Յան Թիմբերգեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ձախից երրորդը Յան Թիմբերգեն է

Nobel prize medal.svg Նոբելյան մրցանակ տնտեսագիտությունից (1969)

Յան Թիմբերգեն (նիդեռ. Jan Timbergen; 1903 թ. ապրիլի 12- 1994 թ. հունիսի 9, Հաագա), հոլանդացի տնտեսագետ։ Համարվում է էկոմետրիայի հիմնադիրը։

1969 թ. Թիմբերգենը ստացել է նոբելյան մրցանակ «տնտեսական գործընթացների վերլուծության դինամիկ մոդելների ստեղծման և ընդունման համար»: Այդ նույն թվականին անդամակցել է (թղթակցել) Բրիտանական ակադեմիային։ Հոլանդացի գիտնականը ավարտել է Լեյդենյան համալսարանը, եղել է այդ նույն համալսարանի դոկտոր։ Աշխատել է Նիդեռլանդական տնտեսագիտական դպրոցում (Էռազմուս համալսարանի ստորաբաժանումում (Ռոտտերդամ)), եղել է Կենտրոնական վիճակագրական բյուրոյի նախագահ (Գաագա), իսկ 1947 թ.` Հասարակական էկոնոմետրիկայի նախագահ։ Տիմբերգենի փոքր եղբայրները նույնպես հայտնի գիտնականներ են դարձել. Նիկո Թիմբերգեն (1907-1988), Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր բժշկության գծով (1973); Լյուկ Թիմբերգեն (1961-1955), հայտնի թռչնաբան։

Գիտական հայացքները[խմբագրել]

1932 թ. Յան Թիմբերգենը հանդես եկավ այն գաղափարով, ըստ որի շուկայի մասնակիցների ինվեստիցիոն սպասումները հանդիսանւմ են ռացիոնալ և կարող են նկարագրվել համապատասխան տնտեսագիտական մոդելում։ Որոշ դեպքերում այդ ներդրումային սպասումները կարող են փոխարինել տնտեսագիտական տեսական եզրակացություններին, որոշակի հաստատուն մեծություններին և իրական փոփոխություններին։ Օրինակ, պատահական փոփոխական ռացիոնալ սպասումը ներկայացվում է մաթեմատիկական սպասման հետ, այսինքն` որոշակի հաստատուն մեծության հետ։ Մեկ այլ օրինակ- փոփոխականը, որը իրականանում է համապատասխանաբար ինչ-որ օրենքով ապպրոկսիմացիայի որոշակի մակարդակում։ Այդպիսի սպասումները կարող են փոխարինված լինել ժամանակավոր խմբերի, որոնցում գործում է մի ընդհանուր գաղափար փոխարինման և արտադրության գործիքների վերաբերյալ։

Թիմբերգենը գրել է.

«Կարելի է հարցնել, թե որոնք են ներդրումների դետերմինանտները. շահույթ ստանալու սպասումը կամ ընդհակառակը` շահույթի վաղաժամ ստացումը։ Չնայած այս հարցի պատասխանը միանշանակ է, իմ կարծիքով, սպասման գործոնը հանդիսանում է արդեն ստացված շահույթը։ Նա առաջ է քաշել հիպոթեզ և էմպիրիկ ձևով ցույց է տվել, որ ընթացիկ բորսայական գները կարող են շատ լավ ներկայացվել ապագա գնանշման հուշման համար»:

1939 թ. մշակելով վիճակագրական ապարատի ետընթացքը, Լիգի Նացիի պատվերով Թիմբերգենը անցկացնում է ցիկլային հետազոտություն, որն ավելի հաճելի է համարել ժամանակակից վիճակագրական մեթոդների ընդունման սկիզբը տնտեսագիտության մեջ։ Լիգի Նացիի նախագիծը իսկապես ուղղված էր ոչ թե տնտեսագիտական խնդիրների մեթոդոլոգիայի լուծմանը, այլ սոցիալական խնդիրների լուծման համար ուղիների որոնմանը` կապված ներդրումային ճգնաժամի հետ։ Դրված է խնդիր, գնահատել տնտեսական շեղումների պատճառները, և այնպես ինչպես տարբեր գործոններն ազդում են միաժամանակ, էլեմենտար վիճակագրական մեթոդներն այս դեպքում չեն կարող օգտագործվել։

Թիմբերգենն ընդունել է բազմակի կոռելացիաներ` չհետաքրքրվելով նրա մետոդաբանության ճշգրտությամբ։ Նրա մոտեցումը կարելի ներկայացնել ինչպես պրոգմատիկ ուսումնասիրություն պոզիտիվային սովորույթների տեսքով։ Իր ուսումնասիրությունների առաջին փուլում Թիմբերգենը ճշտում էր տեսական սպասումները` ներգործելով այդ և այլ փոփոխականների վրա մեկուսացված ռեգրեսիոն մակարդակներում. Իսկ երկրորդ փուլում միացնում էր այդ ամենըհամակարգիմեջ։