Կոմեդիա դել'արտե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կոմեդիա դելլ արտե (Commedia dell՝ arte), դիմակների կատակերգություն, իտալական ուշ միջնադարյան ժողովրդական թատրոն, բնույթով ստեղծաբանական (բանավոր-իմպրովիզացիոն) արվեստ, որի ակունքները վաղ միջնադարի առաջավոր ասիական և դասական միջնադարի եվրոպական ժողո- վըրդական աշխարհիկ թատրոնի ընդերքում են։ Ձևավորվել է սկսած XIV դ. և իր բարձրագույն ծաղկումն է ապրել XVI — XVII դդ.՝ որոշակի ազդեցություն կրելով ֆրանսիական ֆարսից և Վերածնության դարաշրջանի իտալական կատակերգությունից (կոմեդիա էրուդիտա)։ Սյուժեների և կերպարների ընդհանուր նկարագրով Կոմեդիա դելլ արտեն մեծ ազդեցություն է ունեցել եվրոպական դրամատուրգիայի ու թատրոնի վրա (Վ. Շեքսպիր, Մոլիեր, Կ. Գոլդոնի)՝ պահպանելով իր հետքերը մինչև XIX դ. վերջը։ Կոմեդիա դելլ արտեն գրական տեքստ չի ունեցել, այլ սյուժետային պատրաստի սխեմաներ՝ տասնյակ տարբերակներով, և անփոփոխ դիմակ-ամպլուաներ, որոնց հիման վրա խաղի կենդանի ընթացքում դերասանները հորինել են խոսքը (հիմնականում չափածո) և բեմական իրադրությունները՝ այդ ամենը զուգորդելով երգի, նվագածության, պարի, կատակային միջնարարների (միմական ինտերմեդիա) և կրկեսային-բուֆոնադային (տես Բուֆոնադ) տեսարանների հետ։ Կոմեդիա դելլ արտեին հատուկ է եղել կերպարների երգիծական- գրոտեսկային խտացումը, դիմակների որոշակի կազմով ու քանակով։ Վերջիններս ունեցել են իրենց մշտական անունները՝ Պանտալոնն (բուրժուա, վաճառական), Կապիտան (զինվորական, ազնվական), Դոկտոր (կեղծ գիտնական), ծառաներ՝ Առլեկին, Բրիգելլա, Պուլչինելլա, Սկամարուչչա, Տարտալյա ևն։ Կոմեդիա դելլ արտեի որոշ արտահայտչաձևեր և բեմադրական եղանակներ օգտագործել են XX դարասկզբի թատերական արվեստի նորարարները (Վ. Մեյերխոլդ, Ա. Թսփրով, Ե. Վախ- թանգով)։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png