Հասան-Ջալալյաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հասան-Ջալալյաններ
Հասան-Ջալալյաններ
Hasan-Jalal coat of arms.gif
Flag of Hasan-Jalalians.svg
Երկիր` Խաչենի Իշխանություն Խաչենի Իշխանություն
Տիրույթներ` Խաչեն, Վարանդա, Դիզակ, Գյուլիստան, Ջրաբերդ
Ծագել են` Արցախի Խաչեն գյուղից
Տիտղոս(ներ)` Գանձասարի կաթողիկոս, Արցախի իշխան
Հիմնադիր` Հասան-Ջալալ Դոլայ
Ներկա առաջնորդ` Ստեփան Հասան-Ջալալյան
Ազգային պատկանելիություն` ՀայաստանՀայ
Դավանանք` Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի

Հասան-Ջալալյաններ. հայ իշխանական տոհմ, որը սերում է Արցախի Խաչեն գավառից։ Խաչենի իշխանությունը (10-14-րդ դարեր) ընդգրկում էր ներկայիս Դաշտային և Լեռնային Ղարաբաղը, Սյունիքը[1]։ 13-րդ դարի հայ ավատական իշխան Հասան-Ջալալի տիրապետությունից հետո, Խաչենի իշխանական տան ներկայացուցիչերը սկսել են կրել "Հասան-Ջալալյան" ազգանունը։ Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Հասան-Ջալայանները ժառանգաբար տիրել են նաև Գանձասարի կաթողիկոսությանը։ Դարերի ընթացքում Հասան-Ջալալյնները հաջողությամբ պահպանել են Արցախի ինքինիշխանությունը չնայած սելջուկների, մոնղոլների, պարսիկների բռնատիրություններին։ Նրանք, ինչպես նաև Խաչենի մյուս մելիքերը, իրենց համարում էին հայ պետականության և ինքնիշխանության վերջին ամրոցի պահապանները։[2]

Եկեղեցական և աշխարհիկ հուշարձանների կառուցմամբ և վերանորոգմամբ Հասան-Ջալալյանները մեծ ներդրում են ունեցել հայ մշակույթի պահպանման և զարգացման գործում։ 14-րդ դարի վերջերին Հասան-Ջալալյանների իշխանությունը ընդարձակվել է Գյուլիստանում և Ջրաբերդում։ Սրանք, Խաչենի, Վարանդայի և Դիզակի հետ, ճանաչվել են իբրև Խամսայի իշխանություն։[3]

Հայտնի Հասան-Ջալալյաններ[խմբագրել]

Հասան-Ջալալյաններն այսօր[խմբագրել]

  • Ստեփան Հասան-Ջալալյան, քաղաքագիտության մագիստրոս, 2009թ.-ից աշխատում է ՀՀ Ազգային Ժողովում: Հեղինակ է Արցախի քաղաքական պատմությանը վերաբերող երկու տասնյակ գիտական հոդվածների, 40 ռադիոհաղորդումների, 3 փաստավավերագրական ֆիլմերի։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Նշումներ[խմբագրել]

  1. Ուլուբաբյան, Բագրատ Ա. "Հասան-Ջալալյաններ"։ Սովետական հայկական հանրագիտարան. հատոր VI. Երևան, Խորհրդային Հայաստան։ Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա. 1980, էջ 246.
  2. (Անգլերեն) Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Arc'ax" in Medieval Armenian Culture (University of Pennsylvania Armenian Texts and Studies). Thomas J. Samuelian and Michael E. Stone (eds.) Chico, California: Scholars Press, 1984, pp. 52-53. ISBN 0-89130-642-0
  3. (Անգլերեն) Hewsen, Robert H. "The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study." Revue des etudes Arméniennes. NS: IX, 1972, pp. 299-301.