Թուքհում
Թուքհում (թյուրքերենից թարգմանվում է որպես «ցեղ», «սերունդ»), չեչենների մոտ թեյփերի ռազմատնտեսական կամ ռազմաքաղաքական միավորում: Թուքհումների մեջ մտնող թեյփերը մեկ մյուսի հետ արյունակից կապ չունեն: Թեյփերը միավորվում են ընդհանուր խնդիրների թուծման համար. հակառակորդի հարձակումից պաշտպանվելու կամ տնտեսականա փոխհարաբերությունների ամրապնդման և այլ նպատակներով: Թուքհումը կոնկրետ տարածք էր զբաղեցնում, որը կազմված էր նրա կողմից փաստացի բնակեցված տարածքից, ինչպես նաև շրջակա տարածքներից, որտեղ այդ թուքհումի մեջ մտնող թեյփերը որսորդությամբ, հողագործությամբ, անասնապահությամբ էին զբաղվում: Ամեն թուքհումը խոսում էր և խոսում է վայնախերենի իր բարբառով:
Ի տարբերություն թեյփի, թուքհումը պաշտոնական ղեկավար չուներ: Այդպիսով, թուքհումը ավելի շատ նման էր հասարակական միավորման, քան կառավարական մարմնի:
Թուհումի գլխավոր մարմիններ էր ավագների խորհուրդը, որը կազմված էր թուքհումի բոլոր թեյփերի իրավահավասար ներկայացուցիչներից:
16-17-րդ դարերում ինը թուքհում է առաջացել[1]: Այժմ չեչենները բաժանված են այդ 9 թուքհումների, որոնց մեջ մտնում է մոտավորապես 100 թեյփ.
- Աքքիյ (աուխովցիները, аьккхий, օկոկները)
- Մելխիյ (մելխիստիններ, маьлхий)
- Նոխչմախկախոյ (հայտնի նաև որպես նոխչիյ մոքխ, ամենախոշորներից մեկն է)
- Օռստխոյ (կարաբուլակները)
- Տերլոյ (չեչ. Тӏерлой)
- Չանտիյ (չեչ. Чӏаьнтий)
- Չեբերլոյ (չեչ. Чӏеберлой)
- Շարոյ (չեչ. Шарой)
- Շատոյ (շուոտոյ, իտումկալինները, շուբութները)
Գոյություն ունեն նաև նշված թուքհումների մեջ չմտնող թեյփեր:
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ Мамакаев М. Чеченский тейп (род) в период его разложения. Грозный, 1973. Перепечатка главы «Чеченский тейп»// ред. Ю. А. Айдаев Чеченцы. История, современность М.: «Мир Твоему Дому» 352 стр. 1996 ISBN 5-87553-005-7
