Դիեգո Վելասկես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դիեգո Վելասկես
Diegovelazquezselfportrait.jpg
նկարիչ
ԱԱՀ՝ Դիեգո Ռոդրիգես Վելասկես
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez
Ծննդյան օր՝ հունիսի 6 1599
Ծննդավայր՝ Սևիլյա (Իսպանիա)
Վախճանի օր՝ օգոստոսի 6 1660
Վախճանի վայր՝ Մադրիդ (Իսպանիա)

Դիեգո Ռոդրիգես Վելասկես (իսպ. Diego Rodríguez de Silva y Velázquez) (Հունիսի 6, 1599 - Օգոստոսի 6, 1660), իսպանացի նկարիչ է, Իսպանական Ոսկե Դարի մեծագույն ներկայացուցիչը։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Դիեգո Վելասկեզը (իսկական անուն-ազգանունը՝ Ռոդրիգես դե Սիլվա Վելասկեզ) ծնվել է մկրտված պորտուգալացի հրեայի ընտանիքում: Նկարչության դասեր առել է ծննդավայրում՝ Ֆրանսիսկո դե Էռերա Ավագից և Ֆրանսիսկո Պաչեկոյից:

Աշխատանքը[խմբագրել]

Մինչև 1623 թվականն աշխատել է Սևիլիայում, ստեղծել ժողովրդական կենցաղի տեսարաններ (բոդեգոնես, ժանր)՝ «Նախաճաշ» (մոտ 1617 թվական), «Ծեր խոհարարուհին» (մոտ 1620 թվական), «Ջրկիր» (մոտ 1621 թվական) և այլն, նաև կրոնական թեմայով մի քանի կտավներ («Հոգևոր հովիվների երկրպագությունը», «Գուշակների երկրպագությունը», երկուսն էլ՝ 1619 թվական, «Քրիստոսը Մարթայի և Մարիամի տանը», մոտ 1620 թվական), որոնք աչքի են ընկնում կերպարների դիպուկ բնութագրումներով և կրում են իտալացի նկարիչ Կառավաջոյի արվեստի ազդեցությունը: 1623 թ-ին Վելասկեզը հրավիրվել է Մադրիդ. արքայազն Ֆերդինանդը նրան ներկայացրել է Ֆիլիպ IV թագավորին, որը նկարչին պատվիրել է իր դիմանկարը: Տեսնելով Վելասկեզի աշխատանքը՝ նա ասել է. «Ոչ ոք ինձ այլևս չի նկարի՝ բացի քեզանից»: Վելասկեզը նշանակվել է պալատական նկարիչ: Նկարչի վարպետության ձևավորմանը նպաստել են ծանոթությունը թագավորական հավաքածուներին (հատկապես Տիցիանի նկարներին) և Ռուբենսի հետ, վերջինիս խորհրդով՝ նաև շրջագայությունն Իտալիայում (1629–31 թվական, եղել է Ջենովայում, Միլանում, Վենետիկում և Հռոմում): 1630-ական թվականներին Վելասկեզը համարձակորեն հրաժարվել է ժամանակի արվեստին բնորոշ պայմանականություններից և կյանքը պատկերել է ողջ իրողությամբ, որոնել մեծ ընդհանրացման պատկերներ ստեղծելու ուղիներ: «Բաքոս»-ում (1628–29 թթվական) նկարել է բնության գրկում Բաքոսի և ֆավնների (Ֆավն՝ դաշտերի և անտառների աստված) հետ խնջույքի նստած թափառաշրջիկների, որոնց միավորում են ընդհանուր ոգևորությունն ու բնությունը: «Վուլկանի դարբնոցը» (1630 թվական) կտավը լի է իրական կյանքի զգացողությամբ:

Velazquez figurando.jpg

Պատմանկարչության սկզբնադրումը[խմբագրել]

«Բրեդայի հանձնումը» (1634 թվական) ստեղծագործությամբ Վելասկեզը սկզբնավորել է պատմանկարչությունը Եվրոպայում: Ստեղծել է նաև բազմաթիվ դիմանկարներ («Խուան Մաթեոս», մոտ 1632 թվական, «Հերցոգ Օլիվարես», «Արքայազն Բալթազար Կառլոս», երկուսն էլ՝ 1634–35 թթվական, և այլն): Ուշագրավ են հատկապես պալատական ծաղրածուների, խեղկատակների և գաճաճների դիմանկարները (բոլորը՝ 1631–48 թթվական): Նկարիչը 1642–44 թթ-ին ուղեկցել է թագավորին Արագոնի արշավանքի ժամանակ:

