Թերթաբեղիկավորներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թերթաբեղիկավորներ
Dichodontus grandis m.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Հոդվածոտանիներ
Դաս Միջատներ
Կարգ Բզեզներ
Ընտանիք Թերթաբեղիկավորներ
Լատիներեն անվանում
Scarabaeidae
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 114493
NCBI 7055
EOL 8134

Թերթաբեղիկավորներ (լատ.՝ Scarabaeidae), բզեզների մեծ ընտանիք։ Հայտնի է մոտ 20 հազար, Հայաստանում՝ 23 տեսակ՝ եգիպտացորենի հնգատամը (Pentodon idiota), անդրկովկասյան ռնգեղջյուրը (Oryctes latipennis), կովկասյան մայիսյան բզեզը (լատ.՝ Melolontha pectoralis) և այլն։ Տարածված են ամենուրեք, հատկապես՝ արևադարձերում։

Արտաքին կառուցվածք[խմբագրել]

Մարմինը հաստ է, խոշոր, երկարությունը՝ 2-150 մմ, մերկ կամ ծածկված մազիկներով, խոզաններով, թեփուկներով։ Բեղիկները ծնկաձև են, հատվածավոր, վերջին 3-7 հոդերը մի կողմից թիթեղաձև լայնացած են և կազմում են անհամաչափ գուրզ, որը կարող է բացվել հովանոցի նման։ Գլուխն ազատ է, ակնառու՝ վերևից, առջևի ոտքերը փորող են (այդպիսին կարող են լինել նաև միջին և հետևի ոտքերը), թաթերը կազմված են 5 գլանաձև հոդերից։

Թրթուր[խմբագրել]

Թրթուրը C-աձև է, սպիտակ, մազոտ, գլուխը՝ մեծ, մուգ դեղին, վարը՝ առանց հավելուկների։ Ոտքերը երկար են, քայլելու համար ոչ պիտանի, ծառայում են կերը բռնելուն։ Թաքնված կյանք են վարում։ Զարգանում են հողում, բուսական մնացորդների կուտակումներում, փտած բնափայտում։

Սննդառություն[խմբագրել]

Սնվում են բույսերի վերգետնյա մասերով, գոմաղբով, բուսական մնացորդներով։

Տնտեսական նշանակություն[խմբագրել]

Որոշ տեսակներ (օրինակ՝ կովկասյան մայիսյան բզեզը) մեծ վնաս են հասցնում տնկարկներին, անտառներին, մյուսները հողում զարգացող արմատակերներ են՝ գյուղատնտեսության լուրջ վնասատուներ։ Առանձին տեսակներ հաճախ ընկնում են ջրամբարները, կեղտոտում ջուրը և կարող են տարածել զանազան հիվանդություններ, որոշները որդերի (հելմինթներ) միջանկյալ տերեր են։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png