Էկո-ավան

Էկո ավան , Բնակավայր է կազմակերպված բնության գրկում, բնական օրինաչափութիւնների և առողջ ապրելակերպի օրենքին համահունչ:

Էկո-ավանը նախընտրելի է կառուցել բնական շինանիւթքով, բնոյթեան գողտրիկ անկիւնում, հեռու ամեն տեսակ արդիւնաբերական ձեռնակութիւններեն, այն պետք է հարմար լինի գիւղատնտեսութեան համար…

Էկո-ավանը կամ բնակավայրը համայնքային կառուցվածք է: Արդեն գործող համայնքները նշում են, որ ամենակարևոր գործը մասնակիցների ճիշտ ընտրութիւնն է` որ մարդիկ ովքեր մասնակցելու են այդ բնակավայրի կայացմանը լինեն բարեխիղճ, աշխատասեր, սիրեն և փայփայեն բնութիւնը և կենդանիներին, հարգեն մարդկանց:

Նպատակ` վերադառնալ բնական կեանքի, աշխատել ու արարել, վերականգնել ազգային ավանդոյթները, չշահագործել այլոց և չշահագոծվել այլոց կողմից: Շնչել մաքուր օդ, խմել բնական աղբրի ջուր, սնվել բնական կերակրով, ունենալ առողջ կենցաղ և առողջ սերունդ. Դառնալ լուսակիր էակ, ինչպիսին մեր երբեմնի նախնիք էին:

Բնակավայր

Տեղանքի ընտրութիւնը ամենապատասխանատու հարցն է այս խնդրի ճիշտ լւծման համար: Այն պետք է լինի արդիւնաբերական ձեռնակրութիւններից և վերամշակման գործարաններից շատ հեռու, պետք է շրջապատված չլինի այլ բնակավայրերով, հեռու լինի մեծ բնակավայրերից (200000-ոց և ավել բնակչութեամբ քաղաքներ), օժտված պետք է լինի խմելու ջրի բնական աղբիւրներով:

Կառուցվածք

Այն ցանկալի է համապատասխանեցնել բազմամշակութեան` պերմակուլտուրայի նորմերին, որի մասին կարելի է տեղեկանալ Զեպպ Հոլցերի գրքերից [1], [2] և տեսանիւթերից [3], [4]

Շինութիւններ

Շինութեան տեսակներ

Շալէ, հանդիպում են Ալպերում

ծղոտէ տներ

կավածղոտային տներ

Շինանյութեր

Շինութիւնները պետք է կառուցել բնական շինանիւթերով` մշակված փայտ, քար և կրաշաղախ (ցեմենտը և գաջը բացառում ենք), նաև էկոլոգիական են` ֆաներաները, գիպսակարտոնները: Վտանգավոր շինանիւթեր` երկաթ-բետոնե կառուցվածքները, որոնք մի քանի տարի անց ռադոն կոչվող թունավոր գազ են արտանետում դեպի բնակարան:

Ավելորդ մակերեսների բացառում

Շինութիւնները պետք է լինեն ճշգրիտ հաշվարկված, բացառելով ամեն տեսակի լրացուցիչ մակերեսների գոյութիւնը, քանի որ ամեն մի քառակուսի մետր պետք է լինի խիստ նպատակային, հակառակ դեպքում ավելորդ ծախսի և խնամքի կարիք է լինում, իսկ որ ամենակարևորն է թանկարժեք ժամանակի ավելորդ կորուստ է:

Ընդհանուր օգտագործման կաոռւյցներ

Նման կառույցների ստեղծումը նպատակահարմար է կրկնակի կառույցներ չունենալու առումով: 30-60 հոգանոց համայնքում ընդհանուր կառույցների շարքում կարող են լինել, օրինակ այնպիսի կենցաղային կառույցներ ինչպիսիք են` բաղնիքը, լվացքատունը, խոհանոցը, ճաշասենյակը, հյուրասենյակը կամ հանդիսութիւնների սենյակը: Այդ կառույցների շարքում կարող են լինել նաև` գրադարանը, հանգստի սենյակը, մի քանի աշխատասենյակներ, արհեստանոցներ, պահեստներ: Տնտեսական շինութիւնների շարքում` մառան, չորանող, գոմ:

Անդամներ

[5] Նորաստեղծ Էկո ավանների հիմնադիրները նշում են, որ ամենապատասխանատու և ամենառանցքային գործը, էկո ավանի հիմնադրման ժամանակ` անդամների ճիշտ ընտրութիւնն է: Չէ որ մարդիկ խառնվածքով և բնավորութեամբ տարբեր են լինում...

