Հայոց արքաների ցանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Սա հայոց արքաների ցանկն է.

Արքայի անունը Անվան տարբերակները Հոր անունը Թագավորության տարիներ Մանրամասներ Պատկեր
Արամե Արամ, Արամու, Արամա  -  Ք.ա. 859  -  Ք. ա. 844 Միացյալ Ուրարտու թագավորության առաջին հիշատակված արքան է։ -
Սարդուրի Ա Սարդուր, Սիդուր, Սեդուրի, Սեդուր Լուտիպրի Ք. ա. 844  -  828 Եղել է Արամե արքայի թոռը։ -
Իշփուինի Իշվուին Սարդուրի Ա Ք. ա. 828  -  Ք. ա. 810 Սկզբում իշխել է միահեծան, ապա որդու՝ Մենուայի հետ միասին։ -
Մենուա Մինուա Իշփուինի Ք. ա. 810  -  Ք. ա. 786 Ընդարձակել է պետության տարածքները, ստեղծել լայն ոռոգման ցանց։ 100px
Արգիշտի Ա  -  Մենուա Ք. ա. 786  -  Ք. ա. 764 Արգիշտի Ա-ի օրոք թագավորությունն իր հզորության գագաթնակետին էր։ Հիմնել է Էրեբունի քաղաքը։ Argishti I.jpg
Սարդուրի Բ Սարդուր, Սիդուր, Սեդուրի, Սեդուր Արգիշտի Ա Ք. ա. 764  -  Ք. ա. 735 Սարդուրի Բ-ն ընդարձակել է թագավորության սահմանները, հզորացրել բանակը։ Sarduri 2.png
Ռուսա Ա  -  Սարդուրի Բ Ք. ա. 735  -  Ք. ա. 714 Գահակալման սկզբնական շրջանում ճնշել է կենտրոնախույս ուժերին, ծավալել լայն շինարարական աշխատանքներ, իրականացրել վարչական վերափոխումներ, ընդարձակել պետության սահմանները։ -
Արգիշտի Բ  -  Ռուսա Ա Ք. ա. 714  -  Ք. ա. 685 Ամրապնդել է կենտրոնական իշխանությունը, վերացրել Ասորեստանի Սարգոն II թագավորի ավերիչ արշավանքի հետևանքները, հզորացրել բանակը։ -
Ռուսա Բ  -  Արգիշտի Բ Ք. ա. 685  -  Մոտ Ք. ա. 639 Ռուսա Բ-ն զբաղվել է նաև շինարարական աշխատանքներով, նպաստել տնտեսության զարգացմանը, Հրազդան գետի վրա կառուցել է ջրանցք։ -
Սարդուրի Գ Սարդուր, Սիդուր, Սեդուրի, Սեդուր Ռուսա Բ Մոտ Ք. ա. 639  -  Ք. ա. 625 Սարդուրի Գ-ի օրոք թուլացել է Ուրարտուի հզորությունը, և նա բարիդրացիական հարաբերություններ է պահպանել Ասորեստանի հետ։ -
Սարդուրի Դ Սարդուր, Սիդուր, Սեդուրի, Սեդուր Սարդուրի Գ Մոտ Ք. ա. 625  -  Ք. ա. 620 Սարդուրի Դ-ի կառավարման ժամանակ Ուրարտուն արդեն անկում էր ապրում։ -
Էրիմենա Էրմենա  -  Մոտ Ք. ա. 620  -  605 Էրիմենան Ուրարտուն թագավորել է հաջող և անդորր։ -
Ռուսա Գ  -  Էրիմենա Մոտ Ք. ա. 605  -  Ք. ա. 595 Շինարարական աշխատանքներ է ծավալել Էրեբունիում և Արգիշտիխինիլիում, որտեղ գտնվել են նրա արձանագրությունները՝ շտեմարաններ կառուցելու վերաբերյալ։ -
Ռուսա Դ  -  Ռուսա Գ Մոտ Ք. ա. 595  -  585 Հիշատակվում է Կարմիր բլուրի որոշ պեղածոների, այդ թվում՝ իր արքայադրոշմ կավե սալիկների արձանագրություններում։ -
Երվանդ Ա Սակավակյաց Օրոնտես, Որոնտես  -  Ք. ա. 570  -  Ք. ա. 560 Երվանդունիների հարստության հիմնադիր։ -
