Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ

Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ
(փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս)
ԱԱՀ՝	Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ
Ծննդյան օր՝	հունիսի 21, 1646
Ծննդավայր՝	Լայպցիգ (Գերմանիա)
Վախճանի օր՝	նոյեմբերի 18, 1716
Վախճանի վայր՝	Հաննովեր, (Գերմանիա)

Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ (գերմաներեն՝ Gottfried Wilhelm von Leibniz, ծնվ. 1646 հունիսի 21 Լայպցիգ, Գերմանիա - մահ. 1716 նոյեմբերի 18 Հաննովեր, Գերմանիա ), գերմանացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։

Նա զարգացրել է հարաբերականության մասին ուսմունքը, և առաջինն է ձևակարպել էներգիայի պահպանման օրենքը, մաթեմատիկայում ստեղծել է դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշիվը։ Լայբնիցը սովորել է Լայպցիգի և Ենայի համալսարաններում, այնուհետև կատարելագործվել Փարիզում ու Լոնդոնում։ 1676-ից սովորել է Հաննովերի հերցոգի մոտ։ Լայբնիցը ձևակերպել է ֆիզիկայի կարևորագույն օրենքներից մեկը, որը կոչվում է «փոքրագույն գործողության սկզբունք»։ Առաջարկել է գլանի և մխոցի գաղափարը, կատարելագործել Պասկալի հաշվիչ մեքենան, նախագծել օպտիկական և հիդրավլիկ սարքեր։ Մաթեմատիկայում Լայբնիցը ներմուծել է մաթեմատիկական նշանների համակարգ, բազմաթիվ հասկացություններ և տերմիններ, որոնք օգտագործվում են մինչև այսօր։

Լայբնիցը ստեղծել է լեզուների պատմական առաջացման տեսությունը, տվել դրանց ծագումնաբանական դասակարգումը։ Նա հետաքրքրվել է նաև հայոց լեզվի հետ այլ լեզուների ունեցած փոխհարաբերության հարցով, խրախուսել ֆրանսիացի արևելագետ-հայագետ Մ. լա Կրոզի հայագիտական աշխատանքները։ Լայբնիցը կապեր է ունեցել Ամստերդամում գործող հայ տպագրիչների՝ Ղուկաս Վանանդեցու և ուրիշների հետ։

Լայբնիցը եղել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության, Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիր-նախագահ։

Լայբնիցը մոտ 1700 թ-ին հետազոտելով հայերենի, հիմա՝ գրաբարի բառագանձը, այն դասել է իրանական լեզվաճյուղին և այնքան հիմնավոր, որ միայն 1875 թ-ին Հայնրիխ Հյուբշմանը, որոշեց հայերենի տեղը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում որպես առանձին ճյուղ:

Աղբյուրներ

• Դպրոցական մեծ հանրագիտարան: Գիրք 1, հատոր 1: Երևան 2008, էջ 378