Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր

##Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր (Վրաստան)
Set01-church1.svg
Հիմնական տեղեկություններ
Տեղագրություն Վրաց-ադրբեջանական սահման, Թբիլիսիից 60-70 կմ հարավ-արևելք
Կոորդինատներ 41°28′24.04″ հս. լ. 45°21′58.77″ ավ. ե. / 41.473345, 45.36632541°28′24.04″ հս. լ. 45°21′58.77″ ավ. ե. / 41.473345, 45.366325
Շրջան Վրաստան Սագարեջոյի մուն./
ԱդրբեջանԱղստաֆայի շրջան
Հոգևոր կարգավիճակ չգործող
Ներկա վիճակ լավը
Ճարտարապետական նկարագրություն
Ճարտարապ. ոճ Վրացական
Կառուցման սկիզբ 6-րդ դար
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր (վրաց.՝ დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსი), VI-րդ դարի քարանձավային վրացական վանքերի համալիր, որը գտնվում է Թբիլիսիից 60 կմ դեպի հարավ-արևելք հեռավորության վրա, վրաց-ադրբեջանական սահմանին։ Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանը բաժանում է վանական համալիրը երկու մասի։

Ճարտարապետություն[խմբագրել]

Քարանձավային խուցերը

Համալիրը ներկայացնում է իրենից ժայռերում կտրած մոտ 20 վանք և ընդգրկում Վրաստանի երեք մունիցիպալիտետների տարածքները՝ Գարդաբանի, Սագարեջոյի և Սղնախի։ Համալիր գլխավոր կոթողն է Սուրբ Դավիթ Գերաջայի վանքը, որը գտնվում է Ադրբեջանը և Վրաստանը բաժաող լեռան հյուսիսային լանջին։ Սահմանըն անցում է լեռան վերևով, որը վրացական աղբյուրները կոչում են վանքերից մեկի անունով՝ Ուդաբնո։ Կոնկրետ այդ վանքը գտնվում է ադրբեջանական տարծաքին - լեռան հարավային լանջին։ Բացի դրանց լեռան հարավային լանջին գտնվում է ավելի քան 100 քարանձավ, որոնք օգտագործվում էին վանականների կողմից որպես խուց։ Սահմանից ավելի հեռաու է XII-րդ դարի Բերթուբանի վանքը, և այդ հեռավորությունը կազմում է մոտավորապես 2 կիլոմետր։ Վանքերի շատ եկեղեցիներում և ընթրիքի համար նախատեսված սենյակներում պահպավել են VIII - XIV-րդ դարերի որմնանկարներ, որնց վրա պատկերված են տարբեր պատմական անձինք, այդ թվում նաև Թամար թագուհին։

Պատմություն[խմբագրել]

Հին որմնանկարներ վանքի պատերին

Համալիրի հնագույն վանքը, Դավիթի մայրավանքը, հիմնադրված է եղել VI-րդ դարում սիրիացի Դավիթ Գարեջայի կողմից, որը 13 սիրիական հայրերից մեկն էր և բնակվել էր Գարեջա բնականա քարանձավում։ Այդ նույն VI-րդ դարում նրա աշակերտները և հետևորդները Դոդո և Լուկիանը հիմնադրել են ևս երկու վանք՝ Դոդոյի վանքը և Սուրբ Մկրտիչ վանքը (Նաթլիս Մծեմելի)։

IX-րդ դարում Իլարիոն Քարթվելին կառուցում է Պայծառակերպության եկեղեցին, ինչպես նաև ճաշարան, որը հետագայում բարենորոգում է Դավիթ Շինարարի որդին, «Դու կաս խաղողի վազ» հայտնի ողբերգության հեղինակը, որը համարվում է վրացական եկեղեցական երաժշտության գլուխգործոցնեիրց մեկը։

XI-րդ դարում վանքը ենթարկվում է թուրք-սելջուկների ավերմանը, իսկ XIII-րդ դարում այն թալանել են մոնղոլները, XIV վերջում - XV սկզբում ամայացվում է Թամերլանի կողմից, իսկ 1615 թվականին համալիրը նորից ավերում է պարսից շահ Աբաս Առաջինը։

Տարածքային վիճաբանություն[խմբագրել]

Համալիրի տեղագրությունը Վրաստանի քարտեզին

Այն բանի շնորհիվ, որը վանքային համալիրի մի մասը գտնվում է Ադրբեջանից տարածքին, այն դարձել է 1991 թվականից Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վիճաբանության առարկա[1]: Համաձայն վանքում ապրող վրացի վանականների, բոլոր կատարվող իրադարձությունները խորհրդային տարիներից մշակված պլանի մաս է, որի նպատակն է քայքայել քրիստոնեա-վրացիների և մահմեդացի-ադրբեջանցիների հարաբերությունները[2]։ Ըստ Վրաստանի Արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Գեորգի Մանջգուլաձեի, Վրաստանը ցանկություն ունի փոխանակել այս տարածքը մեկ այլ տարածքի հետ, քանի որ այն ունի մեծ մշակութային և պատմական նշանակություն Վրաստանի համար[2]Բաքուն հրաժարվում է փոխանակել այս տարածքը սրա բարձրունքների կարևոր ռազմավարական դիրքի համար, որոնք կարելի է օգտագործել Հայաստանի դեմ[3]։ 2006 թվականի նոյեմբերի Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարի տեղակալը նշել է, որ «Տարածքային փոխանակումներին տեղ չկա։ Մենք չենք քննարկում այս հարցը։»[2]։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Чубинашвили Г. Н., Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб., 1948.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]