Տիգրան Երվանդյան  -  Երվանդ Ա Սակավակյաց Ք. ա. 560  -  Ք. ա. 535 Վարել է Հայաստանը Մարաստանի գերիշխանությունից ազատագրելու քաղաքականություն։ Unknown painter. Tigranes Orontid.jpg
Վահագն Երվանդյան  -  Տիգրան Երվանդյան Ք. ա. 530  -  5Ք. ա. 515  -  -
Հիդարնես Ա  -  Վահագն Երվանդյան Ք. ա. 6-րդ դարի վերջ Հիդարնես Ա-ն հիմք դրեց Երվանդունիների արքայատոհմին նվիրված տոնակատարությունների, որոնք անց էին կացվում ողջ երկրով մեկ։ -
Հիդարնես Բ  -  Հիդարնես Ա Ք. ա. 5-րդ դարի սկիզբ Հիդարնես Բ-ի անվան հետ կապվող արձանագրություն է գտնվել Արմավիրում, որտեղ նկարագրված են նրա կին դառնալու համար անհրաժեշտ արտաքին հատկանիշները։ -
Հիդարնես Գ  -  Հիդարնես Բ Ք. ա. 5-րդ դարի կեսեր Կազմակերպել էր 1.000 շագանակագույն ձիերից բաղկացած հեծելազոր, որն ահ ու սարսափ էր ներշնչում թշնամիների մեջ։ -
Արտաշիր  -  Հիդարնես Գ Ք. ա. 5-րդ դարի երկրորդ կես Ըստ ավանդության մահից առաջ նա իր մոտ է կանչում իր որդիներին և հայտնում, որ յուրաքանչյուր Երվանդունու պարտքն է երկրում գոնե մեկ ջրանցք կառուցելն է, որը սակայն նա չհասցրեց կառուցել։ -
Երվանդ Բ Օրոնտես, Որոնտես Արտաշիր Ք. ա. 404  -  360 Եղել է սատրապ, թեև տիրապետության ժամանակ Հայաստանն ընդգրկել է ողջ Հայկական լեռնաշխարհը։ Orontes II.jpg
Երվանդ Գ Օրոնտես, Որոնտես Երվանդ Բ? 336  -  Ք. ա. 4-րդ դարի վերջ Եղել է սատրապ, մինչև Ք. ա. 331 թվականը, ապա հռչակել է Հայքը անկախ և դարձել արքա։ -
Երվանդ Դ Վերջին Օրոնտես, Որոնտես Երվանդ Գ Ք. ա. 3-րդ դարի վերջ Երվանդ Դ Վերջինը շրջապատվել է հունասեր վերնախավի ներկայացուցիչներով, խրախուսել հելլենիստական մշակույթը։ Արքունի դիվանի գործերը վարվել են հունարենով։ -
Արտաշես Ա  -  Զարեհ Երվանդունի Ք. ա. 189  -  Ք. ա. 160 Արտաշեսյանների հարստության հիմնադիր։ Artashes A.jpg
Արտավազդ Ա  -  Արտաշես Ա Ք. ա. 160  -  Ք. ա. 115 Գահակալման տարիներին եղբայրներին, բացի գահաժառանգ Տիրանից, բնակության վայր է հատկացրել Աղիովիտ և Առբերանի գավառները՝ նրանց հեռացնելով արքունի կալվածքից՝ Այրարատից։ Artavazd A.jpg
Տիգրան Ա Տիրան Արտաշես Ա Ք. ա. 123  -  Ք. ա. 96 Տիգրան Ա-ն ապահովելով երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը՝ զարկ է տվել տնտեսական զարգացմանը, հատել դրամներ։ Tigran A.jpg
Տիգրան Մեծ  -  Տիգրան Ա Ք. ա. 95  -  Ք. ա. 55 Եղել է հայոց ամենահզոր արքան։ Կառավարման տասներորդ տարուց կրել է արքայից արքա գերտիտղոսը։ Կառավարման ժամանակ Հայքի տարածքը կազմել է մոտ 3 մլն քառ. կմ։ Tigranes 2.jpg
Արտավազդ Բ  -  Տիգրան Մեծ Ք. ա. 55  -  Ք. ա. 34 Տաղանդաշնորհ հայ արքա, կրել է տոհմական արքայից արքա տիտղոսը։ ArtavasdesII.jpg
Արտաշես Բ  -  Արտավազդ Բ Ք. ա. 30  -  Ք. ա. 20 Հայաստանին է միացրել նաև Ատրպատակարանը։ Կրել է տոհմական արքայից արքա տիտղոսը։ 100px
