Նո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Նո (ճապոներեն՝ 能) կամ Նոգակուն, ամենախստաշունչ դասական թատրոնն է, Ճապոնիայի ավանդական թատրոնի[1] առաջին համակողմանիորեն զարգացած ձևը։

Պատմությունը[խմբագրել]

Նո թատրոնի ծագումը վերագրվում է 15-րդ դարի առաջին կեսին և կապված է Ձենամի Մոտիկիյոյի (1363-1443) անվան հետ։ Սակայն թատրոնն իսկական ծաղկման հասավ միայն 17-րդ դարում, Տոկուգավա սյոգունների տիրապետության հաստատումից հետո։ 1603-ից՝ այն ժամանակից, երբ իշխանության գլուխ անցավ սյոգուն Տոկուգավա Իեյասուն, թատրոնի ներկայացումները սկսեցին կրել ծիսակարգի բնույթ։ Այդպիսին դարձան նաև ամենամյա փառատոնները։ Այդ ժամանակներից հանդիսավոր ներկայացումներով էին նշվում նոր տիրակալի իշխանության գլուխ անցնելը, երևելի անձանց ամուսնությունները, բարձրագույն պաշտոնների նշանակումները, արու զավակների ծնունդը ազնվական ընտանիքներում, նրանց չափահաս դառնալը և այլն։ Ներկայացումները տևում էին մի քանի օր, դրանք կարող էին դիտել հինգ հազար մարդ։ Մեծ պատիվ էր համարվում այդ ներկայացումներին հրավիրված լինելը, այդպիսի իրավունքի համար պայքար էր մղվում։

Նոյի դպրոցները[խմբագրել]

Նո արվեստի կատարելագործմանը զուգընթաց ստեղծվում էին զանազան դպրոցներ։ Մինչև մեր օրերն են հասել հինգը՝ Կանձեն, Կոմպարուն, Հոսյուն, Կոնգոն և Կիտան։ Առաջին չորսը ստեղծվել է 14-15-րդ դարերում, վերջինը՝ 17-րդ դարի սկզբին։ Դպրոցների տարբերությունը ձևական է։

Նոյի բեմը[խմբագրել]

Նոյի բեմը

Նո ներկայացումները ընթանում են քառակուսի փոքր բեմում, որը պատրաստվում է հինոկիի (ճապոնական փոքր նոճի) չներկած փայտից։ Բեմը հանդիսասրահից բաժանված է մեկ մետրանոց շերտով, որը ծածկված է մանր կոպիճով կամ խոշորահատ ավազով։ Բեմը բաց է երեք կողմից, նրա հետնամասում, ոսկեգույն ֆոնի վրա, պատկերված է ոճավորված ճյուղատարած սոճի։ Սոճին երկարակեցության խորհրդանիշ է։

Բովանդակությունը[խմբագրել]

Նո թատրոնն ներկայացումները բեմադրում է երկու հիմնական սկզբունքով՝ մոնոմանե (բառացի՝ «նմանեցում»)՝ բեմական ճշմարտություն, և յուգեն (բառացի՝ «ներքին խորություն», «նվիրական», «խորհրդավոր»)՝ ներդաշնակ, վեհաշունչ գեղեցկության բարձրագույն ձև։ Այս սկզբունքների պահանջներն արտահայտված են տեքստերում, պարերում, երաժշտության, երգեցողության մեջ, դերասանների բեմական շարժումներում, որոնց խնդիրն է ստեղծել «Գերզգացողություն»։ Այս սկզբունքների հիմքում ձեն ուսմունքն է, որը մղում է սուբյեկտի և օբյեկտի միաձուլման, տվյալ դեպքում դերասանի և հանդիսատեսի ապրումների միաձուլման։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]