Ճանապարհորդություններ[խմբագրել]

1648–51 թթ-ին երկրորդ անգամ ճամփորդել է Իտալիայում: Այդ տարիներին ստեղծած Ինոկենտիոս X պապի դիմանկարն աչքի է ընկնում կարմրի և վարդագույնի անսովոր նուրբ ու ճշգրիտ մշակված գունաշարով: Ավելի ուշ շրջանի՝ Մարիա Թերեզայի (1651 թվական), Ֆիլիպ IV-ի (1655–56 թթվական), Մարգարիտ Ավստրիացու (մոտ 1660 թվական) դիմանկարներին բնորոշ են ընդգծված հոգեբանական հատկանիշները: Այդ շրջանի գործերից է նաև «Հայելիով Վեներան» (1651 թվական): Վելասկեզը ստեղծել է բնանկարներ («Մեդիչիի վիլլան», երկու բնանկար, 1650–51 թթվական), որոնք առանձնանում են անսովոր թարմությամբ: Վելասկեզի վերջին տարիների նշանավոր գործերն են՝ «Լաս Մենինաս» («Ֆրեյլիններ», 1656 թվական) և «Մանող կանայք» (նախնական անվանումը՝ «Արաքնեի առասպելը», 1657 թվական, աշխատանքի առաջին տեսարանն է արևմտաեվրոպական գեղանկարչության մեջ): Նկարչի ուշ շրջանի գործերում առավել ցայտուն են դրսևորվել նրա ստեղծագործական մեթոդի առանձնահատկությունները՝ իրականության խոր ըմբռնումը՝ ողջ հարստությամբ ու հակասություններով, կերպարապլաստիկական մարմնավորման ամբողջականությունը և այլն: Վելասկեզը նկարել է առանց ճեպանկարների` անմիջապես կտավի վրա փոխադրելով բնորդից ստացած առաջին տպավորությունները:

Վելասկեզը թանգարաններում[խմբագրել]

Վելասկեզի գործերից պահվում են Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ), Պրադոյում (Մադրիդ), Դրեզդենի, Լոնդոնի ազգային պատկերասրահներում և այլ թանգարաններում: Վելասկեզի անունով կոչվել է խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա:

Գրականություն[խմբագրել]

  • C. Justi, «Diego Velazquez und sein Jahrhundert» (Բոնն, 1888, 2 հատոր);
  • W. Stirling Maxwell, «Velazquez und seine Werke» (թարգմանություն անգլերենից, Բեռլին, 1856)
  • Paul Lefort, «Velazquez» (համահասանելի աշխատանք, որը մտել է «Les Artistes célébres» հրատարակություն).
  • Camon Aznar J. Velazquez. T. 1-2. Madrid, 1964.
  • Հատոր П. «Прядильщицы» как итог развития бытового жанра в творчестве Веласкеса (ко 300-летию со дня смерти) // Научные доклады высшей школы. Серия исторических наук. № 2, 1961
  • Знамеровская հատոր П. Веласкес, М., 1978.
  • Каптерева հատոր П. Веласкес и испанский портрет XVII века. М., 1956.
  • Кеменов В. С. Картины Веласкеса. М., 1969.
  • Кеменов В. С. Веласкес в музеях СССР. Л., 1977.
  • Королёва С. Диего Веласкес / В серии «Великие художники» — Т 10 — К.,2010 — 48 с.
  • Левина И. М. Диего Веласкес. «Завтрак». Л., 1948.
  • Левина И. М. Новое о Веласкесе // Искусство, 1975.№ 2. С.61-64.
  • Малицкая К. М. Отражение жизни Испании XVII века в исторических и жанровых композициях Веласкеса. // Труды Государственного музея изобразительных искусств им. А. С. Пушкина, М., 1960.
  • Якимович А. Художник и дворец: Диего Веласкес. — М.: Советский художник, 1989. — 270 с. — ISBN 5-269-00014-8.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]


Պատկերասրահ[խմբագրել]