Գոթֆրիդ Վիլհելմ Լայբնից

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
(փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս)
Ծնվել է հունիսի 21, 1646
Ծննդավայր Լայպցիգ (Գերմանիա)
Մահացել է նոյեմբերի 18, 1716
Մահվան վայր Հաննովեր, (Գերմանիա)

Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ (գերմաներեն՝ Gottfried Wilhelm von Leibniz, ծնվ. 1646 հունիսի 21 Լայպցիգ, Գերմանիա - մահ. 1716 նոյեմբերի 18 Հաննովեր, Գերմանիա ), գերմանացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։

Նա զարգացրել է հարաբերականության մասին ուսմունքը, և առաջինն է ձևակարպել էներգիայի պահպանման օրենքը, մաթեմատիկայում ստեղծել է դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշիվը։[1] Լայբնիցը սովորել է Լայպցիգի և Ենայի համալսարաններում, այնուհետև կատարելագործվել Փարիզում ու Լոնդոնում։ 1676 թվականից սովորել է Հաննովերի հերցոգի մոտ։ Լայբնիցը ձևակերպել է ֆիզիկայի կարևորագույն օրենքներից մեկը, որը կոչվում է «փոքրագույն գործողության սկզբունք»։[2] Առաջարկել է գլանի և մխոցի գաղափարը, կատարելագործել Պասկալի հաշվիչ մեքենան, նախագծել օպտիկական և հիդրավլիկ սարքեր։ Մաթեմատիկայում Լայբնիցը ներմուծել է մաթեմատիկական նշանների համակարգ, բազմաթիվ հասկացություններ և տերմիններ, որոնք օգտագործվում են մինչև այսօր։ [3][4]

Լայբնիցը ստեղծել է լեզուների պատմական առաջացման տեսությունը, տվել դրանց ծագումնաբանական դասակարգումը։ Նա հետաքրքրվել է նաև հայոց լեզվի հետ այլ լեզուների ունեցած փոխհարաբերության հարցով, խրախուսել ֆրանսիացի արևելագետ-հայագետ Մ. լա Կրոզի հայագիտական աշխատանքները։ Լայբնիցը կապեր է ունեցել Ամստերդամում գործող հայ տպագրիչների՝ Ղուկաս Վանանդեցու և ուրիշների հետ։

Լայբնիցը եղել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության, Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ[1], Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիր-նախագահ։[5][6][7]

Լայբնիցը մոտ 1700 թվականին հետազոտելով հայերենի, հիմա՝ գրաբարի բառապաշարը, այն դասել է իրանական լեզվաճյուղին և այնքան հիմնավոր, որ միայն 1875 թվականին Հայնրիխ Հյուբշմանը, որոշեց հայերենի տեղը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում որպես առանձին ճյուղ[8]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2008, էջ 378