Էռնեստ Ռեզերֆորդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էռնեստ Ռեզերֆորդ

Էռնեստ Ռեզերֆորդ (1871-1937), անգլիացի մեծ ֆիզիկոս, ծնունդով Նոր Զելանդիայից։ Իր փորձարարական հայտնագործություններով Ռեզերֆորդը դրեց ատոմի կառուցվածքի և ռադիոակտիվության ժամանակակից ուսմունքի հիմքերը։ Նա առաջինն է ուսումնասիրել ռադիոակտիվ նյութերի ճառագայթման բաղադրությունը։ Ռեզերֆորդը բացահայտել է ատոմային միջուկների գոյությունը և առաջինն է իրականացրել ատոմային միջուկների արհեստական փոխակերպումները։ Նրա դրած բոլոր փորձերը ունեին հիմնարար բնույթ, աչքի էին ընկնում բացառիկ պարզությամբ և հստակությամբ։ Է. Ռեզերֆորդը գիտափորձով ցույց տվեց, որ ատոմն ունի միջուկային կառուցվածք, ընդ որում՝ միջուկն ունի դրական լիցք և ատոմումզբաղեցնում շատ փոքր ծավալ: Այդուհանդերձ, ատոմի գրեթե ողջ զանգվածը կենտրոնացած է միջուկում: 1910 թ. գիտնականը, իր աշակերտների հետ որպես թիրախ ընտրելով մեխ պլաստիկությամբ օժտվախ ոսկու բարակ թիթեղը, դա «ռմբակոծում» է a(ալֆա) մասնիկներով, որոնց մեխ մասն անարգել անցնում էր թիթեղի միջով և հետք թողնում դրա հետևում տեղադրված լուսարձկող էկրանի վրա:Այդ մասնիկների շատ փոքր մասն էր շեղվում ուղիղ ընթացքից և միայն հատուկենտներն էին վերադառնում: Հետագայում, պատմելով իր հանրահայտ գիտափորձի և a-մասնիկնների հատադարձի մասին, Է. Ռեզերֆորդը այսպես է նկարագրել այդ ուշագրավ երևոյթը. «Դա նույնքան անհավանական է, որքան եթե 15-դույմանոց արկով կրակեք ծխախոտի թղթի վրա, և արկը դարձացատկով հետ դառնա ու ընկնի ձեզ վրա»: Ռեզերֆորդը Նոբելյան մրցանակ է ստացել քիմիայի բնագավառում 1908-ին ատոմի կառուցվածքի և ռադիոակտիվ նյութերի քիմիայի ուսումնասիրությունների համար։

Աղբյուր[խմբագրել]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ, «Լույս» հրատարակչություն