Ժպիտիկ
Ժպիտիկ (անգլ.՝ smiley — ժպտացող) դեղին գույնի ժպտացող դեմք։ Ստեղծվել է Հարվի Բալի կողմից 1963թ.-ին։
Այս տերմինը լայնորեն կիրառվում է նշելու համար այլ դեմքիկներ` հնարավոր է ոչ դեղին գույնի և ոչ ժպտացող։ Ինտերնետում, և մասնավորապես սոցիալական կայքերում այս պատկերները հաճախ օգտագործվում են էմոցիաներ արտահայտելու նպատակով, հետևաբար նրանց կարելի է անվանել հուզապատկերներ։ Որոշ հուզապատկերներ, օրինակ` «:-)» և «;-)», որոնք ներկայացնում են ժպտացող դեմքեր, հաճախ անվանվում են ժպիտիկներ։ Ժպտացող, երկու կետերով արտահայտված աչքերի և կիսակամարաձև բերանի կլոր դեմքի առաջին հայտնությունը եղել է New York Herald Tribune թերթում 1953թ.-ի մարտի 10-ին։
Բովանդակություն |
Պատմություն [խմբագրել]
Գունավոր ժպիտիկը` կլոր դեղին ժպտացող մարմին, կետերով աչքերով ստեղծվել է Հարվի Բելի կողմից 1963թ.-ին ամերիկյան ապահովագրական ընկերության համար, որին անհրաժեշտ էր ներքին ագիտացիա` իր աշխատողների հոգեկան աշխարհը հանգստացնելու նպատակով։ Բելը երբեք չի փորձել օգտվել, տարածել կամ պահպանել պատկերը և վերջինս ավելի շուտ հայտնվեց հասարակական բնագավառ, քան այն պահպանելու որևէ քայլեր կձեռնարկվեին։ Բելը երբեք ֆինանսական շահույթ չի ունեցել, բացառությամբ նրա ստեղծման նախնական գումարը` 45$։ Seattle գովազդային ընկերություն David Stern de David Stern Inc-ը մեկ այլ պատկեր է օգտագործել 1967թ.-ին Washington Mutual-ի ագիտացիայի շրջանակներում, սակայն նա նույնպես չի փորձել այն պահպանել։
Պատկերը առավել հայտնի դարձավ 1970-ակնների սկզբներին երկու եղբայրներ` Մյուրեյ և Բերնարդ Սփեյների կողմից, որոնք այն օգտագործում էին առևտրային նպատակներով։ Նրանք արտադրում էին մակարոններ, բաժակներ, կարճ վերնաշապիկներ և իրենց լոգոյով և կարգախոսով` «Ձեզ լավ օր ենք մաղթում» տիպեր։ Մինչև 1972թ. ԱՄՆ-ում վաճառվել է ավելի քան 50 միլիոն մակարոն։ 1990թ. սկզբներին ժպիտիկը նորից է հայտնվում` որպես տեխնո մշակույթի խորհրդանիշ, հատկապես Միացյալ Թագավորությունում այն ասոցիացվում էր էքստազիի հետ։ Այս ընթացքում Ֆրանկլին Լուֆրանին` Լոնդոնում SmileyWorld կազմակերոպության նախագահը հավաստիացնում էր, որ լոգոն ստեղծել էր 1971թ.-ին որպեսզի կարողանա եվրոպական առօրյայում լավ նորություններ ընդգծել և մարդկանց ժպիտ պարգևել։ Նա արտադրանքի մի ամբողջական գամմա ստեղծեց` լոգոն օգտագործելով որպես ապրանքանիշ։ Վերջինս այսօր գրանցված է Ֆրանկլին Լուֆրանիի կողմից ավելի քան 100 երկրներում` հասարակական շերտերի մեծ մասին տրամադրելով ապրանքներ և ծառայություններ։ 1997թ.-ին նրա որդին` Նիկոլա Լուֆրանին, զարգացրեց լոգոյի հարյուրավոր այլ տեսակներ` օգտագործելով տարբեր արտահայտություններ և կատեգորրիաներ, ինչպես` մետեո, մասնագիտություններ, երկրներ, կենդանիներ, առարկաներ և այլն։ Նա ստեղծեց նաև մարդու մարմնով մի տարբերակ։ Դրանք ինտերնետում հասանելի առաջին «առանց մեկանաբանությունների» հուզապատկերներն էին։
Ժպիտիկի կիրառությունը ինտերնետում և ինֆորմատիկայիում [խմբագրել]
