Ճորտատիրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ճորտությունը ուրիշի աշխատանքի շահագործման ձև է, որ երևան է եկել հասարակական կյանքի ստորին աստիճանների վրա, նահապետական-տոհմային իրավակարգի շրջանում։

Այն թշնամիներին, որոնց առաջ ոչնչացնում էին՝ արդեն գերի են վերցնում և ստրուկ դարձնելով հարկադրում են կատարել ամենից ծանր տնտեսական աշխատանքներ։ Ճորտերը հասարակության մեջ մի առանձին դասակարգ են կազմում, որ հակադրվում է ճորտատերերի դասակարգին։ Նրանք վերջիններիս սեփականությունն են կազմում և ոչ մի իրավունքից չեն օգտվում։ Ճորտության վրա հիմնված ճորտատիրական կարգը գոյություն ուներ հին դարում բոլոր պետություններում։

Ճորտատիրությունը Արևմտյան Եվրոպայում[խմբագրել]

Գյուղացիական կախվածության ծայրահեղ ձևերը տարածվում են Եվրոպայի արևմտյան սահմաններից մինչև արևելյան սահմանները։ Ճորտատիրական իրավունքի հաստատումը համապատասխանում է հասարակական-քաղաքական հարաբերությունների որոշակի փուլին։ Սակայն, քանի որ Եվրոպայի տարբեր հատվածների զարգացումն անհամաչափ արագությամբ էր ընթանում (կախված կլիմայից, բնակեցվածությունից, առևտրային ուղիների հարմարությունից, արտաքին վտանգներից), ուստի, եթե մի շարք եվրոպական երկրներում ճորտատիրական իրավունքը զուտ միջնադարյան պատմության բնորոշ հատկանիշն է, ապա որոշ երկրներում այն գոյատևել է ընդհուպ մինչև նորագույն շրջանը։

Եվրոպական մի շարք խոշոր երկրներում ճորտատիրական իրավունքն ի հայտ է եկել 9-10-րդ դարերում (Անգլիա, Ֆրանսիա, Արևմտյան Գերմանիա), որոշ երկրներում՝ ավելի ուշ՝ 14-17-րդ դարերում (Հյուսիս-Արևելյան Գերմանիա, Դանիա, Ավստրիայի արևելյան շրջաններ)։ Ճորտատիրական կախվածությունը կամ ամբողջությամբ և զգաալի չափով անհետանում է դեռ միջին դարերում (Արևմտյան Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսիա), կամ այս կամ այն չափով պահպանվում է մինչև 19-րդ դարը (Գերմանիա, Լեհաստան, Ավստրո-Հունգարիա)։ Որոշ երկրներում անձնական կախվածությունից գյուղացիների ազատագրման գործընթացն ուղեկցվում է կամ բացարձակ (Անգլիա), կամ մասնակի (Հյուսիս-Արևելյան Գերմանիա, Դանիա) հողազրկությամբ, մնացածում՝ ընդհակառակը՝ մանր գյուղացիական սեփականության աճով ու զարգացմամբ (Ֆրանսիա, մասնավորապես՝ Արևմտյան Գերմանիա)։