Էկո-ավան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից



Էկո ավան , Բնակավայր է կազմակերպված բնության գրկում, բնական օրինաչափութիւնների և առողջ ապրելակերպի օրենքին համահունչ։

Էկո-ավանը նախընտրելի է կառուցել բնական շինանիւթքով, բնոյթեան գողտրիկ անկիւնում, հեռու ամեն տեսակ արդիւնաբերական ձեռնակութիւններեն, այն պետք է հարմար լինի գիւղատնտեսութեան համար…

Էկո-ավանը կամ բնակավայրը համայնքային կառուցվածք է։ Արդեն գործող համայնքները նշում են, որ ամենակարևոր գործը մասնակիցների ճիշտ ընտրութիւնն է՝ որ մարդիկ ովքեր մասնակցելու են այդ բնակավայրի կայացմանը լինեն բարեխիղճ, աշխատասեր, սիրեն և փայփայեն բնութիւնը և կենդանիներին, հարգեն մարդկանց։

Նպատակ՝ վերադառնալ բնական կեանքի, աշխատել ու արարել, վերականգնել ազգային ավանդոյթները, չշահագործել այլոց և չշահագոծվել այլոց կողմից։ Շնչել մաքուր օդ, խմել բնական աղբրի ջուր, սնվել բնական կերակրով, ունենալ առողջ կենցաղ և առողջ սերունդ. Դառնալ լուսակիր էակ, ինչպիսին մեր երբեմնի նախնիք էին։

Բնակավայր[խմբագրել]

Տեղանքի ընտրութիւնը ամենապատասխանատու հարցն է այս խնդրի ճիշտ լւծման համար։ Այն պետք է լինի արդիւնաբերական ձեռնակրութիւններից և վերամշակման գործարաններից շատ հեռու, պետք է շրջապատված չլինի այլ բնակավայրերով, հեռու լինի մեծ բնակավայրերից (200000-ոց և ավել բնակչութեամբ քաղաքներ), օժտված պետք է լինի խմելու ջրի բնական աղբիւրներով։

Կառուցվածք[խմբագրել]

Այն ցանկալի է համապատասխանեցնել բազմամշակութեան՝ պերմակուլտուրայի նորմերին, որի մասին կարելի է տեղեկանալ Զեպպ Հոլցերի գրքերից [1], [2] և տեսանիւթերից [3], [4]

Շինութիւններ[խմբագրել]

Շինութեան տեսակներ[խմբագրել]

Շալէ, հանդիպում են Ալպերում

ծղոտէ տներ

կավածղոտային տներ

Շինանյութեր[խմբագրել]

Շինութիւնները պետք է կառուցել բնական շինանիւթերով՝ մշակված փայտ, քար և կրաշաղախ (ցեմենտը և գաջը բացառում ենք), նաև էկոլոգիական են՝ ֆաներաները, գիպսակարտոնները։ Վտանգավոր շինանիւթեր` երկաթ-բետոնե կառուցվածքները, որոնք մի քանի տարի անց ռադոն կոչվող թունավոր գազ են արտանետում դեպի բնակարան:

Ավելորդ մակերեսների բացառում[խմբագրել]

Շինութիւնները պետք է լինեն ճշգրիտ հաշվարկված, բացառելով ամեն տեսակի լրացուցիչ մակերեսների գոյութիւնը, քանի որ ամեն մի քառակուսի մետր պետք է լինի խիստ նպատակային, հակառակ դեպքում ավելորդ ծախսի և խնամքի կարիք է լինում, իսկ որ ամենակարևորն է թանկարժեք ժամանակի ավելորդ կորուստ է:

Ընդհանուր օգտագործման կաոռւյցներ[խմբագրել]

Նման կառույցների ստեղծումը նպատակահարմար է կրկնակի կառույցներ չունենալու առումով: 30-60 հոգանոց համայնքում ընդհանուր կառույցների շարքում կարող են լինել, օրինակ այնպիսի կենցաղային կառույցներ ինչպիսիք են` բաղնիքը, լվացքատունը, խոհանոցը, ճաշասենյակը, հյուրասենյակը կամ հանդիսութիւնների սենյակը։ Այդ կառույցների շարքում կարող են լինել նաև՝ գրադարանը, հանգստի սենյակը, մի քանի աշխատասենյակներ, արհեստանոցներ, պահեստներ։ Տնտեսական շինութիւնների շարքում՝ մառան, չորանող, գոմ։