Տիգրան Գ  -  Արտաշես Բ 20  -  Ք. ա. 8 Կրել է տոհմական արքայից արքա տիտղոսը։ 100px
Տիգրան Դ  -  Տիգրան Գ Ք. ա. 8  -  Ք. ա. 5
Ք. ա. 2  -  1
Կրել է տոհմական արքայից արքա տիտղոսը։ Կառավարել է խորթ քրոջ և կնոջ՝ Էրատոյի հետ։ 100px
Էրատո  -  Տիգրան Գ Ք. ա. 8  -  Ք. ա. 5
Ք. ա. 2  -  1
6  -  12
Կրել է տոհմական արքայից արքա տիտղոսը։ Եղել է Արտաշեսյանների վերջին գահակալը։ Queenerato.jpg
Տրդատ Ա  -  Վոնոն II Պարթևացի 52  -   մոտ 75 Հայոց Արշակունիների հարստության հիմնադիրը։ Tiridates.jpg
Սանատրուկ  -   -  75  -   110 Սանատրուկը եղել է շինարար արքա, Հայքին է միացրել Օսրոենեն։ Sanatruces of Armenia.jpg
Աշխադար  -  Բակուր II 110  -   113 113 թվականին գահազրկվում է պարսից թագավորի կողմից, որի հետևանքով Հայքը կործանվում է։ -
Պարթամասիր  -  Բակուր II 113  -   114 Գահ է բարձրացվել պարսից Խոսրովի կողմից։ -
Վաղարշ Ա  -  Սանատրուկ 116  -   144 Վաղարշ Ա-ն վերականգնել է երկրի անկախությունը և Պարթևաց Խոսրով I արքայի աջակցությամբ հռչակվել Մեծ Հայքի արքա։ -
Բակուր Ա  -   -  161  -   162 Ձևականորեն շարունակել է կրել «Թագավոր Հայոց Մեծաց» տիտղոսը։ -
Վաղարշ Բ  -  Վաղարշ Ա? 186  -   198 Երկրից դուրս է քշել հռոմեական կայազորը և հռչակվել Մեծ Հայքի արքա։ -
Խոսրով Ա  -  Վաղարշ Բ 198  -   216 Պաշտանելով քրմական դասի շահերը՝ հալածել է քրիստոնեական համայնքներին։ -
Տրդատ Բ  -  Խոսրով Ա 216  -   252 Տրդատ Բ-ն չդիմանալով հզորացող Սասանյանների հարձակումներին, հեռացել է Հռոմեական կայսրություն։ -
Խոսրով Բ  -  Տրդատ Բ 252  -   287 Տրդատ Բ-ի որդին։ -
Տրդատ Գ Տրդատ Մեծ Խոսրով Բ 287  -   330 Հայքում որպես պետական կրոն է ընդունել քրիստոնեությունը։ Tiridates III of Armenia-Baptism.jpg
Խոսրով Կոտակ  -  Տրդատ Գ 330  -   339 Խոսրով Կոտակի օրոք ամրապնդվում է Հայոց աշխարհի պաշտպանական հզորությունը, տնտեսությունն ու քաղաքաշինությունը վերելք են ապրում։
Տիրան Տիգրան Խոսրով Կոտակ 339  -   350 Թագավորության սկզբում Պարսկաստանի հետ հարաբերությունները լավ են եղել, ապա աստիճանաբար վատացել են։ -
Արշակ Բ  -  Տիրան 350  -   370 Սկզբում թագավորել է հոր հետ, ապա նրա մահից հետո՝ միահեծան։ 100px
Պապ  -  Արշակ Բ 370  -   374 Արշակ Բ-ի որդին։ 100px
Վարազդատ  -   -  374  -   378 Սպանելով Մուշեղ Մամիկոնյանին, իր դեմ է հանում Մամիկոնյաններին և Հռոմին, ապա ստիպված ընդունել պարսից գերիշխանությունը։ King Varazdat.jpg
Արշակ Գ  -  Պապ 378  -   387 Արշակ Գ-ի թագավորությունը եղել է անվանական, երկիրը կառավարել է Մանվել Մամիկոնյանը։ -
Խոսրով Դ  -   -  385  -   389
414  -   416
Ամուսնանալով պարսից արքայադստեր հետ, թագավորել է պարսիկ խնամակալի հետ։ -
