Մածնաբերդ
| Մածնաբերդ | |
|---|---|
 |
|
  |
|
| Տիպ | Բերդ |
| Կոորդինատներ | |
| Տեղագրություն |  գ Հարցհանգիստ (Չովդար), Դաշքեսանի շրջան, Ադրբեջան |
| Ընթացիկ վիճակ | ավերված |
Մածնաբերդ (կամ էլ Մլզնաբերդ, Սուրբ Մալազնաբերդ[1]) — միջնադարյան հայկական բերդ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշքեսանի շրջանի Հարցհանգիստ (Չովդար) գյուղից հարավ-արևելք՝ անդնդախոր ձորերով շրջապատված լեռան վրա[2]:
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Պատմություն
Պատմական աղբյուրներում Մածնաբերդը հիշատակվում է որպես Կյուրիկյան Աղսարթանի նստավայր[3][4]:
Կյուրիկյան թագավորության անկումից հետո Կյուրիկե Ա-ի որդի Դավիթը (1113-1145) մոտ 1113-ին հաստատվել է Մածնաբերդում և հիմք դրել Մածնաբերդի Կյուրիկյան իշխանությանը (գոյատևել է մինչև XIII-րդ դարի վերջը): Իշխանության սահմանները տարածվել են նաև մերձակա գավառների և բերդերի վրա: Մխիթար Այրիվանեցին վկայում է՝
 |
Իսկ ի զարմէ թագաւորացն Բագրատունեաց մնացին ի Վիրս և ի Մածնաբերդ և ի Նոր բերդ, որք կալան զբազում գաւառս և շինեցին բերդս բազումս...[5] |  |
Համաձայն Կիրակոս Գանձակեցու, Նոր բերդի Կյուրիկյանները տիրել են Մածնաբերդը՝
|
Իսկ Դաւիթ իշխան Նոր բերդին խաբեաց զմանուկն Աղսարթան և փեսացոյց զնա ի դուստրն իւր և ինքն տիրեաց Մածնաբերդոյ և ապա եհան զդուստր իւր և նման է[3] | |
XII-րդ դարի առաջին կեսին Մածնաբերդը ենթարկվել է Գանձակի սելջուկյանների հարձակումներին, իսկ XIII-րդ դարի կեսին այն կարճ ժամանակով եղել է մոնղոլների տիրապետության տակ: Հայտնի է նաև, որ 1170 թվականին վախճանված Մածնաբերդի թագավորին ամփոփել են Կյուրիկյանների տոհմական դամբարանում՝ Հաղպատում[6]:
[խմբագրել] Ճարտարապետություն
Բերդասարի խոցելի հատվածներն ամրացված են եղել անմշակ քարով, կրաշաղախով շարված բրգաշար պարսպապատով, որոնք XIX-րդ դարի վերջերին արդեն քայքայված էին ու մասամբ ավերված[7]:
1886 թվականին Մածնաբերդին անդրադարձած «Արձագանք» պարբերականում նշվում էր՝
|
Բերդից այժմ հազիւ նշմարելի պարսպի հետքեր և բնակարանների աւերակներ կան...[8] | |
1880-ականներին բերդի ավերակների մեջ կար նաև երեք սպիտակ խաչքար
|
...լեռներից մինի ստորոտում կայ մի տափարակ տեղ, որ հողից մի թզաչափ բարձր երևում է շրջանաձև պարիսպ, փորագրած խաչաձև քարերով: Այդ պարսպի մէջ տեղը փորելու ժամանակ դուրս եկան երեք հատ սպիտակ քարեր[9] | |
[խմբագրել] Տես նաև
[խմբագրել] Ծանոթագրություններ
- ↑ Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 245
- ↑ «Նոր Դար», 1886, N 120, էջ 1՝
Գիւղից 3 վերստ հեռու, Գանձակի ճանապարհի վերայ գտնվում են երեք հատ բարձր անտառապատ լեռներ, որոնց ամեն մինի գագաթումը կայ մի բերդ 
- ↑ 3,0 3,1 Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, աշխատասիրությամբ` Կ. Մելիք-Օհանջանյանի, Երեւան, 1961, էջ 153
- ↑ «Դիվան հայ վիմագրության», պր. V, կազմեց Բարխուդարյան Ս., Երեւան, 1982, էջ 265
- ↑ Մխթար Այրիվանեցի, Պատմութիւն, Մոսկուա, 1861, էջ 153
- ↑ «Մանր ժամանակագրություններ», Բ, Երևան, 1956, էջ 502
- ↑ Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, 1895, էջ 293: Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 245:
- ↑ «Արձագանք», 1886, N 21, էջ 307:
- ↑ «Նոր-Դար», 1886, N 120, էջ 1