Անդամներ[խմբագրել]

[5] Նորաստեղծ Էկո ավանների հիմնադիրները նշում են, որ ամենապատասխանատու և ամենառանցքային գործը, էկո ավանի հիմնադրման ժամանակ՝ անդամների ճիշտ ընտրութիւնն է։ Չէ որ մարդիկ խառնվածքով և բնավորութեամբ տարբեր են լինում...

Ելնելով էկո ավանի՝ որպես որոշակի կանոնակարգված բնակավայրի, այն ունի իր որոշակի պահանջները, որոնց խախտման դեպքում համակարգը չի գործի լիովին և չի կարող բուն նպատակին ծառայել։ Հիմնական նկատառումն այն է, որ մարդիկ պետք է պատրաստ լինեն ամենակարևոր պահանջի աներկբա կատարմանը՝ զարգացնել էկո ավանը և տարածել այդ փորձը նոր էկո ավաններ հիմնելով։

Հիմնական պահանջներից են՝

  • պահպանել մաքրութիւն և չաղմկել
  • մասնակցել համայնական գյուղատնտեսական աշխատանքներին
  • լինել համեստ և օրինակելի
  • կենցաղը կազմակերպել առողջ ապրելակերպի պահանջների համաձայն։

Կենցաղ[խմբագրել]

Կենցաղ

կենցաղ՝ կենաց աղ՝ կեանքի աղ 

Մարդու կեանքը, որպես բանական արարածի պետք է նպաստի բնութեան բոլոր արարածների բնական կեաքնի դրսևորմանը՝ բնական կենսամիջավայրի վերականգնմանը և պահպանմանը։ Կենցաղը հնարավորինս պետք է մոտ լինի բնութեան՝ էկո համակարգի պահպանման և զարգացման պահանջին։ Դրան կարող է նպաստել մարդու ոչ թէ «օգտագործողի» այլ արարչի կերպարն ու վարքը։ Մարդու կենցաղը էկո-բնակավայրում ենթադրում է բնութեան պահպանութիւն և խնայում։ Այսպիսով գիտակից մարդն ամէն ջանք պետք է ներդնի էկո-համակարգի խախտումների վերականգնման համար։ Բնութեան մեծագույն ուժ համարելով Արևային ջերմութիւնը, էկո բնակավայրի մարուն խորհուրդ է տրվում, մտնելլ կեանքի բնական կեանքի ռիթմի մեջ՝ քնել արևի հետո, արթնանալ հայոց "առավոտ" ժամին (արևածագից ժամ առաջ)։

Տնտեսվարութիւն[խմբագրել]

Մեղվապահութիւն[խմբագրել]

Բազմամշակութիւն[խմբագրել]

Անկախ էներգոհամակարգ[խմբագրել]

Անասնապահութիւն[խմբագրել]

Էկո-խնայողութիւն[խմբագրել]

Պատմական ակնարկ[խմբագրել]