Վռամշապուհ  -   -  380  -   415 Սատարել և օգնել է Մեսրոպ Մաշտոցին ստեղծել հայոց գրերը, վերամիավորել Մեծ Հայքի երկու մասերը։ Vramshapuh.jpg
Արտաշես Գ  -  Վռամշապուհ 422  -   428 Արշակունիների հարստության վերջին արքան։ -
Աշոտ Ա  -  Սմբատ Խոստովանող 885  -   890 Բագրատունիների հարստության առաջին արքան։ Ashot Medz.png
Սմբատ Ա  -  Աշոտ Ա 890  -   914 Սմբատ Ա–ի գերիշխանությունը ճանաչել են Սյունիքի իշխանները, Վասպուրականի Արծրունիները, Հայոց Աղվանքի թագավոր Համեմ Արևելցին, վրաց գահերեց իշխան Ատրներսեհը։ Սմբատ Ա արաբական ամիրաներից ազատագրել է Դվինը, հնազանդեցրել Հայոց թագավորության կազմում գտնվող մյուս արաբական ամիրայությունները, նրանց ստիպել հարկ վճարել և զորք տրամադրել։ 100px
Աշոտ Երկաթ  -  Սմբատ Ա 914  -   928 922–ից Աշոտ Երկաթին շնորհվեց «Շահնշահ Հայոց և Վրաց» տիտղոսը։ Ashot Yerkat.jpeg
Աբաս Բագրատունի  -  Սմբատ Ա 928  -   953 Հաջորդել է եղբորը՝ Աշոտ Երկաթին։ -
Աշոտ Գ Ողորմած  -  Աբաս Բագրատունի 953  -   977 Աշոտ Գ–ի թագավորելու տարիներին Հայաստանն ապրում էր տնտեսական և մշակութային վերելք, երկրում տիրում էր համեմատաբար խաղաղ իրավիճակ։ -
Սմբատ Տիեզերակալ  -  Աշոտ Գ Ողորմած 890  -   914 Սկզբում թագավորել է հոր հետ, ապա նրա մահից հետո՝ միահեծան։ Haghpat Surb Nshan.jpg
Գագիկ Ա  -  Աշոտ Գ Ողորմած 990  -   1020 Շահնշահ հայոց, աղվանից և վրաց։ Gagik I Bagratuni.jpg
Հովհաննես-Սմբատ  -  Գագիկ Ա 1020  -   1041 Թագավորել է Պարսկաստանին և Վրաստանին սահմանակից գավառներում։ -
Աշոտ Դ Թագավորել է Անիում և շրջակա գավառներում։
Գագիկ Բ  -  Աշոտ Դ 1042  -   1045 Բագրատունիների հարստության վերջին արքան։ -
Ռուբեն Ա  -   -  1080  -   1095 Ռուբինյանների հարստության հիմնադիր։ Rupoohye.GIF
Կոստանդին Ա Կոստանտին Ռուբեն Ա 1095  -   1100 Օգնեց խաչակիր ասպետներին Անտիոքի, Եդեսիայի և Երուսաղեմի գրավման ժամանակ, որի համար ստացավ դքսի և մարկիզի տիտղոսներ։ -
Թորոս Ա  -  Կոստանդին Ա 1100  -   1129 Թորոս Ա-ն հայ իշխան Գող Վասիլի զինակցությամբ Բերդուսի մոտ ջախջախել է Իկոնիայի սուլթանության նախահարձակ զորքերին և երկիրը մաքրել սելջուկ-թուրքերից։ -
Լևոն Ա  -  Կոստանդին Ա 1129  -   1137 Խելամտորեն օգտագործելով սելջուկյան թուրքերի ու խաչակիրների միջև եղած թշնամանքը՝ Լևոնը առանձին-առանձին ջախջախեց ու վտարեց նրանց Կիլիկիայից։
Թորոս Բ  -  Լևոն Ա 1145  -   1169 Հոր մահից հետո հաջողությամբ ազատվում է գերությունից և դառնում հայոց արքա։ -
Ռուբեն Բ  -  Թորոս Բ 1169 Ռուբեն Բ-ի անչափասահության պատճառով երկիրը ղեկավարում էր Թովմաս պայլը։ -
Մլեհ  -  Լևոն Ա 1169  -   1175 1169 թվականին գահը զավթել է եղբոր ձեռքից։ -
