Մատթէոս Ուռհայեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Մաթէոս Ուռհայեցիից)


Մատթեոս Ուռհայեցի ծնած, ապրած և գործած է Եդեսիոյ՝ այսինքն Ուրհայի մէջ, որմէ առած է Ուրհայեցի կոչումը։

Ծննդեան ճշգրիտ թուականը յայտնի չէ։ Ծնած պէտք է ըլլայ ժԱ. դարու կէսին (1050 –ական թուականներուն և վախճանած՝ 1136-1144 թուականներու միջև, վասնզի իր գործը կը հասցնէ միչև 1136 թուականը և չի յիշատակէր Ուրհայի գրաւումը, որ տեղի ունեցավ 1144-ին։ Կարծիք կայ որ ան զոհուած ըլլայ Նուր-էդ-դինի հայր Իմադ-էդ-դին Զանգիի կողմէ 1144 թուականին Ուրհայի գրաւման ժամանակ։ Իր գործէն դատելով եղած է համեստ ուսման տէր հոգևորական մը ։ Իր գործունէութեան կեդրոնը եղած է Ուրհան, որու վանքերէն մէկուն՝ Կարմիր վանքի մէջ եղած է երեց վանական։

Իրմէ մեզի հասած է կարևոր գործ մը՝ իր ժամանակի համար նորագոյն ձևի պատմագրութիւն կամ ժամանակագրութիւն մը։ Ուրհայեցիի ժամանակագրութիւնը իբր նիւթ ունի 952-1136 թուականներու միջև եղած ժամանակաշրջանի պատմութիւնը։ Գրուած է ժամանակագրական կամ տարեգրական ձևով միայն թէ՝ բարեբախտաբար հեղինակը շարք մը դէպքերու և անձերու մասին ունի ընդլայնումներ և սեփական կեցուածք որոնցմով իր գործը կը ստանայ նախորդ շրջաններու պատմագիրներու գործերուն խորքը։ Իր գործին նուիրուած է 8 տարիներ։ Իր պատմագրելու եղանակը սիրուն ձևով նմանցուցած է ծիծեռնակի բոյն շինելուն այսինքն շիւղ առ շիւղ աճող բոյնին, որ սակայն ամուր կերպով միահիւսուած։

Իր գործը բաժնուած է երեք մասերու.-

  • Ա.- 952-1051 թուականներու դէպքեր
  • Բ.- 1051-1101 թուականներու դէպքեր
  • Գ.- 1101-1136 թուականներու դէպքեր

Գործը ունի չորրորդ մաս մըն ալ 1137-1162 թուականներու դէպքերու մասին որ շարունակած է գրել Գրիգոր երեցը։ Իր պատմագրութեան նիւթին շրջագիծը կ'իյնայ Միջագետքի, Փոքր կամ արևմտեան Հայքի և Կիլիկիոյ վրայ։ Ուրհայեցի իր գործը գրած է դէպքերը դիտելով Ուրհայէն ուր ան կ'ապրէր և որ գրեթէ կեդրոն էր վերոյիշեալ շրջաններուն։ Բարեբախտաբար հեղինակը վերոյիշեալ ժամանակներու և շրջաններու միմիայն հայկական դէպքերը չէ որ մատուցած է այլ նաև շրջակայ ազգերու՝ յոյներու, խաչակիրներու, արաբներու, սելջուկներու իրադարձութիւնները։

Աշխատություններ[խմբագրել]


Գրականություն[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են