Ելնելով էկո ավանի` որպես որոշակի կանոնակարգված բնակավայրի, այն ունի իր որոշակի պահանջները, որոնց խախտման դեպքում համակարգը չի գործի լիովին և չի կարող բուն նպատակին ծառայել: Հիմնական նկատառումն այն է, որ մարդիկ պետք է պատրաստ լինեն ամենակարևոր պահանջի աներկբա կատարմանը` զարգացնել էկո ավանը և տարածել այդ փորձը նոր էկո ավաններ հիմնելով:

Հիմնական պահանջներից են`

• պահպանել մաքրութիւն և չաղմկել
• մասնակցել համայնական գյուղատնտեսական աշխատանքներին
• լինել համեստ և օրինակելի
• կենցաղը կազմակերպել առողջ ապրելակերպի պահանջների համաձայն:

Կենցաղ

Կենցաղ

  կենցաղ` կենաց աղ` կեանքի աղ 

Մարդու կեանքը, որպես բանական արարածի պետք է նպաստի բնութեան բոլոր արարածների բնական կեաքնի դրսևորմանը` բնական կենսամիջավայրի վերականգնմանը և պահպանմանը: Կենցաղը հնարավորինս պետք է մոտ լինի բնութեան` էկո համակարգի պահպանման և զարգացման պահանջին: Դրան կարող է նպաստել մարդու ոչ թէ «օգտագործողի» այլ արարչի կերպարն ու վարքը: Մարդու կենցաղը էկո-բնակավայրում ենթադրում է բնութեան պահպանութիւն և խնայում: Այսպիսով գիտակից մարդն ամէն ջանք պետք է ներդնի էկո-համակարգի խախտումների վերականգնման համար: Բնութեան մեծագույն ուժ համարելով Արևային ջերմութիւնը, էկո բնակավայրի մարուն խորհուրդ է տրվում, մտնելլ կեանքի բնական կեանքի ռիթմի մեջ` քնել արևի հետո, արթնանալ հայոց "առավոտ" ժամին (արևածագից ժամ առաջ):

Պատմական ակնարկ

Մարդկութեան պատմութեան ոչ շատ վաղ անցեալում, մոտ 5000 տարի առաջ մարդիկ ապրում էին համայնական կեանքով, որտեղ իշխում էր փոխօգնուիթւնը և հոգատարութիւնը ամեն կենդանի արարածի նկատմամբ: Բացառութիւն չեն եղել նաև մեր նախնիք` Մեծն Հայկ Նահապետի սերունդք: Ինչու է 5000 տարին ոչ վաղ անցեալ նշվում. ի շնորհիվ խիզախ հետազոտողների աշխարհին արդեն հայտնի է, որ կա մարդու մի քանի տեսակ` հսկա մարդ [6], [7], [8], [9], [10](4-30մ հասակով), մարդ և կապկամարդ, և որ կան մի քանի միլիոն և միլիարդ տարվա գտածոներ, էլ չենք ասում, որ կան 16-18 հզ. տարի առաջվա քաղաքներ, Տեխասում հայտնաբերված ոտնահետք, որտեղ դինոզավրի և մարդու ոտքը նույն հնագիտական շերտում են հանդես գալիս: Այնպես որ թոթափենք մեր աչքի փոշին և անցնենք առաջ: Հնդկական վեդաներում կան բազում հիշատակումներ ատոմային պայթունների մասին, որոնք արդեն հաստատված են գիտականորեն: Կան շատ էպոսներ, հատկապես արիական ազգերի մոտ, որտեղ էպիկական հերոսները բոլորն էլ սերված էին հսկաներից, ապրում կամ գալիս էին լեռների կամ լույսի երկրից:

