Հուսյան հեղափոխական շարժում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հյուսիսային Հեղափոխական Շարժում, Հյուսիսայիան պատերազմներ (1419-1437 թվականներին), չեխ Ժողովրդի պայքարը կաթոլիկ եկեղեցու, ֆեոդալական շահագործման և գերմանական բռնատիրության դեմ։ Ֆրիդրիխ էնգելսի բնութագրմամբ «...գերմանական ազնվականության և գերմանական կայսեր գերագույն իշխանության դեմ չեխական ազգային գյուղացիական պատերազմ, որը կրել է կրոնական երանգ»։ Ծագել է ճորտ գյուղացիության և ազնվականության, արհեստավորների և քաղաքայիև պատրիկության միջև դասակարգային հակադրության, ինչպես նաև Չեխիայում գերմանական գաղութացման ուժեղացման պատճառով։ Ուներ հակակաթոլիկական բնույթ, ուղղված էր եկեղեցական հողատիրության աճման (եկեղեցին տիրում էր հողերի 3/4 մասին), հոգևորականների կաշառակերության և սանձարձակության։ ժողովրդական հուզումները տարերայնորեն սկսվեցին Ցան Հուսի մահապատժից (1415 թվականին) անմիջապես հետո։ Ապլֆռգստամբ գյուղացիները սկսեցին խմբվել Տաբոր, Օրեբ, Բերանեկ լեռներում՝ իրենց անվանելով հուսյաններ։ 1419 թվականի հուլիսի 30-ին Ցան ժելիվսկու գիսավորությամբ Պրագայում բռնկած ապստամբությամբ Չեխիայում համատարած զինված պայքար սկսվեց ժողովրդական զանգվածների և ֆեոդալա-կաթոլիկական ուժերի միջև։ Հռոմի պապը և Աիգիզմունդ I կայսրը խաչակրաց հինգ արշավանք (1420 և 1422 թվականների ձմեռ, 1422թվականիի աշուն, 1427 և 1431 թվականներին) կազմակերպեցին հուսյանների դեմ, սակայն ժողովրդական բանակը, Ցան ժիժկայի (նրա մահից հետո՝ Պրոկոպ Մեծի) գլխավորությամբ ջարդելով թշնամուն, 08.02.1427 թվականին և 1429 թվականին անցավ հակահարձակման, մտավ Ավստրիա, Աաքսոնիա, Բավարիա, Հունգարիա, իսկ 1433 - Թվականին հասավ մինչև Բալթիկ ծովի ափերը։ Աակայն պայքարի ծավալման հետ խորացավ հակասությունը հուսյանների երկու թևերի՝ չափավորների (բյուրգերություն, շլյախտա, հարուստ արհեստավորներ, մանր ազնվականներ) և արմատական հեղափոխականների (ճորտ գյուղացիություն, քաղաքային չքավորություն) միջև։ Չափավորները (կոչվում էին կալիքսականներ, լատիներեն calix — թաս բառից, քանի որ նրանց հիմնական պահանջներից մեկն աշխարհականների հաղորդությունն էր ոչ միայն հացով, այլև գինով) ցանկանում էին պայքարը սահմանափակել էժան եկեղեցու հաստատմամբ, իսկ արմատական հեղափոխականները (կոչվում էին տաբորականներ, տես Տաբոր) պայքարում էին մասնավոր սեփականության և շահագործման վերացման համար։ Չափավորները, 1434 թվականի Բազելի եկեղեցական ժողովում ֆեոդալա-կաթոլիկական ճամբարից ստանալով զավթած եկեղեցական հողերին տիրելու և հացով ու գինով հաղորդվելու իրավունք, նույն թվականի մայիսի 30-ին ռեակցիայի ուժերի հետ Լիպանի մոտ ջարդեցին տաբորականների բանակը։ 1437 թվականին նվաճվեց տաբորականների վերջին՝ Սիոն ամրոցը։ Չնայած պարտությանը, Հյուսիսային Հեղափոխական Շարժման ուժեղ հարված հասցրեց կաթոլիկ եկեղեցուն, նախադրյալներ ստեղծեց համաեվրոպական Ռեֆորմացիայի համար։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png