Կշիռ

Դադարի վիճակում գտնվող մարմնի վրա ազդող ուժերը: Հենարանի կողմից մարմնի վրա ազդող հակազդեցության ուժը (N վեկտորը) մեծությամբ հավասար է մարմնի կշռին: Քանի որ այդ ուժերը հավասար են, մարմինը մեխանիկական հավասարակշռության վիճակում է (բոլոր ուժերի համազորը զրո է):

Կշիռ, ձգողականության հետևանքով մարմնի վրա ազդող ուժը: Կարելի է ձևակերպել նաև որպես մարմնի կողմից ազդող ուժը հենարանի վրա: Մի քանի հենարանների դեպքում կշիռ ասելով հասկանում ենք բոլոր հենարանների վրա ազդող գումարային ուժը: Չամփան միավորը Միավորների Միջազգային համակարգում նյուտոնն է: ՍԳՎ համակարգում կիրառվում է դինը:

Իներցիալ հաշվարկման համակարգում դադարի վիճակում գտնվող մարմնի P կշիռը նույնական է մարմնի վրա ազդող ձգողական ուժին և ուղիղ համեմատական է նրա $\! m$ զանգվածին և տվյալ կետում $\! \mathbf g$ ազատ անկման արագացմանը՝

$\! \mathbf P = m \mathbf g$:

Ի տարբերություն զանգվածի, կշիռը վեկտորական մեծություն է:

Եթե մարմին-հենարան համակարգը շարժման մեջ է հաշվարկման իներցիալ համակարգի նկատմամբ, կշիռը և ձգողականության ուժը այլևս նույնը չեն՝

$\! \mathbf P = m ( \mathbf g - \mathbf a)$,

որտեղ $\! \mathbf a$-ն մարմին-հենարան համակարգի արագացումն է:

Չափումը

Զսպանակավոր կշեռք

Կշիռը կարելի է չափել զսպանակային կշեռքի միջոցով: Համապատասխան ձևով աստիճանավորելու դեպքում այդպիսի կշեռքով կարելի է չափել նաև զանգվածը: Լծակավոր կշեռքները նման աստիճանավորման կարիք չունեն, քանի որ այդ դեպքում համամատվում են զանգվածները, որոնց վրա ազդում են միևնույն ազատ անկման արագացումներ (կամ արագացումների գումարներ հաշվարկման ոչ իներցիալ համակարգերում): Տեխնիկական զսպանակավոր կշեռքով կշռելիս սովորաբար անտեսում են ազատ անկման արագացման վարիացիաները, քանի որ այդ վարիացիաների ազդեցությունը փոքր է կշռման համար գործնականում պահանջվող ճշտությունից:

Հեղուկ կամ գազային միջավայրում մարմնի կշռի վրա ազդում է նաև Արքիմեդի ուժը. միջավայրի մեջ ընկղմված մարմնի կշիռը փոքրանում է այդ միջավայրից արտամղված ծավալի չափով: Եթե մարմնի խտությունը փոքր է միջավայրի խտությունից, կշիռը դառնում է բացասական, այսինքն՝ մարմնի վրա դուրս մղող ուժ է ազդում:

Կշռի բացակայության վիճակը՝ անկշռությունը առաջանում է ձգող օբյեկտները մարմնից հեռացնելու դեպքում, կամ էլ այն ժամանակ, երբ մարմինը գտնվում է ազատ անկման մեջ, այսինքն՝ $\mathbf g - \mathbf a = 0$:

