Հավասարարական բաշխման սկզբունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հավասարարական բաշխման սկզբունք, հասարակության անդամների միջև նյութական բարիքների հավասարաչափ բաշխում։ Կիրառվել Է նախնադարյան համայնական հասարակարգում, բխել արտադրողական ուժերի զարգացման ու նյութական բարիքների սպառման ծայրահեղ ցածր մակարդակի պայմաններում համայնքի անդամների գոյապահպանման անհրաժեշտությունից։ Հավելյալ արդյունքի առաջացմամբ հավասարարական բաշխման սկզբունքը վերացել է։ Որպես «արդարացի հասարակարգի» կարևոր պայման, հավասարության և արդարության մասին պատկերացումներն ամբողջացվել են աշխատավոր ժողովրդի ու նրա առանձին ներկայացուցիչների (Բաբյոֆ, ռուս նարոդնիկներ, Պրուդոն և այլն) հավասարարական բաշխման պահանջներում։ Սկզբում դրանք ունեին կրոնական գունավորում (քրիստոնեական կոմունիզմ») և արտահայտվում էին սպառման առարկաների, հետագայում՝ նաև արտադրամիջոցների (առաջին հերթին՝ հողի) հավասարարական բաշխման ուտոպիական ցանկությունների ձևով։ Ընդ որում, հավասարարական բաշխման պահանջն արդարացի էր, երբ արտահայտում էր ֆեոդալական հասարակության, ճորտատիրության մնացուկների դեմ պայքարի գաղափարը՝ հօգուտ ապրանքային արտադրության ամենալայն զարգացման։ Այն հետադիմական է, երբ զուգակցվում է ապրանքային արտադրության պահպանման գաղափարի հետ կամ համարվում սոցիալիզմի զարգացման տարր։ Մարքսիզմը մերժում է հավասարարական բաշխման սկզբունք սոցիալիզմի և կոմունիզմի օրոք։ Հասարակության անդամների սոցիալ-տնտեսական հավասարությունը ենթադրում է՝ արտադրամիջոցների նկատմամբ մարդկանց միատեսակ հարաբերություն, շահագործման վերացում, աշխատանքի հավասար պարտականություն և հասարակական արդյունքից անձնական սպառման համար իր բաժինն ըստ կատարած աշխատանքի քանակի ու որակի ստանալու իրավունք (սոցիալիստական հասարակություն), ըստ ընդունակության աշխատելու պարտականություն և ըստ պահանջմունքի ստանալու իրավունք (կոմունիստական հասարակություն)։ Սոցիալիզմ ու կոմունիզմ նշանակում է ոչ թե հասարակության անդամների հավասարեցում, այլ մարդկանց անհատական ունակությունների համակողմանի զարգացում, նյութական բարիքների բաշխում՝ հաշվի առնելով նրանց անհատական պահանջմունքներն ու ճաշակը։ Շ. Մարգարյան

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png