Հավանականային տրամաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Warning Ուշադրություն. հոդվածը պատճենված է առանց անհրաժեշտ խմբագրման։
Եթե յոթ օրվա ընթացքում չշտկվի, ապա հոդվածը կջնջվի։

Հոդվածը պիտակվել է՝ 3.20.2014։

Հավանական տրամաբանություն,

Հավանականության տրամաբանություն, դասական ինդուկտիվ տրամաբանության ժամանակակից ձև։ Հավանական տրամաբանությունը վերաբերում է հավանաբար ճշմարիտ ասույթներին (դատողություններին), այսինքն՝ այն ասույթներին, որոնց ճշմարտության համար կան որոշակի, բայց, այնուամենայնիվ, անբավարար հիմքեր (գիտելիքներ)։ Այդպիսիք են՝ ապագային վերաբերող պնդումները (այսպես կոչված՝ պատահական ասույթները), փորձնական հետազոտության եղանակներով ստացված դրույթները, որոնք արվում են որոշակի տվյալների ընդհանրացման միջոցով (կամ, այլ ըմբռնմամբ, հիմնավորվում են որոշակի առկա տվյալներով), այսինքն՝ այն եզրակացությունները, որոնք ստացվում են ոչ լրիվ ինդուկցիայով և անալոգիայով։ Այդ ասույթները հավանական տրամաբանության մեշ կոչվում են հիպոթեզներ։ Հիպոթեզին վերագրվում է ճշմարտության հավանականություն (ճշմարտանմանություն, հիմնավորման աստիճան)։ Վերջինս որոշվում է հիպոթեզի հարաբերությամբ այն ասույթների նկատմամբ, որոնցով այն հիմնավորվում է։ Երբ հիպոթեզը դեդուկտիվ ճանապարհով արտածելի է այդ գիտելիքներից, ապա այն ճշմարիտ է, որքանով որ ճշմարիտ են նախադրյալները, իսկ երբ հիպոթեզը հակասում է դրանց, ապա այն կեղծ է։ Մնացած դեպքերում, երբ տեղի ունի, Կառնապի արտահայտությամբ, «ոչ լրիվ արտածում», հիպոթեզի ճշմարտության հավանականությունը գտնվում է ճշմարիտ և կեղծ նշանակությունների միջակայքում։ Բարդ (բաղադրյալ) հիպոթեզների ճշմարտության հավանականությունները որոշելու համար կիրառվում են մաթեմատիկական հավանականությունների տեսության բանաձեվերը (հատկապես մեծ տեղ է տրվում Բայեսի բանաձևին)։ Ուստի հավանական տրամաբանությունը ներկայումս հանդես է գալիս որպես մաթեմատիկական հավանականությունների տեսության ձևական աքսիոմատիկայի (Ա. Ն. Բեռնշտեյն, Ա. Ն. Կոլմոգորով) տրամաբանական մեկնաբանությունը։ Ըստ Ռ. Կառնապի և Հ. Ռայխենբախի, հիպոթեզների ավանականությունները կարող են ստանալ թվային արտահայտություն, մինչդեռ Բ. Ռասելը և Դ. Պոյան գտնում են, որ հնարավոր է արտահայտել միայն դրանց համեմատական հավանականությունը, ինչպես և հավանականության աստիճանի փոփոխությունը՝ մեծացումը կամ նվազումը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png