Նորայր Սիսակյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նորայր Մարտիրոսի Սիսակյան
ArmenianStamps-422.jpg
Նորայր Սիսակյանը հայկական փոստային նամականիշի վրա
Անունը Նորայր Մարտիրոսի Սիսակյան
Ծնվել է 1907, հունվարի 25
Ծննդավայր Աշտարակ
Մահացել է 1966, մարտի 12
Մահվան վայր Մոսկվա

Նորայր Մարտիրոսի Սիսակյան (1907, հունվարի 25, Աշտարակ - 1966, մարտի 12, Մոսկվա) , հայ կենսաքիմիկոս: Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1944), ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1960), ակադ. (1965, թղթակից անդամ՝ 1945

Կենսագրություն[խմբագրել]

1928 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարան: Հետագայում տեղափոխվել է Մոսկվա՝ ուսումը շարունակել Տիմերյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիայում, որն ավարտել է 1932 թվականին։

1942-1966 թթ. ՀԽՍՀ ԳԱ բիոքիմիայի ինստիտուտի լաբարատորիայի վարիչ, 1946-1959 թթ.` փոխտնօրեն, 1959-1963 թթ.` ԽՍՀՄ ԳԱ ԿԳԲ ակադեմիկոս - քարտուղար, 1963-1966 թթ. նախագահության անդամ և գլխավոր գիտքարտուղար։

Նրա անունը հավերժացվել է Մոսկվայում` Ա. Բախի անվան կենսաքիմիայի ինստիտուտի շենքին փակցվել է հուշատախտակ: Նորայր Սիսակյանի անունը ոսկե տառերով հավերժացվել է Փարիզում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր մասնաշենքի վրա:

Հետազոտությունների բնագավառը[խմբագրել]

Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են տիեզերական կենսաբանության պրոբլեմներին, բույսերի ընդհանուր կիրառական կենսաքիմիայի և տեխնիկական կենսաքիմիայի հիմնահարցերին։ Գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղությունները՝

Գիտական գործունեության սկզբնական տարիները գիտնականը նվիրել է բույսերի կենսաքիմիայի և ֆիզիոլոգիայի մի շարք կարևորագույն հիմնարար և գործնական խնդիրներին, այն է՝ շաքարանյութերի նյութափոխանակության, իսկ այնուհետև բույսերի երաշտադիմացկանության օրինաչափությունների ուսումնասիրմանը: Ստացված արդյունքները նորամուծություն էին գիտության այս բնագավառում և բույսերի նոր երաշտադիմացկուն սորտերի սելեկցիայի հիմք հանդիսացան:

Գիտնականի աննախադեպ նվաճումները ենթաբջջային գոյացությունների ուսումնասիրման բնագավառում սկիզբ դրեցին գիտության այդ նոր ուղղության զարգացման ինչպես նաև կարևորագույն նախապայման հանդիսացան մոլեկուլյար կենսաբանության ու կենսաքիմիայի նոր ուղղությունների զարգացման համար։

Շնորհիվ կենսաբանության բնագավառում ունեցած խոր և բազմակողմանի գիտելիքների` ակադեմիկոս Սիսակյանին կոսմիկական դարաշրջանի» նախաշեմին հաջողվեց լինել տիեզերագնացության զարգացման հիմքերն ու ուղղությունները նախանշող գիտնականների առաջին շարքերում: Նա կարողացավ կանխատեսել ընդհանուր կենսաբանական գիտական ու գործնական բժշկության զարգացման հեռանկարները:

Նորայր Սիսակյանի նախաձեռնությամբ սկսվեցին և իրականացվեցին բազմաթիվ մանրակրկիտ ուսումնասիրություններ տիեզերքի անսովոր, յուրօրինակ գործոնների՝ անկշռելիության, երկրի ձգողականության (գրավիտացիայի), ճառագայթման, փակ համակարգերի էկոլոգիայի, տիեզերագնացների պատրաստման ու ընտրության հիմունքների, օրգանիզմների նյութափոխանակության և շատ այլ հարցերի ուղղությամբ: Մշակվեց երկարատև տիեզերական թռիչքների պայմաններում տիեզերագնացների անվտանգությունն ապահովող միջոցների համալիր: Ակադեմիկոս Գազենկոն Սիսակյանին նվիրված իր հոդվածներից մեկում նշում է, թե Նորայր Սիսակյանն այն գիտնականներից և ղեկավարներից մեկն էր, որի կարծիքն որոշիչ էր այս կամ այն տիեզերագնացի թռիչքի համար:

Տիեզերական կենսաբանության ու բժշկության կազմակերպման ու զարգացման բնագավառներում անգնահատելի ծառայությունների համար նա ընտրվում է Միջազգային աստղագնացության ակադեմիայի փոխպրեզիդենտ, Միջազգային աստղագնացության ֆեդերացիայի կենսաաստղագնացության կոմիտեի նախագահ: Նշենք նաև, որ գնահատելով նրա ծառայությունները տիեզերքի նվաճման բնագավառում Լուսնի վրա մի մեծ աշխարհագրական տեղամաս «Սիսակյանի ծով» անվանումն է ստացել:

Անդամակցություն այլ ակադեմիաներին և գիտական ընկերություններին՝ Ընտրվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բնական գիտությունների գործնական և կոնսուլտատիվ կոմիտեների անդամ և 13-րդ նստաշրջանի նախագահ[1]

Պարգևներ[խմբագրել]

  • ԽՍՀՄ պետական և Ա.Ն.Բախի և Դ.Ի.Մեչնիկովի անվան մրցանակների դափնեկիր
  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի (3) և Պատվո նշան շքանշաններ

Աղբյուրներ[խմբագրել]