Գևորգ Չաուշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գևորգ Չաուշ
Գևորգ Արոյի Ղազարյան /Ադամյան/
Gevorg.jpg
Գևորգ Չաուշի միակ լուսանկարը,
որն արված է 1904-ին
Վահան (Կոմս) Փափազյանի կողմից,
Աղթամար կղզում,
Դաշնակցական ֆիդայական խմբերի
խորհրդաժողովից հետո
Ծնվել է 1870 (1871)
Ծննդավայր Մըկթենք, Բսանաց, Սասուն
Մահացել է 1907 թ․ մայիսի 27
Մահվան վայր Սուլուխ, Մուշ

Գևորգ Չաուշ (Գևորգ Չավուշ, Գևորգ Արոյի Ղազարյան) (1870 կամ 1871 - 1907), հայ ազգային ազատագրական շարժման հերոս, հայդուկապետ, ՀՅԴ անդամ։ Ծնվել է Սասունի Բսանաց գավառի Մըկթենք գյուղում։ Սովորել է Մշո Առաքելոց վանքի դպրոցում։ Եղել է Հալեպում, որտեղից 1890-ին վերադառնալով միացել է Հարություն Պոյաճյանի /Մեծն Մուրադ/ մարտական խմբին։ Մասնակցել է Սասունի 1891-1893-ի ինքնապաշտպանական կռիվներին և 1894-ի հերոսամարտին։ 1894-ի սեպտեմբերին ձերբակալվել է թուրքական իշխանությունների կողմից և դատապարտվել 15 տարվա ազատազրկման։ 20 ամիս անց նրան հաջողվել է փախչել բանտից և բարձրանալ Սասուն։ 1896-ին ծանոթացել է Անդրանիկի հետ, զինակցել նրան։ Մասնակցել է Բերդակի և Առաքելոց վանքի կռիվներին (1901), 1904-ի Սասունի ապստամբությանը, ղեկավարել Իշխանաձորի և Տալվորիկի կռիվները։ Սասունի ապստամբության պարտությունից հետո Անդրանիկի և մի շարք այլ հայդուկների հետ հերոսական մարտեր է մղել Մշո դաշտում, այնուհետև անցել Վասպուրական։ Աղթամար կղզում կայացած ՀՅԴ ղեկավար գործիչների 1904 թ. սեպտեմբերյան ժողովի որոշմամբ մի խումբ մարտիկներով վերադարձել է Սասուն և շարունակել պայքարը թուրքական իշխանությունների դեմ՝ դառնալով ՀՅԴ Դուրան-Բարձրավանդակի /Մուշ-Սասուն/ ներկայացուցիչը և Մուշ-Սասունի հայդուկների ղեկավրը՝ հայդուկապետ։ Գևորգ Չաուշի մարտական խումբը 1905-1907 թթ. Կարսգյուղում, Աստղում, Արքավանքում և այլուր հերոսական մարտեր է մղել թուրքական գերազանցող ուժերի հետ։ 1907թ. մայիսի 27-ին թուրքական զորքերին հաջողվել է շրջապատել Գևորգ Չաուշի զորաջոկատը Մշո դաշտի Սուլուխ գյուղում, որտեղ և նա զոհվել է անհավասար մարտում՝ Սուլուխի կամուրջի (Մուրադ գետ) վրա։

Սուլուխի կամուրջը Արածանի գետի վրա
Գևորգ Չավուշի քանդակը Ջերմուկ քաղաքում (հեղինակ՝ Հովհաննես Մուրադյան)

Գևորգ Չաուշը համիդյան արյունոտ վարչակարգի դեմ ոտքի ելած հայ ֆիդայական շարժման առաջին սերնդի ակնառու դեմքերից է, իր ժողովրդի ազատագրման գործին նվիրված անձնազոհ մարտիկ։ Հայ ժողովուրդը բազմաթիվ երգեր է հյուսել նրա մասին։ 1980-ական թվականներին Չաուշի զարմիկ Գևորգ Մելքոնյանի նախաձեռնությամբ Արագածոտնի մարզի Աշնակ գյուղում ստեղծվել է Գևորգ Չաուշի թանգարանը։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Աւօ, Գէորգ Չաւուշ, Պէյրութ, 1972։
  • Ռուբէն Զարդարեան, Գէորգ Չաւուշ, Երեւան, 1992։
  • Ներսիսյան Աշոտ, Գևորգ Չավուշի սպանության առեղծվածը, Երևան, 1992։
  • Պողոսյան Ստեփան, Պողոսյան Կարո, Ինձ բագ տվեք. Գևորգ Չավուշ, Երևան, 1989։
  • Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Բ., Գ., Դ. հատոր, Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։
  • Կարօ Սասունի, Սարերու ասլանը, Պէյրութ, 1966, Թէհրան, 1984։
  • Ռոլանդ Շառոյան, էրգրի աստվածները. Գևորգ Չաուշ, Երևան, «Լուսակն», 2008, 76 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]