Հոռեկա վանք
|
|
|
| Վանքային համալիր | |
|---|---|
| Տեղադրություն |  ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան, Թալիշ գյուղ |
| Աշխարհ | Արցախ |
| Երկիր | ԼՂՀ |
| Կրոնադավանություն |  Հայ Առաքելական եկեղեցի |
|
|
|
| Ճարտարապ. ոճ | Հայկական |
| Կառուցման սկիզբ | 13-րդ դար |
| Կառուցման ավարտ | 1284 թ. |
  |
|
 |
|
Հոռեկա վանք — XIII դարի վանք, հայկական ճարտարապետական հուշարձան Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Խաչեն գավառում (այժմ` ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան, Թալիշ գյուղից մոտ 5 կմ հվ-արմ.), անտառապատ սարալանջին: Ունի թաղածածկ, ուղղանկյուն խորանով միանավ եկեղեցի և նրան արմ-ից կից գավիթ:
[խմբագրել] Պատմություն
Ըստ շինության արձանագրությունների, եկեղեցին կառուցվել է 1279-ին, իսկ գավիթը` 1284-ին: Եկեղեցին ունի մի ուշագրավ մանրամաս` խորանը լուսավորվում է երեք պատուհանով: Գավիթը երկու զույգ փոխհատվող կամարների վրա հենվող ծածկով է. պատկանում է հայկական գավիթների XIII դ. տարածված տիպին: Հոռեկա վանքից մոտ 100-150 մ հյուսիս պահպանվել է հայկական ժողովրդական ճարտարապետության լավագույն նմուշներից` Գյուլիստանի Մելիք-Բեգլարյանների ապարանքը: Կառույցի հատակագծի լուծումը հիմնականում ենթարկված է հայկական ժողովրդական բնակելի տան, այսպես կոչված, համալիր տիպի հատակագծային սկզբունքին: Ուշագրավ են հարավային թևի քառակուսի հատակագծով զույգ գլխատները (քարակերտ գմբեթները կանգուն էին մինչև XIX դ. վերջերը), որոնք, ունենալով ֆունկցիոնալ կարևոր նշանակություն, գերիշխել են հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքում: Ապարանքի ինքնատիպ ճարտության հորինվածքում ժողվրդական բնակելի տան շինության ավանդույթները միահյուսվել են դարաշրջանի պաշտպանական կառույցների կառուցողական սկզբունքների հետ (ուղղանկյուն պարագծով պարիսպ, դիտանցքավոր աշտարակներ` պայմանավորված ժամանակի սոց-քաղաքական իրավիճակով), և ապարանքը իր հիմնական բնակելի նշանակությամբ հանդերձ, միաժամանակ, պալատ-ամրոց է, դարաշրջանի պաշտպանական կառույցի նոր տիպ` բերդերի ու ամրոցների կողքին:
[խմբագրել] Գրականություն
- Ղուլյան Ա., Արցախի պալատական ճարտարապետության երկու հուշարձան, ԼՀԳ, 1982, դ 10:
- Мкртчян Ш. Մ., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, У., 1988.
