Հասան-Ջալալյաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հասան-Ջալալյաններ
Հասան-Ջալալյաններ
Երկիր` {
Ծագել են` {{{ծագում}}}ից

|տիրույթ = Խաչեն, Վարանդա, Դիզակ, Գյուլիստան, Ջրաբերդ |ծագում = Արցախի Վանք գյուղ |տիտղոսներ = Գանձասարի կաթողիկոս, Արցախի իշխանաց իշխան |ներկա առաջնորդ = Ստեփան Հասան-Ջալալյան |հիմնադիր = Հասան-Ջալալ Դոլայ |ազգ = ՀայաստանՀայ |կրոն = Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի }} Հասան-Ջալալյաններ. հայ իշխանական տոհմ, որը սերում է Արցախի Խաչեն գավառից։ Խաչենի իշխանությունը (10-14-րդ դարեր) ընդգրկում էր ներկայիս Դաշտային և Լեռնային Ղարաբաղը, Սյունիքը[1]։ 13-րդ դարի հայ ավատական իշխան Հասան-Ջալալի տիրապետությունից հետո, Խաչենի իշխանական տան ներկայացուցիչերը սկսել են կրել "Հասան-Ջալալյան" ազգանունը։ Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Հասան-Ջալայանները ժառանգաբար տիրել են նաև Գանձասարի կաթողիկոսությանը։ Դարերի ընթացքում Հասան-Ջալալյնները հաջողությամբ պահպանել են Արցախի ինքինիշխանությունը չնայած սելջուկների, մոնղոլների, պարսիկների բռնատիրություններին։ Նրանք, ինչպես նաև Խաչենի մյուս մելիքերը, իրենց համարում էին հայ պետականության և ինքնիշխանության վերջին ամրոցի պահապանները։[2]

Եկեղեցական և աշխարհիկ հուշարձանների կառուցմամբ և վերանորոգմամբ Հասան-Ջալալյանները մեծ ներդրում են ունեցել հայ մշակույթի պահպանման և զարգացման գործում։ 14-րդ դարի վերջերին Հասան-Ջալալյանների իշխանությունը ընդարձակվել է Գյուլիստանում և Ջրաբերդում։ Սրանք, Խաչենի, Վարանդայի և Դիզակի հետ, ճանաչվել են իբրև Խամսայի իշխանություն։[3]

Հայտնի Հասան-Ջալալյաններ[խմբագրել]

Հասան-Ջալալյաններն այսօր[խմբագրել]

  • Ստեփան Հասան-Ջալալյան, քաղաքագիտության մագիստրոս, 2009թ.-ից աշխատում է ՀՀ Ազգային Ժողովում: Հեղինակ է Արցախի քաղաքական պատմությանը վերաբերող երկու տասնյակ գիտական հոդվածների, 40 ռադիոհաղորդումների, 3 փաստավավերագրական ֆիլմերի։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Նշումներ[խմբագրել]

  1. Ուլուբաբյան, Բագրատ Ա. "Հասան-Ջալալյաններ"։ Սովետական հայկական հանրագիտարան. հատոր VI. Երևան, Խորհրդային Հայաստան։ Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա. 1980, էջ 246.
  2. (Անգլերեն) Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Arc'ax" in Medieval Armenian Culture (University of Pennsylvania Armenian Texts and Studies). Thomas J. Samuelian and Michael E. Stone (eds.) Chico, California: Scholars Press, 1984, pp. 52-53. ISBN 0-89130-642-0
  3. (Անգլերեն) Hewsen, Robert H. "The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study." Revue des etudes Arméniennes. NS: IX, 1972, pp. 299-301.