Կլայզենի կոնդենսացում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կլայզենի կոնդենսացում (էսթերային կոնդենսացում), ալկալիների առկայությամբ նույն կամ տարբեր Էսթերների փոխազդեցությամբ B կետոէսթերների ստացման եղանակ։ Տիպական օրինակ է նատրիումի ալկոհոլատների, հիդրիդի կամ ամիդի առկայությամբ էթիլքացախատից ացետոքացախաթթվի էթիլէսթերի ստացումը՝

\mathsf{C_3COO_2H_5 + HCH_2COOC_2H_5 \rightarrow CH_3COCH_2COOC_2H_5 + C_2H_5OH}

Մրջնաթթվի էսթերների օգտագործման դեպքում ստացվում են ալդեհիդաթթուերի ածանցյալներ՝

\mathsf{HCOOC_2H_5 + C_6H_5C_2COOC_2H_5 \rightarrow C_6H_5CH (COOC_2H_5)CHO + C_2H_5OH}

Կլայսենի կոնդենսացումն կիրառվում է նաե B կարբոնիլային այլ միացությունների ստացման համար, օրինակ, էսթերների ռեակցիան նիտրիլների հետ տալիս է B կետոնիտրիլներ՝

\mathsf{CH_3COOC_2H_5 + C_6H_5CH_2CN \rightarrow CH_3COCH(C_6H_5)CN + C_2H_5OH}

իսկ կետոնների հետ՝ դիկետոններ (օրինակ, ացետիլացետոն)՝

\mathsf{CH_3COOC_2H_5 + CH_3COCH_3H_3 \rightarrow CH_3COCH_2COCH_3 +  C_2H_5OH}

Կլայզենի կոնդենսացումը լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ օրգանակն տարբեր միացություններ, օրինակ, ացետոքացախաթթվի էսթեր, ացետիլացետոն և դրանց ածանցյալներ ստանալու համար։ Ռեակցիան հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Լ. Կլայզենը։

Claisen condensation mech.png

Հատուկ դեպքեր[խմբագրել]

Հաճախ « Կլայզենի ռեակցիան» անվանում են Պերկինի փոփոխական ռեակցիա, կիրառվում է դարչինի ստացման համար, որպես կատալիզատոր մետաղական նատրիումի առկայության պայմաններում:

\mathsf{C_6H_5CHO + CH_3COOC_2H_5 \rightarrow C_6H_5\text{-}CH\text{=}CH\text{-}COOC_2H_5 + H_2O}

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Ласло П. Логика органического синтеза. — 2 т. — Կաղապար:М.: «Мир», 1998.
  • Серрей А. Справочник по органическим реакциям. — Կաղապար:М.: Издательство химической литературы, 1962.

Տես նաև[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png