Մորզեի այբուբեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Thesos.jpg
International Morse code.png
SOS, ստանդարտ վթարային ազդանշան

Մորզեի այբուբեն (կոդը) նիշային կոդավորման համակարգ է, որը կոդավորում է թվեր, տառեր, կետադրական նշաններ և այլ սիմվոլներ, որոնք կարող են վերածվել համապատասխան երկար և կարճ ազդանշանների, ինչպիսին են գիծը և կետը։ Մեկ միավոր ժամանակահատվածի համար ընդունված է վերցնել մեկ կետի ազդանշանի տևողությունը։ Մեկ գծի ազդանշանի տևողությունը հավասար է երեք կետերի ազդանշանների տևողությանը։ Կոդում նշանների միջև ընդհատման տևողությունը հավասար է մեկ կետի ազդանշանի տևողությանը, բառում տառերի միջև ընդհատման տևողությունը հավասար է երեք կետերի ազդանշանների տևողությանը, իսկ բառերի միջև՝ յոթ կետերի ազդանշանների տևողությանը։ Այս այբուբենի անունը դրվել է ի պատիվ ամերիկացի նկարիչ և գյուտարար Սեմյուել Մորզեի։ Տառերի կոդավորման համակարգը ստեղծվել էր Մորզեի գործընկերոջ՝ Ալֆրեդ Վեյլեմի կողմից, ինչը Մորզեն չէր ընդունում, որպես փաստ՝ փորձելով սեփականացնել նաև հեռագրի գյուտը։ 1848 թվականին Վեյլեմի/Մորզեի այբուբենը կատարելագործեց ազգությամբ գերմանացի Ֆրիդրիխ Գերկեի կողմից, որն օգտագործվում է առ այսօր։

Հեռագրային այբուբեն[խմբագրել]

Ժամանակակից հեռագրային այբուբենը էապես տարբերվում է Մորզեի առաջարկած այբուբենից, չնայած մասնագետների կարծիքով այդ այբուբենի հեղինակը հենց Մորզեի գործընկեր Ալֆրեդ Վեյլեմն է։ Մորզեի այբուբենի սկզբանական աղյուսակը զգալիորեն տարբերում է այն կոդերից, որոնք օգտագործվում են այժմ սիրողական ասպարեզում։ Մորզեի կոդում կիրառելի էին 3 հիմնական տևողության տիպեր նաև որոշ սիմվոլներ ունենում էին ընդհատումներ հենց կոդերի ներսում։ Մորզեի կոդավորման սկզբունքն է համարվում այն, որ հաճախ օգտագործվող նշանները ունեն ավելի պարզ կետերի և գծերի համակցություններ,ինչը այս այբուբենին տալիս է ավելի ամփոփ տեսք։

Մորզեի աղյուսակ

Լատինական տառ Մորզեի կոդ Թվեր Մորզեի կոդ Հատուկ սիմվոլներ Մորզեի կոդ
A · − 1 · − − − − Կետ · · · · · ·
B − · · · 2 · · − − − Ստորակետ · − · − · −
C − · − · 3 · · · − − Վերջակետ − − − · · ·
D − · · 4 · · · · − ; − · − · − ·
E · 5 · · · · · Փակագծեր − · − − · −
F · · − ·  6 − · · · · Ապաթարց · − − − − ·
G − − · 7 − − · · · Չակերտներ · − · · − ·
H · · · · 8 − − − · ·  — − · · · · −
I · · 9 − − − − · / − · · − ·
J · − − − 0 − − − − − ? · · − − · ·
K − · − ! − − · · − −
L · − · · Պարբերության նշան − · · · −
M − − Սխալ/Խափանում · · · · · · · ·
N − · @ · − − · − ·
O − − − Կապի վերջ (end contact) · · − · −
P · − − ·
Q − − · −
R · − ·
S · · ·
T
U · · −
V · · · −
W · − −
X − · · −
Y − · − −
Z − − · ·