Զանգված և կշիռ

Ժամանակակից ֆիզիկայում զանգվածը և կշիռը հիմնովին տարբեր հասկացություններ են: Կշիռը ուժ է, որն ի հայտ է գալիս նյութի վրա ձգողականության ազդեցության հետևանքով, մինչդեռ զանգվածը էքստենսիվ մեծություն է և ցույց է տալիս մարմնի իներտության չափը: Օրինակ, անկշռության պայմաններում բոլոր մարմինների կշիռը զրո է, մինչդեռ յուրաքանչյուր մարմնի զանգվածը տարբեր է: Եթե մարմնի դադարի վիճակում կշեռքների ցուցումները լինեն զրոյական, ապա նույն արագությամբ մարմիններով կշեռքներին հարվածելիս ազդեցությունները տարբեր կլինեն (տե՛ս էներգիայի և իմպուլսի պահպանման օրենքները): Այնուհանդերձ, չնայած ֆիզիկայում պահպանվում է զանգված և կշիռ հասկացությունների տարբերակումը, առօրյա կյանքի բազմաթիվ իրավիճակներում «կշիռ» բառը հաճախ կիրառվում է «զանգվածի» փոխարեն: Օրինակ, ասում ենք, որ ինչ-որ մարմին կշռում է այսքան կիլոգրամ, չնայած կիլոգրամը զանգվածի չափման միավոր է:

Ձգողական շեղումները

Կշիռի նվազումը ըստ Երկրագնդի լայնությունների:

Կշիռի արժեքը (եթե մարմնի զանգվածը անփոփոխ է) ուղիղ համեմատական է ազատ անկման արագացմանը, որը կախված է երկրի մակերևույթից ունեցած բարձրությունից (կամ այլ մոլորակի մակերևույթից ունեցած բարձրությունից, զանգվածից և չափերից եթե մարմինը դրա մոտ է գտնվում): Քանի որ Երկիր մոլորակը կատարյալ գնդաձև չէ, կշիռը կախված է նաև այն կետի աշխարհագրական կոօրդինատներից, որտեղ իրականացվում է չափումը: Ազատ անկման արագացման, հետևաբար մարմնի կշռի վրա ազդող մյուս գործոնը չափման կետի շրջակայքի գրավիտացիոն անոմալիաններն են, որոնք պայմանավորված են Երկրի մակերևույթի և ընդերքի կազմության առանձնահատկություններով: Երկրի ձգողական դաշտի տատանումները կարող են կազմել մինչև 0,5%: Աղյուսակում բերված են որոշ տվյալներ Երկրի մակերևույթի տարբեր կետերում արված չափումներից: Քանի որ նշված վայրերում տարբեր արժեքներ են գրանցվել g գրավիտացիոն հաստատունի համար, ապա տարբեր կլինի նաև մարմնի կշիռը այդ կետերում:

Վայր	Լայնություն	մ/վ2
Հասարակած	0°	9.7803
Սիդնեյ	33°52′ S	9.7968
Աբերդին	57°9′ N	9.8168
Հյուսիսային բևեռ	90° N	9.8322

Երկնային մարմինների գրավիտացիոն հաստատունը

Երկրագնդի գրավիտացիոն շեղումները

Մարմնի կշիռը տարբեր է տարբեր ձգողական դաշտերում: Օրինակ, 1 կիլոգրամ զանգված ունեցող մարմնի կշիռը Լուսնի վրա կկազմի Երկրի վրա ունեցած կշռի 1/6 մասը, քանի որ Լուսնի ձգողական դաշտը մոտ 6 անգամ փոքր է Երկրի ձգողական դաշտից, մինչդեռ զանգվածը անփոփոխ կլինի՝ 1 կգ:

Աղյուսակում բերված են որոշ երկնային մարմինների մակերևույթների ազատ անկման արագացումների համեմատական արժեքները: Արեգակի համար որպես մակերևույթ ընդունվել է լուսոլորտը:

Մարմին	g/gԵրկիր	g մ/վ2
Արեգակ	27.90	274.1
Մերկուրի	0.3770	3.703
Վեներա	0.9032	8.872
Երկրագունդ	1 (ըստ սահմանման)	9.8226
Լուսին	0.1655	1.625
Մարս	0.3895	3.728
Յուպիտեր	2.640	25.93
Սատուրն	1.139	11.19
Ուրան	0.917	9.01
Նեպտուն	1.148	11.28

Տես նաև

• Զանգված