Մարդկութեան պատմութեան ոչ շատ վաղ անցեալում, մոտ 5000 տարի առաջ մարդիկ ապրում էին համայնական կեանքով, որտեղ իշխում էր փոխօգնուիթւնը և հոգատարութիւնը ամեն կենդանի արարածի նկատմամբ։ Բացառութիւն չեն եղել նաև մեր նախնիք՝ Մեծն Հայկ Նահապետի սերունդք։ Ինչու է 5000 տարին ոչ վաղ անցեալ նշվում. ի շնորհիվ խիզախ հետազոտողների աշխարհին արդեն հայտնի է, որ կա մարդու մի քանի տեսակ՝ հսկա մարդ [6], [7], [8], [9], [10](4-30մ հասակով), մարդ և կապկամարդ, և որ կան մի քանի միլիոն և միլիարդ տարվա գտածոներ, էլ չենք ասում, որ կան 16-18 հզ. տարի առաջվա քաղաքներ, Տեխասում հայտնաբերված ոտնահետք, որտեղ դինոզավրի և մարդու ոտքը նույն հնագիտական շերտում են հանդես գալիս։ Այնպես որ թոթափենք մեր աչքի փոշին և անցնենք առաջ։ Հնդկական վեդաներում կան բազում հիշատակումներ ատոմային պայթունների մասին, որոնք արդեն հաստատված են գիտականորեն։ Կան շատ էպոսներ, հատկապես արիական ազգերի մոտ, որտեղ էպիկական հերոսները բոլորն էլ սերված էին հսկաներից, ապրում կամ գալիս էին լեռների կամ լույսի երկրից։

Անցյալ և ներկա[խմբագրել]

Անցյալ - Ոչ վաղ անցյալում՝ սկսած մ.թ.ա. 3-րդ հազարամեակից կարելի է ասել ահագին տարուբերումների մեջ է ընկել "մարդ" արարածը. Օրինակ՝ ժխտել են հավատավոր մարդկանց, ինկվիզիցի են արել, հերքել են ճշմարտութիւնը, իմաստունների պախարակել ու այրել են... ԵՎ այս ամենը կարծես մի անտեսանելի ձեռք է կազմակերպել, այնինչ դրանք կարծես լինեն լոկ կապկամարդու թուլութիւնների հաղթանակը մարդկային գիտակցութեան նկատմամբ։
Այնուհետև եկավ այսպես կոչված գիտելիքի դարը, որին հաջորդեց մասնագետների՝ մասնակի (ոչ ամբողջական) գիտելիքի տեր մարդկանց դարաշրջանը, որտեղ ինժեները հաշվի չի կարողանում առնի առողջարարական նկատառումները, բժիշկները հերքում են առողջարարական պրակտիկաները։ Այսպիսով առանց հաշվի առնելու մարդու բարոյական հասունացումը, չտարբերակելով կապկամարդկանց և մարդկանց միմյանցից, սկսվեց "համատարած լուսավորութիւնը", որի արդյունքում կապկամարդիկ սկսեցին մարդկանց հետ զուգահեռ ղեկավարել երկրներ և ճակատագրեր։
Ինչ վերաբերվում է հնում բարձր բարոյականութեամբ օժտված քաղաքակրթութեանը և բարոյական-չափավոր կենցաղին այլևս ապացույցների կարիք չի զգացվում՝ Շենգավիթ հնավայր՝ [11]


Ներկա -

"Գիտատեխնիկական առաջընթաց"[խմբագրել]

Մշակոյթային համահարթեցում[խմբագրել]

Էկո համակարգի պահպանման խիստ անհրաժեշտութիւն է առաջացել վերջին հարիւրամեակի այսպես կոչուած "գիտատեխնիկական առաջընթացի" հետևանքում, քանի որ բնակավայրերը աննախադեպ ու առանց նախորոք մշակուած պլանի կմեծանային և եղած ենթակառոյցք չեն կարողանա ապահովել նման ծանրաբեռնվածութիւն, այդիվ հարկ է լինում նորերը կառոյցել, իսկ նոր ենթակառոյցք կկառուցվին մարդու կենասատարածքի հաշուին.... Ներակույմս՝ գլոբալիզացիոն գործընթացների հետ կապուած ավելի ու ավելի կդժվարանա առողջ սննդի հայթայթումը, մաքուր օդի հետ շփումը, էլ չասենք որ բնական և առողջ ջուր խմելու համար հաճախ հարկ է լինում բարձրանալ լեռք ու ժայռք։

Հին հայերի կենցաղը[խմբագրել]

