, գավառներ, քաղաքներ
  5. եպ. Մակար Բարխուդարյանց // Արցախ // Բաքու: Արօր. — 329. — 329. — 405 էջ.
  6. Ա.Ա. Գյուրջինյան // «Շամշադին (Տավուշ): Պատմաաշխարհագրական և կրթալուսավորական ակնարկներ» // Երևան: «Լույս», 1989. — 30-31. — 30-31. — 237 էջ. — 4000 հատ.
  7. Ավագյան Արտավազդ Արշակի (Ռուսերեն)