Ժպիտիկի տպման տարբերակի համար օգտագործվել է առաջին համակարգիչների և ներքոհիշյալ մեքենաների 1 և 2 տառաչափը (1981) (սև և սպիտակ)։ Ժամանակակից համակարգիչների համար Մայքրոսոֆթ Վինդոուզի բոլոր տարբերակները սկսած Windows 95-ից կարող են ներկայացնել ժպիտիկը, որը Windows Glyph List-ի մասն է կազմում, չնայած որ բոլոր տառատեսակները չեն համապատասխանում նրա տառատեսակին և բոլոր ծրագրերը Յունիկոդի հետ համատեղելի չեն։
Unicode տառատեսակով հետևյալ ժպիտիկներ են`
| ☹ | 0x2639 | Սպիտակ տխուր դեմք |
| ☺ | 0x263a | Սպիտակ ժպտացող դեմք |
| ☻ | 0x263b | Սև ժպտացող դեմք |
Բավականին վերջերս ժպիտիկների տարատեսակներ են տարածվել ինտերնետում, հատկապես ֆորումներում և ակնթարթային հաղորդագրություններում։
Ժպիտիկներ ՍՊԸ [խմբագրել]
Ժպիտիկը 1971թ.-ին Ֆրանկլին Լուֆրանիի կողմից ստեղծած ապրանքանիշ է, որը ղեկավարում է SmileyWorld ՍՊԸ-ն։ Այն վաճառվում է ամբողջ աշխարհում` բազմաթիվ կենսաոճերում։ Ապրանքանիշն օգտագործում է օրգանական բամբակ` շրջակա միջավայրի և նրա հետ առնչվող մարդկանց կյանքի պահպանության նպատակով։ Հավաքված շահույթի 10 %-ը հասնում է Smiley World Association բարեգործական կազմակերպությանը, որը բազմաթիվ երկրներում ակտիվորեն զբաղվում է սոցիալական հարցերով։ Նրա փիլիսոփայությունն է` Կիսիր ժպիտդ նրանց հետ, ովքեր ունեն դրա կարիքը։
1997թ.-ին Ֆրանկլինի որդին` Նիկոլա Լուֆրանին սկսեց ստեղծել ժպիտիկի օրիգինալ լոգոյի վրա հիմնված հուզապատկերների նոր աշխարհ։ Այսօր ավելի քան 1 200 պատկերներ են օգտագործվում Smileyworld կոչվող ապրանքանիշից։ Այն հիմնված է հաղորդակցության սկզբունքի վրա, որի նպատակն է օգնել մարդկանց ավելի լավ հաղորդակցվել տարբեր հասարակական արտահայտման միջոցների օգնությամբ (նվերներ, բացիկներ և այլն)։ Այն նաև դաստիարակչական ծրագիր է գրքերով, խաղերով, ինտերակտիվ արտադրատեսակներով, ինչպես կենսակերպի միջոցները (նորաձևություն, աքսեսուարներ և ալն)։
Օրինական գործունեություն [խմբագրել]
Ժպիտիկը ապրանքանիշ է, որը գործում է 1971թ.-ից։ Անունը և լոգոն այժմ օգտագործվում են ավելի քան 100 երկրներում` 25 արտադրատեսակների և ծառայությունների կատեգորիաների համար։ Ավելի քան 1 200 էմոպատկերներ տեղադրված են Կոնգրեսի Վաշինգտոնյան Գրադարանի կողմից և պաշտպանվում են Քոփիրայթի Համաշխարհային Կոնվենցիայով (Universal Copyrights Convention)։ Վերջին 10 տարիների ընթացքում Smileyworld ՍՊԸ-ն ստորագրել է լիցենզիայի համաշխարհային 800 պայմանագիր և իր իրավունքներն օգտագործել է 5 մայրցամաքների բոլոր կարևոր երկրներում` արտադրանքի և ծառայությունների կատեգորիաների մեծ մասով։ SmileyWorld ՍՊԸ-ն աշխատում է ավելի քան 60 իրավաբանական գրասենյակների հետ` իր ինտելեկտուալ սեփականության պաշտպանության նպատակով։
ԱՄՆ-ում Wal-Mart-ը հավաստիացնում է, որ ձեռք է բերել ժպիտիկի օգտագործման իրավունք, սակայն ֆրանսիական ձեռնարկություն SmileyWorld-ը 10 տարի է, ինչ գնել է այդ իրավունքը։ Ֆրանսիայում ժպիտիկի օգտագործման իրավունքով ճանաչվել է SmileyWorld-ը, որը հաղթել է դատական գործընթացը Pier Import-ի դեմ, մյուս կողմից էլ Լուֆրանի ընտանիքը վաճառել է իր լիցենզիաները այնպիսի հայտնի ապրանքանիշերի, ինչպիսիք են` Levi Strauss and Co., M&M’s- ի Mars Incorporated և Agfa-Gevaert ֆիլմերի գերմանական ընկերությունը։