Հնում, ինչպես հայտնի է բոլոր պատմական աղբիւրներից, Հայոց լեռնաշխարհում ստրկութիւնը բացառվել է։ Մենք՝ հայերս ապրել ենք բացառապես բնութեան օրենքով և բնութեան մեջ։ Համայնքն է եղել հասարակութեան հիմքը, որը իր հզորութեամբ կարող էր 200-300 հոգանոց զորք կանգնեցնել, այնտեղ ամեն ոք ուներ իր հստակ պարտականութիւնները, բոլորը աշխատել են «հանուն» գաղափարի համար։ Համայնքումչեն եղել կարիքավորներ, քանզի հատուկ խնամք է սահմանված եղել այրիների և որբ երեխաների համար։ Մարդիկ արարել ու ստեղծագործել են, աշխատել են հանուն գալիք սերունդի լուսավորման։ Ընտանի կենդանիների հետ վարվել են մեծ սիրով, համարել են, որ նրանք ևս ընտանիքն անդամներ են, քանզի մեկը կաթ է տալիս(կով, այծ, ոչխար), մյուսը բուրդ(ոչխար, այծ), մյուսը քաղհան անում(այծ), մյուսը պահպանում է տարածքը պաշտապնելով վայրի կենադնիներից։ Չկար մեկ կենտրոնական մարմին, այլ դրանք բոլոր ավագներն էին, նրանք էին կարգավորում բոլոր դժվար հարցերը՝ ելենելով իրենց հարուստ կենսափոձից։ Եթե շահագերծել հասկացութիւն է եղել, ապա միայն սեփական մարմնի նորանոր հնարավորութիւնների շահագործման մասին է խոսքը գանցել։ Մեր կենցաղում կինը, աղջնակը, քոյրը և տան մեծ տիկինը դիտարկվել են որպես մայր՝ որպես մաքրութեան և սրբութեան խորհրդանիշ։ Հայերս դարեր շարունակ կերտել ենք և մեր և շատ արիւնակից ազգերի մշակոյթը (վկայութիւնները բազմաթիվ են)։ Մեր կենցաղում կենտրոնական տեղ է զբաղեցրել թոնիրը, որը եղել է լույսի, մաքրութեան և արարչութեան խորհրդանիշը։ Բոլորը հարգել են մեծերին, նրանց առաջնորդութեամբ դաստիարակել սերունդին։ Նահապետական ավանդոյթների շնորհիվ մենք՝ հայերս աշխարհին տվել ենք Նարեկացի, Կոմիտաս, Սևակ և էլի անհասանելի հսկաներ։ Մենք ցեղամարդիկ ենք, մաքրամաքուր հայը երբեք չի դավանել ոչ մի կուռքի կամ անձնավորված կամ աստվածացրած կերպարների, մենք լույսի հետևորդներ ենք։

Գործարկված փորձ[խմբագրել]

«Նորը լավ մոռացված հինն է» 


Խնայող տուն[խմբագրել]

Համեստ կենցաղ[խմբագրել]

Արևային մարտկոցներ[խմբագրել]

  • բնական՝ քարով և օդափոխութեան համակարգով (առանց վառելիքի և հոսանքի)
  • արևային վահանակներ

Բնական շինանիւթեր[խմբագրել]

Առողջ ջերմամեկուսացում[խմբագրել]

Կացարաններ[խմբագրել]

Ընդհանուր օժանդակ շինութիւններ[խմբագրել]

Կենցաղ[խմբագրել]

Կենցաղային հարցերն այստեղ կարելի է կազմակերպել համայնքային տարբերակով, որն ըստ էութեան բերում է ուժերի և ծախսի կրճատման։ Օրինակ. եթե բնակավայրի անդամները չեն գերազանցում 30-40 հոգին կարելի է ունենալ մեկ ընդհանուր ճաշարան և խոհանոց։ Բարեխառն գոտում գտնվող նման բնակավայրերում օրը կսկսվի Արևի առաջին շողերով և կավարտվի մայրամուտով։ Երեկոյան հաճախ կազմակերպվում են մշակութային միջոցառումք։ Մարդիկ այստեղ ապրում են բնութեան հետ և հանուն բնութեան։ Ինչպես կանոն այս բնակավայրերի բնակիչները ազատ են լինում կրոնական և քաղաքական նախապաշարումներից։
Աշխարհում հայտնի են մի քանի էկո բնակավայրերի ցանցեր, օրինակ ևրոպայում՝ "Global Ecovillage Network (GEO)", Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելոռուսում կարծես թէ ցանցեր չկան, բայց կան առանձին և միմյանց հետ կապ ունեցող բնակավայրեր, օրինակ՝ "Ковчег", "Гришино" և այլ ավանք։