Անցյալ և ներկա

Անցյալ - Ոչ վաղ անցյալում` սկսած մ.թ.ա. 3-րդ հազարամեակից կարելի է ասել ահագին տարուբերումների մեջ է ընկել "մարդ" արարածը. Օրինակ` ժխտել են հավատավոր մարդկանց, ինկվիզիցի են արել, հերքել են ճշմարտութիւնը, իմաստունների պախարակել ու այրել են... ԵՎ այս ամենը կարծես մի անտեսանելի ձեռք է կազմակերպել, այնինչ դրանք կարծես լինեն լոկ կապկամարդու թուլութիւնների հաղթանակը մարդկային գիտակցութեան նկատմամբ:
Այնուհետև եկավ այսպես կոչված գիտելիքի դարը, որին հաջորդեց մասնագետների` մասնակի (ոչ ամբողջական) գիտելիքի տեր մարդկանց դարաշրջանը, որտեղ ինժեները հաշվի չի կարողանում առնի առողջարարական նկատառումները, բժիշկները հերքում են առողջարարական պրակտիկաները: Այսպիսով առանց հաշվի առնելու մարդու բարոյական հասունացումը, չտարբերակելով կապկամարդկանց և մարդկանց միմյանցից, սկսվեց "համատարած լուսավորութիւնը", որի արդյունքում կապկամարդիկ սկսեցին մարդկանց հետ զուգահեռ ղեկավարել երկրներ և ճակատագրեր:
Ինչ վերաբերվում է հնում բարձր բարոյականութեամբ օժտված քաղաքակրթութեանը և բարոյական-չափավոր կենցաղին այլևս ապացույցների կարիք չի զգացվում` Շենգավիթ հնավայր` [11]

Ներկա -

Մշակոյթային համահարթեցում

Էկո համակարգի պահպանման խիստ անհրաժեշտութիւն է առաջացել վերջին հարիւրամեակի այսպես կոչուած "գիտատեխնիկական առաջընթացի" հետևանքում, քանի որ բնակավայրերը աննախադեպ ու առանց նախորոք մշակուած պլանի կմեծանային և եղած ենթակառոյցք չեն կարողանա ապահովել նման ծանրաբեռնվածութիւն, այդիվ հարկ է լինում նորերը կառոյցել, իսկ նոր ենթակառոյցք կկառուցվին մարդու կենասատարածքի հաշուին.... Ներակույմս` գլոբալիզացիոն գործընթացների հետ կապուած ավելի ու ավելի կդժվարանա առողջ սննդի հայթայթումը, մաքուր օդի հետ շփումը, էլ չասենք որ բնական և առողջ ջուր խմելու համար հաճախ հարկ է լինում բարձրանալ լեռք ու ժայռք:

Հին հայերի կենցաղը

Հնում, ինչպես հայտնի է բոլոր պատմական աղբիւրներից, Հայոց լեռնաշխարհում ստրկութիւնը բացառվել է: Մենք` հայերս ապրել ենք բացառապես բնութեան օրենքով և բնութեան մեջ: Համայնքն է եղել հասարակութեան հիմքը, որը իր հզորութեամբ կարող էր 200-300 հոգանոց զորք կանգնեցնել, այնտեղ ամեն ոք ուներ իր հստակ պարտականութիւնները, բոլորը աշխատել են «հանուն» գաղափարի համար: Համայնքումչեն եղել կարիքավորներ, քանզի հատուկ խնամք է սահմանված եղել այրիների և որբ երեխաների համար: Մարդիկ արարել ու ստեղծագործել են, աշխատել են հանուն գալիք սերունդի լուսավորման: Ընտանի կենդանիների հետ վարվել են մեծ սիրով, համարել են, որ նրանք ևս ընտանիքն անդամներ են, քանզի մեկը կաթ է տալիս(կով, այծ, ոչխար), մյուսը բուրդ(ոչխար, այծ), մյուսը քաղհան անում(այծ), մյուսը պահպանում է տարածքը պաշտապնելով վայրի կենադնիներից: Չկար մեկ կենտրոնական մարմին, այլ դրանք բոլոր ավագներն էին, նրանք էին կարգավորում բոլոր դժվար հարցերը` ելենելով իրենց հարուստ կենսափոձից: Եթե շահագերծել հասկացութիւն է եղել, ապա միայն սեփական մարմնի նորանոր հնարավորութիւնների շահագործման մասին է խոսքը գանցել: Մեր կենցաղում կինը, աղջնակը, քոյրը և տան մեծ տիկինը դիտարկվել են որպես մայր` որպես մաքրութեան և սրբութեան խորհրդանիշ: Հայերս դարեր շարունակ կերտել ենք և մեր և շատ արիւնակից ազգերի մշակոյթը (վկայութիւնները բազմաթիվ են): Մեր կենցաղում կենտրոնական տեղ է զբաղեցրել թոնիրը, որը եղել է լույսի, մաքրութեան և արարչութեան խորհրդանիշը: Բոլորը հարգել են մեծերին, նրանց առաջնորդութեամբ դաստիարակել սերունդին: Նահապետական ավանդոյթների շնորհիվ մենք` հայերս աշխարհին տվել ենք Նարեկացի, Կոմիտաս, Սևակ և էլի անհասանելի հսկաներ: Մենք ցեղամարդիկ ենք, մաքրամաքուր հայը երբեք չի դավանել ոչ մի կուռքի կամ անձնավորված կամ աստվածացրած կերպարների, մենք լույսի հետևորդներ ենք:

