Այս էջը ներկայացնում է ամենատարածված լատիներեն արտահայտությունների հայերեն թարգմանությունները։ Ընդգրկված արտահայտություններից շատերն իրենք նույնպես թարգմանված են հին հունարեն հռետորական արտահայտություներից, քանզի Հին Հունաստանում գրականությունը և հռետորական արվեստը մի քանի հարյուրամյակ ավելի վաղ են զարգացել քան Հին Հռոմում։
Այս ցանկի մեջ ընդգրկված է E տառը։ Հիմնական ցանկն ամբողջությամբ տես՝ Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ (ամբողջը) էջում։
| Լատիներենը |
Թարգմանությունը |
Ծանոթագրություններ |
| e pluribus unum |
«Շատերից (ծնվում է) մեկը» |
Սովորաբար թարգմանվում է որպես. «Շատերից մեկը» Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կարգախոսը։ Օգտագործվում է ԱՄՆ շատ մետաղադրամների վրա և փորագրված է Կապիտոլիումի շենքի վրա. Ճիշտ ձևն է «ex pluribus unum», բայց այժմ օգտագործվում է համառոտագրված ձևը։ |
| Ecce Homo |
«Ահա ձեր մարդը՝ ձեզ» |
Ըստ սուրբ Հովհաննեսի Ավետարանի [1], Պիղատոսն է ասում այս խոսքերը՝ փշապսակով Հիսուսին ներկայացնելով ամբոխին։ Բառերը նաև Նիցշեի ինքնակենսագրության վերնագիրն են։ |
| Ecce panis angelorum |
«Ահա ձեզ հացը հրեշտակների» |
Արտահայտությունը սովորաբար գրվում է կաթոլիկ եկեղեցիների զոհասեղանի վրա կամ մոտ։ Տես նաև Panis Angelicus. |
| Editio princeps |
«Առաջին խմբագրություն» |
Որևէ աշխատության առաջին տպագիր խմբագրությունը |
| Ego non |
«Ոչ ես» |
|
| Ego te absolvo |
«Մեղքերիդ թողություն եմ տալիս» |
Թողության արարողախոսքի արտահայտություն, որն ընդունված է կաթոլիկ եկեղեցում։ |
| Ego te provoco |
«Ես քեզ մարտի եմ կանչում» |
Օգտագործվում է որպես մարտահրավեր։ «Քեզ մրցելու եմ կանչում»: |
| Emeritus |
«Վետերան», պատվավոր նախկին |
Նաև պաշտոնաթող եղած. թոշակի անցած։ Հաճախ կիրառվում է թոշակի անցնելուց առաջ մարդու ունեցած պաշտոնից հետո՝ օրինակ «professor emeritus» (նախկին պրոֆեսոր) կամ «provost emeritus» (նախկին ռեկտոր)։ |
| Ense petit placidam sub libertate quietem |
«Թրով է «նե» պաշտպանում խաղաղությունը ազատության մեջ։» |
Միացյալ Նահանգների Մասաչուսեթս նահանգի կարգախոսը՝ ընդունված 1775թ.։ |
| Entitas ipsa involvit aptitudinem ad extorquendum certum assensum |
«Իրականությունը այնքան հզոր է, որ կարող է համոզմունքով թելադրված հաստատում կորզել» |
Կամ «Իրականությունն այնքան հզոր է, որ կարող է ստիպել համոզված «այո» ասել»։ Արտահայտություն, որն օգտագործվում է ժամանակակից արևմտյան փիլիսոփայության մեջ՝ ճշմարտության էությունը բնորոշելու համար։ |
- ↑ Մ.Ա.Ս.Է. Աստվածաշունչ, Ավետարան ըստ Հովհաննեսի 19:5
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- Լատիներեն արտահայտությունների հիմնական զանգվածը վերցված է 1728թ. հրատարակված «Կիկլոպեդիա կամ արվեստների և գիտությունների ունիվերսալ բառարան» հրատարակությունից, (en:Cyclopaedia, or Universal Dictionary of Arts and Sciences), որն ամբողջությամբ հանրային օգտագործման տիրույթում է։
- Հոդվածում ընդգրկված են նաև արտահայտություններ Ա.Ս.Ղարիբյանի խմբագրությամբ Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի լեզվի ինստիտուտի կողմից 1958թ. հրատարակված Ռուսերեն հայերեն քառահատոր բառարանի 4րդ հատորին հավելված լատիներեն արտահայտությունների ցանկից։
- Adeleye, Gabriel G. (1999). World Dictionary of Foreign Expressions. Ed. Thomas J. Sienkewicz and James T. McDonough, Jr. Wauconda, IL: Bolchazy-Carducci Publishers, Inc. ISBN 0865164223.
- John Hardo Modern Catholic Dictionary.
- Stone, Jon R. (1996). Latin for the Illiterati. London & New York: Routledge. ISBN 0415917751.