Առողջ ապրելակերպ[խմբագրել]

Սնունդ[խմբագրել]

Հանդիպում սննդի մասնագետ Հայկազ Սարգսյանի հետ

Գործունեութիւն[խմբագրել]

Արարում ահա հոմանիշն այս բառի։

Բոլորս էլ գիտենք, թէ ինչ է ծնվում անգործութիւնից...
Անգործ մարմինը ծնում է հիվանդութիւններ, կանգնած ջուրը՝ տիղմ և նեխում, աննպատակ միտքը՝ ուրիշին ենթարկվելու անուղղակի հակում, անգործ ավտոմեքենան՝ ժանգ, անգործ մարդը՝ ծերութիւն և հիվանդութիւն։ Այսպիսին է բնութեան օրենքը։
Հավանաբար բոլորս էլ տեղեակ ենք, որ մարդու մարմնի 65-97% ջուր է պարունակում, և շատերս էլ տեղեակ ենք "Ջրի զարմանալի հատկութիւնների մասին ևն" վավերագրական շարժանկարներից. Այդ հրաշալի "արարածը" ինչ հրաշալի պատկերներ ու երաժշտութիւն է պարունակում իր մեջ։ Բայց դա միայն վերաբերվում է լեռնային առվակներին և աղբիւրներին։ Եվ մարդն էլ որպես ջրի բավականին մեծ ծավալ՝ այն էլ գերակշիռ, չի կարող չենթարկվել վերը նշված օրինաչափութիւններին՝ չշարժվել և ծերանալ, հետևաբար և՝ շարժվել ու փթթել-ծաղկել։
Զուր չէին հնում մարդիկ ասում՝

Աշխատանքը գեղեցկացնում է մարդուն։
Մարդն աշխատանքով է հարուստ։

Աշխատանքն է այն ոլորտը, որը կենդանական աշխարհում մարդուն հնարավորութիւն է տալիս հոգալ իր և շրջակա միջավայրի, ինչպես նաև կենդանական աշխարհի համար։ Մարդկային բանականութեան բարձրագույն դրսևորումներից մեկը անշուշտ հոգատարութիւնն է, որով օժտված են գրեթէ բոլոր կենդանիները։ Օրինակները բազմակի են՝ ձիերը, շները, կատուներ, դելֆինները և իհարկէ փղերը, որոնք բազում մարդկանց կեանք են փրկել։ Այսպիսով գործել կնշանակէ ապրել։
Մարդն իր կենցաղը այնպես պետք է կազմակերպի, որ՝

  • սննդի ընդունումից անմիջապես հետո զբոսնի նվազագույնը 10-15 րոպէ
  • շատ ժամանակն չծախսի սննդի պատրաստման և սնվելու վրա
  • հիմնականում շարժվի և օգնի իր շրջապատին
  • աշխատի հողի հետ, բերք ստանա, օգտվի և բաժանի այլոց, որպես շնորհակոլւթիւն բնութեան բարիքի ստացման համար։
  • ...

Ահա այն սկզբունքը որոնցով կարող է առաջնորդվել առողջ կամքով, առողջ դատող մարդը։

Շունչ[խմբագրել]

Ջուր[խմբագրել]

Օդ և թթվածին[խմբագրել]

Օրակարգ[խմբագրել]

Կամեցողութիւն[խմբագրել]

Առողջ կացարան[խմբագրել]

Ամէնափոքր միավոր[խմբագրել]