Գործարկված փորձ

«Նորը լավ մոռացված հինն է» 

Արևային մարտկոցներ

• բնական` քարով և օդափոխութեան համակարգով (առանց վառելիքի և հոսանքի)
• արևային վահանակներ

Կենցաղ

Կենցաղային հարցերն այստեղ կարելի է կազմակերպել համայնքային տարբերակով, որն ըստ էութեան բերում է ուժերի և ծախսի կրճատման: Օրինակ. եթե բնակավայրի անդամները չեն գերազանցում 30-40 հոգին կարելի է ունենալ մեկ ընդհանուր ճաշարան և խոհանոց: Բարեխառն գոտում գտնվող նման բնակավայրերում օրը կսկսվի Արևի առաջին շողերով և կավարտվի մայրամուտով: Երեկոյան հաճախ կազմակերպվում են մշակութային միջոցառումք: Մարդիկ այստեղ ապրում են բնութեան հետ և հանուն բնութեան: Ինչպես կանոն այս բնակավայրերի բնակիչները ազատ են լինում կրոնական և քաղաքական նախապաշարումներից:
Աշխարհում հայտնի են մի քանի էկո բնակավայրերի ցանցեր, օրինակ ևրոպայում` "Global Ecovillage Network (GEO)", Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելոռուսում կարծես թէ ցանցեր չկան, բայց կան առանձին և միմյանց հետ կապ ունեցող բնակավայրեր, օրինակ` "Ковчег", "Гришино" և այլ ավանք:

Առողջ ապրելակերպ

Սնունդ

Հանդիպում սննդի մասնագետ Հայկազ Սարգսյանի հետ

Գործունեութիւն

  Արարում ահա հոմանիշն այս բառի:

Բոլորս էլ գիտենք, թէ ինչ է ծնվում անգործութիւնից...
Անգործ մարմինը ծնում է հիվանդութիւններ, կանգնած ջուրը` տիղմ և նեխում, աննպատակ միտքը` ուրիշին ենթարկվելու անուղղակի հակում, անգործ ավտոմեքենան` ժանգ, անգործ մարդը` ծերութիւն և հիվանդութիւն: Այսպիսին է բնութեան օրենքը:
Հավանաբար բոլորս էլ տեղեակ ենք, որ մարդու մարմնի 65-97% ջուր է պարունակում, և շատերս էլ տեղեակ ենք "Ջրի զարմանալի հատկութիւնների մասին ևն" վավերագրական շարժանկարներից. Այդ հրաշալի "արարածը" ինչ հրաշալի պատկերներ ու երաժշտութիւն է պարունակում իր մեջ: Բայց դա միայն վերաբերվում է լեռնային առվակներին և աղբիւրներին: Եվ մարդն էլ որպես ջրի բավականին մեծ ծավալ` այն էլ գերակշիռ, չի կարող չենթարկվել վերը նշված օրինաչափութիւններին` չշարժվել և ծերանալ, հետևաբար և` շարժվել ու փթթել-ծաղկել:
Զուր չէին հնում մարդիկ ասում`

  Աշխատանքը գեղեցկացնում է մարդուն:
  Մարդն աշխատանքով է հարուստ:

Աշխատանքն է այն ոլորտը, որը կենդանական աշխարհում մարդուն հնարավորութիւն է տալիս հոգալ իր և շրջակա միջավայրի, ինչպես նաև կենդանական աշխարհի համար: Մարդկային բանականութեան բարձրագույն դրսևորումներից մեկը անշուշտ հոգատարութիւնն է, որով օժտված են գրեթէ բոլոր կենդանիները: Օրինակները բազմակի են` ձիերը, շները, կատուներ, դելֆինները և իհարկէ փղերը, որոնք բազում մարդկանց կեանք են փրկել: Այսպիսով գործել կնշանակէ ապրել:
Մարդն իր կենցաղը այնպես պետք է կազմակերպի, որ`

• սննդի ընդունումից անմիջապես հետո զբոսնի նվազագույնը 10-15 րոպէ
• շատ ժամանակն չծախսի սննդի պատրաստման և սնվելու վրա
• հիմնականում շարժվի և օգնի իր շրջապատին
• աշխատի հողի հետ, բերք ստանա, օգտվի և բաժանի այլոց, որպես շնորհակոլւթիւն բնութեան բարիքի ստացման համար:
• ...