Ռուբեն Գ  -  Իշխան Ստեփանե 1175  -   1187 Գահ է բարձրացել հորեղբոր՝ Մլեհի դավադրական սպանությունից հետո։ -
Լևոն Բ Մեծագործ  -  Իշխան Ստեփանե 1187  -   1219 Եղել է հզոր արքա, սիրված ժողովրդի և շրջակա երկրների ղեկավարների կողմից։ Leo II of Armenia.jpg
Զապել Զաբել, Իզաբելլա Լևոն Բ Մեծագործ 1219  -   1222
1225  -   1226
Ոչ սեփական կամքով ամուսնացել է Ֆիլիպի հետ, ապա լատինամոլ քաղաքականություն վարելու համար վերջինիս բանտարկել։ 1926-ին ամուսնացել է Հեթում Ա-ի հետ։ Hetoum and Zabel.jpeg
Հեթում Ա  -  Կոնստանդին Պայլ 1226  -   1270 Հեթումյանների հարստության հիմնադիր, Զապել թագուհու երկրորդ ամուսինը։ Hethum I.jpg
Լևոն Գ  -  Հեթում Ա 1270  -   1289 Լևոն Գ-ի գահակալման սկզբնական տարիներին Կիլիկյան Հայաստանը գտնվում էր քաղաքական անբարենպաստ վիճակում։ Leo III of Armenia.jpeg
Հեթում Բ  -  Լևոն Գ 1289  -   1296
1299  -   1301
Հեթում Բ-ն գահակալել է երկու անգամ, իսկ վերջում դարձել է պատանի Լևոն արքայի խնամակալը։ HetoumIIDrawing.JPG
Թորոս Գ 1293  -   1296 1293 թվականին Թորոսի եղբայրը՝ Հեթում Բ-ն հրաժարվեց գահից ի օգուտ Թորոսի։ Սակայն 1295 թվականին Թորոսը ետ կանչեց Հեթումին և նրանք սկսեցին կառավարել միասին։ -
Սմբատ 1296  -   1298 Ավագ եղբայրների՝ Հեթում Բ-ի և Թորոսի ապաշնորհ քաղաքականությունից դժգոհ Սմբատը, օգտվելով նրանց ժամանակավոր բացակայությունից, խլել է գահը և օծվել արքա։ Sempad.jpg
Կոստանդին Բ 1298  -   1299 Ավագ եղբոր՝ Հեթում Բ-ի դեմ կռվում պարտվելով, Կոստանդինը ձերբակալվել և աքսորվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ և մահացել է։ Kostandin II.jpg
Լևոն Դ  -   -  1301  -   1308 Լևոն Դ-ի վարած քաղաքականության հետևանքով բեկվեց երկրի հասարակական-քաղաքական միասնությունը, Կիլիկիայի պետության հանդեպ սրվեց շրջակա մահմեդական պետությունների թշնամանքը, որոնք Լևոնի արարքը դիտում էին խաչակիրներին Արևելք հրավիրելու նոր փորձ։
Օշին  -  Լևոն Գ 1308  -   1320 Օշին Ա-ի արևմտամոլ վարքագիծը սրել է պառակտումները երկրում, թուլացրել կենտրոնական իշխանությունը։
Լևոն Ե  -  1320  -   1342 Հեթումյանների հարստության վերջին արքան։ LevonV.jpg
Կոստանդին Գ Գի, Գվիդոն,
Կի
1343  -   1344 Լուսինյանների հարստության հիմնադիր։ -
Կոստանդին Դ  -   -  1345  -   1363 Ջախջախեց Կիլիկիա ներխուժած Եգիպտոսի սուլթանության առաջապահ գնդերը, իսկ աշնանը Կիպրոսի նավատորմիղի աջակցությամբ ազատագրեց Այաս նավահանգստային կենտրոնը։ Constantine III.png
Կոստանդին Ե  -   -  1365  -   1373 Կոստանդին Ե-ի օրոք երկրի զգալի մասը զավթել էին մամլուքներն ու թուրքմենները։
Լևոն Զ  -  Ջիվան Լուսինյան 1374  -   1375 Լուսինյանների հարստության վերջին արքան։ Bust Leon V of Armenia.jpg