Երուսաղեմի տաճար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հորդոս Մեծի Երուսաղեմյան տաճարի վերակառուցված մանրակերտը:

Երուսաղեմի տաճար (եբր.՝ בֵּית הַמִּקְדָּשׁ‎, Բեյթ ա-Միքդաշ, այսինքն «Սրբազանության տուն»; եբր.՝ מִּקְדָּשׁ‎, Միքդաշ), մ.թ.ա.10-րդ դար-մ.թ. 1-ին դարերում հրեա ժողովրդի կրոնական կյանքի կենտրոն։ Տաճարը գտնվում էր Երուսաղեմի Տաճարային լեռան վրա, որտեղ այժմ գտնվում է 637 թվականին արաբների կողմից կառուցված Կուբբաթ ալ-ՍախրաԳմբեթ Ժայռի վրա») մուսուլմանական սրբավայրը։ Հնում միայն այդ վայրում էր կարելի Միասնական Աստծոն զոհաբերություն մատուցել, որը կատարում են քոհենները և ղևտացիները։ Տաճարը նաև տարին երեք անգամ ուխտագնացության վայր էր հանդիսանում հրեաների համար Փեսախի (Զատիկ), Շավուոթի (Պենտեկոստե) և Սուքքոթի (Տաղավարաց տոն) ժամանակ։

Ըստ Աստվածաշնչի՝ հրեաների Եգիպտոսից դուրս գալուց հետո և մինչև Երուսաղեմի Տաճարի կառուցումը, այն ժամանակավորապես որպես տաճար է ծառայել ժողովի շարժական Խորանը։ Երուսաղեմի տաճարն իրենից ներկայացնում էր կառույց և դրանով տարբերվում էր զոհարանից և բացօթյա սրբատեղիներից (բամ)։ Տաճարում գտնվում էին Աստծու ներկայությունը խորհրդանշող առարկաներ (Պատգամի Տապանակը Քարասալիկով և քերովբեներ), ինչպես նաև պատարագ մատուցելու սպասք։ Պատարագ մատուցելու համար առավել կարևոր սպասքներ են հանդիսանում.

  • Ողջակիզման մեծ զոհասեղանը, որի վրա զոհաբերվում էին Աստծուն նվիրաբերված կենդանիներ, ինչպես նաև հացի նվիրաբերում և գինու հեղում էր կատարվում
  • Խնկարկման ոսկե զոհասեղան, որի վրա խունկ էին ծխեցնում
  • Ոսկե աշտանակը, որն իր լույսով լուսավորում էր Տաճարը։
  • Առաջարկների հացերի ոսկե սեղանը, որի վրա տեղադրված էին սուրբ «առաջարկությունների հացերը»։

Հուդայականության համաձայն՝ տաճարը կվերականգնվի և ապագայում կդառնա հոգևոր կենտրոն հրեա ժողովրդի և ողջ մարդկության համար։

Աստվածաշնչում տաճարը սովորաբար անվանում են «YHWH Բետ» (Աստծու անունն արտասանելու արգելքի հետևանքով կարդացվում է Բետ Ադոնայ՝ Տիրոջ Տուն, կամ Բետ Էլոխիմ՝ Աստծո Տուն)։ Հաճախ Հնգամատյանի և մարգարեների պոետական տեքստերում տաճարն անվանվում է «Լևանոն» (եբր.՝ לבנון‎‎ ― «սպիտակ»)։ «Բետ ա-Միկդաշ» անունը(եբր.՝ בֵּית הַמִּקְדָּשׁ‎‎ ― Սրբությունների Տուն) տարածում է գտել Միշնայի (2-րդ դար) ժամանակներից։ Հրեական կրոնական գրականության մեջ լայն կիրառում ունի «Բետ ա-Բեհիրա» անունը (եբր.՝ בֵּית הַבְּחִרָה‎ ― Ընտրության Տուն)։ Պոետական գրականության մեջ տաճարն անվանվում է նաև «Արիել» անվամբ (եբր.՝ אריאל‎‎ ― տառացիորեն՝ «Աստվածային առյուծ»)։