Ահա այն սկզբունքը որոնցով կարող է առաջնորդվել առողջ կամքով, առողջ դատող մարդը:

Ամէնափոքր միավոր

  Ամենափոքր միավորը` առողջ մարդ

Ամեն երևոյթի կամ կառոյցի ամենափոքր միավորի բնորոշումից կամ սահմանումից է բխում ողջ համակարգի գործունեութիւնը: Ասենք օրինակ նյութի տարրական մասնիկից է կախված նյութի կառուցվածքը, որակը, ազդեցութիւնը և փոխազդեցութիւնը, նույնը և բջջի տեսակից է կախված նրա օրգանական գործունեութիւնը և այդպես կարելի է օրինակներ բերել ընդհուպ մինչև նուրբ հոգէզգացական ընկալումները և մարդկային այլ վերաբերմունքներն ու փոխհարաբերութիւնները:

Տվյալ դեպքում վերցնում ենք առողջ մարդ հասկացութիւնը, որն իր մեջ ներառում է կամքի, մտքի, արարքի և իհարկէ սննդի առողջութիւնը, կամ նվազագոյնը այն մարդուն, ով հաստատակամորեն շարժվում է դեպի առողջ ապրելակերպ:

Ինչու որպես ամենափոքր միավոր, այսինքն որպես հիմնաքար վերցրեցինք առողջ մարդ այլ ոչ ընտանիքը ևն: Քանի որ առանց առողջ մարդու չի կարող գոյանալ ոչ մի առողջ միջավայր, չի կարող գոյանալ ոչ մի ազնիվ դաշինք: Առողջ մարդը իր շուրջ հավաքում է իր նմաններին, իր նմանները իրեն ծանոթացնում են նոր մարդկանց, որոնք հիմնականում էլի առողջ են լինում, նրանց համագործակցութիւնից առաջանում են առողջ և ազնիվ գաղափարներ, հետո գործեր: Եթե ծանոթ էք մարդու բջջի "նյութափոխանակութեանը" ապա դժվար չէ նկատել, որ առողջ բջջում տեղի ունեցող գործընթացները խիստ համաչափ ու օգտակար են, ի տարբերութիւն հիվանդ ու թերի բջիջների, որոնց կեանքը սահմանափակ է և արդեն վնասակար: Ըստ մեր դիտարկումների նույնն էլ մարդու` առողջ մարդու պարագայում է:

Առողջ մարդը միջավայրում հաղորդում և վարակում է մյուսներին առողջ կամքով, մտքով, գործով և իհարկէ առողջ սննդով և կեցնաղով: Առողջ մարդը ունենում է առողջ սերունդ և տալիս առողջ դաստիարակութիւն: Առողջ մարդը նման է Արեգակին, որը ջերմացնում և ծնունդ ու սնունդ է տալիս: Մարդու առողջ կամքը նման է իմաստուն բժշկի, ով կարողանում է մարդուն հանել այնպիսի անելանելի կոչվող հիվանդութիւնների ճիրաններից, ինչպիսիք են` քաղծկեղը, թոքախտը, լեարդի ցերոզը ևն: Չէ որ առողջացման հզոր կամքն է մարդուն ուժ տալիս հասկանալ սխալները և շտկել դրանք, որքան էլ դա դժվար համարվի: Չէ որ մենք` հայերս առողջ կամքի դրսևորման` Նժդեհ, Դավիթ-Բեկ, Ջաուշ, Կոմիտաս, Մաշտոց ևն օրիանակներ ունենք, որոնց երբեք հնանալու վտանգ չի սպառնում:

Ուրեմն առաջ դեպի մեր լուսեղեն նախնիները` դեպի հավերժական արժէհամակարգ:

Ի լրումն այս հրապարակման ցանկանում եմ առողջութիւնը սիրելի ընթերցող և որպես հոգու պարտք կցում եմ մի հրաշալի բժշկի և հրաշալի մարդու դասախոսութիւնը` Հանդիպում սննդի մասնագետ Հայկազ Սարգսյանի հետ

Նշումք

• ընդհանուր կառոյցք
• բազմամշակում
• մեղվապահոյթիւն
• առողջ ապրելակերպ

Էկո-ավանի հետ առընչվող հիմնական հասկացոյթիւնք`

1. առողջ ապրելակերպ
2. բնական միջավայր
3. մշակոյթային միջոցառումք
4. մաքուր ջուր