Հողմաղաց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քեիյերսմոլեն հողմաղաց, Լիմբուրգ նահանգ, Բելգիա
Քուլեվեյմոլեն հողմաղաց, Բռյուգե, Բելգիա

Հողմաղաց, քամու ուժով աշխատող աղաց։ Առաջին հողմաղացները երևացել են ավելի քան 2000 տարի առաջ Չինաստանում և եղել են մարդու ստեղծած առաջին մեխանիկական շարժիչները։

Անցյալում հողմաղացները լայնորեն կիրառվել են գյուղատնտեսության մեջ։ Զարգացման երկար ճանապարհ անցնելուց հետո հողմաղացները դարձան բարդ ու հզոր աղացային մեքենաներ։

Պատմություն[խմբագրել]

Մ.թ.ա 3000 թ. Եգիպտոսում մարդկանց կողմից առաջին անգամ կիրառվեց քամու էներգիան՝ առագաստանավի տեսքով։ Առագաստները կլանում էին քամու էներգիան՝ նավը ջրի վրայով տեղափոխելու համար։

Հացահատիկ աղալու համար նախատեսված ամենավաղ հողմաղացերն ի հայտ եկան մ.թ.ա 2000 թվականին հնագույն Պարսկաստանում։ Այս հին սարքերը բաղկացած էին մեկ կամ երկու ուղղահայաց փայտե չորսուներից, որոնց գագաթում գտնվում էր աղացաքարը՝ ամրացված քամուց պտտվող ձողերին։ Հացահատիկ աղալու համար քամու էներգիան գործի դնելու գաղափարը արագորեն տարածվեց Միջին Արևելքով և լայնորեն կիրառվում էր նախքան առաջին քամաղացի հայտնվելը Եվրոպայում։

Մ.թ.ա 11-րդ դարից սկսած եվրոպական խաչակիրներն իրենց հետ հայրենիք բերեցին այդ միտքը, և ծնվեց մեզնից շատերին ծանոթ հոլանդական տիպի հողմաղացը։

Հողմային տուրբիններ[խմբագրել]

Հողմային տուրբիններ օգտագործվում են քամու էներգիան էլեկտրականության վերածելու համար։ Քամու էներգիայի տեխնոլոգիայի և կիրառման զարգացումը բարենպաստ պայմանում էր գտնվում մինչև 1930-ականները, երբ թվով 600, 000 հողմային տուրբիններ գյուղական շրջաններին ապահովեցին էլեկտրականությամբ և ջրով։ Էլեկտրականության լայնածավալ մատակարարումն արագորեն տարածվեց ֆերմաներում, գյուղերում, և ԱՄՆ-ում։

Քամու էներգիայի շահագործումը կրճատվեց, սակայն այն կրկին աճեց 1970-ականների սկզբին Միացյալ Նահանգներում՝ նավթի պակասի հետևանքով։ Վերջին երեսուն տարիների ընթացքում հետազոտությանն ու զարգացմանը միախառնվել են ֆեդերալ ղեկավարության շահերն ու հարկային դրդապատճառները։ 1980 թվականի կեսերին քամու տուրբիններն ունեին բնորոշ մաքսիմալ հզորություն՝ 150 կվ։ 2006 թ. առևտրական փոխշահավետ տուրբիններն, ընդհանուր առմամբ, հասնում են մինչև 1մվ հզորության և ունեն մինչև 4 մ/վ արտադրողականություն։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Albert Betz։ Windenergie und ihre Ausnutzung durch Windmühlen. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1926; Nachdruck։ Ökobuch, Grebenstein 1982, ISBN 3-922964-11-7.
  • Leo Hopf։ Mühlentechnisches Praktikum.
  • ։ Bd. 1։ Müllerei. Leipzig 1950.
  • ։ Bd. 2։ Mühlenbau. Leipzig 1952.
  • Friedrich Kettenbach։ Der Müller und Mühlenbauer. Praktisches Handbuch für Müller., Mühlenbauer und technische Lehranstalten, Bd. 1 und 2, Leipzig 1907/1908.
  • Johannes Mager։ Mühlenflügel und Wasserrad. Leipzig 1990, ISBN 3-343-00257-7.
  • Rudolf Sacher։ Handbuch des Müllers und Mühlenbauers. Leipzig 1921, 2. Aufl. 1924.
  • Werner Schnelle։ Mühlenbau: Wasserräder und Windmühlen – bewahren und erhalten. Verlag Bauwesen, Berlin 1999, ISBN 3-345-00678-2.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png