Ամենափոքր միավորը՝ առողջ մարդ


Ամեն երևոյթի կամ կառոյցի ամենափոքր միավորի բնորոշումից կամ սահմանումից է բխում ողջ համակարգի գործունեութիւնը։ Ասենք օրինակ նյութի տարրական մասնիկից է կախված նյութի կառուցվածքը, որակը, ազդեցութիւնը և փոխազդեցութիւնը, նույնը և բջջի տեսակից է կախված նրա օրգանական գործունեութիւնը և այդպես կարելի է օրինակներ բերել ընդհուպ մինչև նուրբ հոգէզգացական ընկալումները և մարդկային այլ վերաբերմունքներն ու փոխհարաբերութիւնները։

Տվյալ դեպքում վերցնում ենք առողջ մարդ հասկացութիւնը, որն իր մեջ ներառում է կամքի, մտքի, արարքի և իհարկէ սննդի առողջութիւնը, կամ նվազագոյնը այն մարդուն, ով հաստատակամորեն շարժվում է դեպի առողջ ապրելակերպ։

Ինչու որպես ամենափոքր միավոր, այսինքն որպես հիմնաքար վերցրեցինք առողջ մարդ այլ ոչ ընտանիքը ևն։ Քանի որ առանց առողջ մարդու չի կարող գոյանալ ոչ մի առողջ միջավայր, չի կարող գոյանալ ոչ մի ազնիվ դաշինք։ Առողջ մարդը իր շուրջ հավաքում է իր նմաններին, իր նմանները իրեն ծանոթացնում են նոր մարդկանց, որոնք հիմնականում էլի առողջ են լինում, նրանց համագործակցութիւնից առաջանում են առողջ և ազնիվ գաղափարներ, հետո գործեր։ Եթե ծանոթ էք մարդու բջջի "նյութափոխանակութեանը" ապա դժվար չէ նկատել, որ առողջ բջջում տեղի ունեցող գործընթացները խիստ համաչափ ու օգտակար են, ի տարբերութիւն հիվանդ ու թերի բջիջների, որոնց կեանքը սահմանափակ է և արդեն վնասակար։ Ըստ մեր դիտարկումների նույնն էլ մարդու՝ առողջ մարդու պարագայում է։

Առողջ մարդը միջավայրում հաղորդում և վարակում է մյուսներին առողջ կամքով, մտքով, գործով և իհարկէ առողջ սննդով և կեցնաղով։ Առողջ մարդը ունենում է առողջ սերունդ և տալիս առողջ դաստիարակութիւն։ Առողջ մարդը նման է Արեգակին, որը ջերմացնում և ծնունդ ու սնունդ է տալիս։ Մարդու առողջ կամքը նման է իմաստուն բժշկի, ով կարողանում է մարդուն հանել այնպիսի անելանելի կոչվող հիվանդութիւնների ճիրաններից, ինչպիսիք են՝ քաղծկեղը, թոքախտը, լեարդի ցերոզը ևն։ Չէ որ առողջացման հզոր կամքն է մարդուն ուժ տալիս հասկանալ սխալները և շտկել դրանք, որքան էլ դա դժվար համարվի։ Չէ որ մենք՝ հայերս առողջ կամքի դրսևորման՝ Նժդեհ, Դավիթ-Բեկ, Ջաուշ, Կոմիտաս, Մաշտոց ևն օրիանակներ ունենք, որոնց երբեք հնանալու վտանգ չի սպառնում։

Ուրեմն առաջ դեպի մեր լուսեղեն նախնիները՝ դեպի հավերժական արժէհամակարգ։

Ի լրումն այս հրապարակման ցանկանում եմ առողջութիւնը սիրելի ընթերցող և որպես հոգու պարտք կցում եմ մի հրաշալի բժշկի և հրաշալի մարդու դասախոսութիւնը՝ Հանդիպում սննդի մասնագետ Հայկազ Սարգսյանի հետ

Նշումք[խմբագրել]

  • ընդհանուր կառոյցք
  • բազմամշակում
  • մեղվապահոյթիւն
  • առողջ ապրելակերպ
Էկո-ավանի հետ առընչվող հիմնական հասկացոյթիւնք`
  1. առողջ ապրելակերպ
  2. բնական միջավայր
  3. մշակոյթային միջոցառումք
  4. մաքուր ջուր

Հղումք[խմբագրել]