Հրաչյա Ղափլանյան

Հրաչյա Ղափլանյան
դերասան, ռեժիսոր
ԱԱՀ՝	Հրաչյա Ղափլանյան
Ծննդյան օր՝	նոյեմբերի 14, 1923
Ծննդավայր՝	Գարգառ, Շիրակ, ՀՀ
Վախճանի օր՝	օգոստոսի 17, 1988
Վախճանի վայր՝	Երևան
Աշխատանք՝	ռեժիսոր-բեմադրիչ, դերասան
Ծնողներ՝	Գեորգի Ենգիբարով
Պարգևներ և մրցանակներ՝	ՀԽՍՀ (1966) և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)

Հրաչյա Ղափլանյան (նոյեմբերի 14,1923, Գարգառ-օգոստոսի 17,1988, Երևան), հայ անվանի ռեժիսոր-բեմադրիչ, դերասան, Երևանի Դրամատիկական թատրոնի հիմնադիր (այժմ կրում է նրա անունը): ՀԽՍՀ (1966) և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973):

Կենսագրություն

Ծնվել է 1923թ.-ին Շիրակի մարզի Գարգառ գյուղում:

1935թ.-ին նրա դերասանական տաղանդը նկատվում է և նրան հրավիրում են մանկական դերեր խաղալու Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։ 1940թ.-ին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1937-1950թթ. հանդես է եկել որպես դերասան, այնուհետև իրեն նվիրել է ռեժիսորական աշխատանքին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։

1952-1954թթ. սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստի թատրոնում։ Այս տարիներին աշխատել է ռեժիսոր Միխայիլ Կեդրովի մոտ որպես ռեժիսորի օգնական։

1953-1956թթ. այնուհետև 1959-1962թթ. եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, իսկ 1956-1959թթ.՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի, իսկ 1962-1965թթ.՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Մոսկվայի մի շարք թատրոններում։

1966թ.-ից հանդիսացել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության նախագահը։

Հրաչյա Ղափլանյանը հիմնադրել է Երևանի դրամատիկական թատրոնը, դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Մահացել է 1988թ.-ին Երևանում։ Թաղվել է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ընտանիքը

• հայրը՝ Նիկիտա Ղափլանյան, կենսաբանական հայրը՝ Գեորգի Ենգիբարով (Լեոնիդ Ենգիբարովի հայրը)
• եղբայրը՝ Լեոնիդ Ենգիբարով
• դուստրը՝ Տաթևիկ Ղափլանյան (1952-2010), դերասանուհի (ապրել է Լոս Անջելեսում)

Կոչումները և մրցանակները

• ՀՍՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954)
• ՀՍՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)
• ՀՍՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)
• ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1971)
• ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)
• ՀՍՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1975), (1979)
• Ալեքսեյ Պոպովի անվան մրցանակ (1986)

Դերերը թատրոնում

• Վանյա Սոլնցև՝ «Գնդի որդին» (հեղ. Վալենտին Կատաև)
• Ռազմիկ Գաբրիելյան՝ «Սուվորովականներ»
• Տյուլենին՝ «Երիտասարդ գվարդիա» (հեղ. Ալեքսանդր Ֆադեև)
• Դիկ՝ «Ձյունիկ» (հեղ. Վալենտինա Լյուբիմովա)
• Գիքոր՝ «Գիքոր» (հեղ. Հովհաննես Թումանյան)
• Տրուֆֆալդինո՝ «Երկու տիրոջ ծառա» (հեղ. Կառլո Գոլդոնի)
• Դավիթ Կոպերֆիլդ՝ «Դավիթ Կոպերֆիլդ» (հեղ. Չարլզ Դիքենս)
• Արտիստ՝ «Արտիստը» (հեղ. Ալեքսանդր Շիրվանզադե)

Բեմադրությունները

• Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն, 1955)
• «Եզոպոս» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)
• «Կորիոլան»
• Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
• Ալեքսանդր Ռիբակովի «Արբատի զավակները»
• Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը»
• Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
• Լեոնարդ Բեռնստայնի «Վեստսայդյան պատմություն» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
• «Եվգենի Օնեգին» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
• Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ» (Բրատիսլավայի ազգային թատրոն)
• Սավվա Դանգուլովի «Խոստովանություն» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1970)
• Վիլյամ Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» (Մոսկվայի Եվգենի Վախթանգովի անվան թատրոն, 1976)
• Էդմոն Ռոստանի «Սիրանո դե Բերժերակ» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1983)
• Վսևոլոդ Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»
• Իսիդոր Շտոկի «Աստվածային կատակերգություն» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1968)
• Երվանդ Օտյանի «Սեր և ծիծաղ» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1970)
• Հակոբ Պարոնյանի «Արևելյան ատամնաբույժ» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1976)
• Վարդգես Պետրոսյանի «Վերջին ուսուցիչը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1980)
• Պերճ Զեյթունցյանի «Աստվածների կանչը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1980)
• Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Խաղամոլը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1982)
• Գեորգի Հարությունյանի «Քո վերջին հանգրվանը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1984)
• «Ղազարը գնում է պատերազմ» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)
• «Սալեմի վհուկները» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)